Ordo Iuris na Tradfest 2026 w Zagrzebiu: Konserwatywni myśliciele ogłaszają, że liberalny porządek upada

W piątek wieczorem, 24 kwietnia, po ośmioletniej przerwie, konferencja Tradfest powróciła do Zagrzebia, wraz z sesją zatytułowaną „Upadek liberalizmu i odrodzenie narodów chrześcijańskich”. Zorganizowane przez chorwacką Fundację Vigilare i Ordo Iuris Chorwacja, we współpracy z amerykańską fundacją Heritage Foundation, wydarzenie zgromadziło międzynarodowe grono konserwatywnych myślicieli, aktywistów i oficjeli. W gronie prelegentów znalazł się Olivier Bault, Dyrektor ds. Komunikacji Instytutu Ordo Iuris, który wygłosił dobitne uwagi na temat postępującego regresu demokracji w Europie, przejawiającego się m.in. przez ingerencje w wybory.

Wieczór rozpoczął się wystąpieniem kardynała seniora Vinka Puljicia z archidiecezji Vrhbosna-Sarajevo, po którym nastąpiły przemówienia powitalne przewodniczącego Vigilare, Vice’a Johna Batarelo oraz Krešimira Grebenara z Ordo Iuris Chorwacja. Mario Enzler z Heritage Foundation, starszy doradca prezydenta USA Donalda Trumpa, również na krótko zabrał głos, zanim rozpoczęły się wystąpienia główne.

Batarelo i Grebenar: Kryzys cywilizacyjny

Batarelo nadał ton dyskusji oświadczeniem, że liberalny porządek światowy się rozpada i że Chorwacja stoi na rozdrożu. Wskazał na oddolne odrodzenie duchowe w chorwackim społeczeństwie – od wielkich katolickich procesji w Zagrzebiu, po rockowy koncert o chrześcijańskiej tematyce, który zgromadził rekordową publiczność – stwierdzając, że „pokolenie Z” wraca do wiary, oraz uznania wartości rodziny i ojczyzny. Wezwał Chorwatów, aby przestali ulegać Brukseli i z przekonaniem określili swój interes narodowy.

Grebenar przedstawił w sposób bardziej systematyczny, filozoficzny akt oskarżenia wobec liberalnej nowoczesności, argumentując, że kryzys Zachodu nie jest jedynie polityczny czy ekonomiczny, lecz „w istocie ontologiczny”. Odwołując się do teorii prawa naturalnego i myśli św. Tomasza z Akwinu, stwierdził, że współczesne liberalne demokracje odcięły porządek prawny od jego metafizycznych podstaw, sprowadzając prawo do przejawu czystej woli. Nakreślił prowokacyjne porównanie między rozrastającym się aparatem regulacyjnym UE a strukturami z czasów komunizmu, przywołując rodowód ideologiczny prowadzący od Antonia Gramsciego do Szkoły Frankfurckiej i pytajł, czy UE zmierza w kierunku stania się  „UE-ZSRR”.

Prelegenci Heritage Foundation: Geopolityczna wizja Donalda Trumpa

Mario Enzler przedstawił krótkie omówienie misji Heritage Foundation, po czym głos zabrał James Carafano, starszy doradca prezydenta i E.W. Richardsona Fellow w Heritage. Carafano przedstawił obszerną obronę polityki zagranicznej administracji Trumpa, argumentując, że prezydent dostrzegł to, czego żaden dotychczasowy amerykański przywódca w pełni nie pojął: że żadne z dzisiejszych mocarstw nie jest w stanie utrzymać tradycyjnej strefy wpływów. Zamiast tego modelu, powiedział Carafano, Trump buduje powiązania – poprzez Inicjatywę Trójmorza, Porozumienia Artemis, pakt minerałów Pax Silica oraz regionalne korytarze łączące Azję Centralną z Europą. Stwierdził, że Chorwacja, znajdująca się w geograficznym sercu tych nowych sieci, jest idealnie położona, aby skorzystać z tej reorientacji i nazwał to „najlepszą możliwą przyszłością, jaką tylko można mieć”.

Kaush Arha z Atlantic Council przedstawił uzupełniającą perspektywę, argumentując, że rzeczywiste partnerstwo transatlantyckie wymaga większej symetrii. Podkreślił, że europejscy sojusznicy muszą rozwinąć wystarczające zdolności w zakresie konwencjonalnego odstraszania, zanim będą mogli liczyć na amerykańskie wsparcie, i dodał, że bliższe relacje handlowe, które są obecnie negocjowane, ostatecznie wzmocnią sojusz.

Brian Brown, prezes Międzynarodowej Organizacji na rzecz Rodziny, argumentował, że administracja Trumpa posunęła naprzód konserwatyzm społeczny bardziej zdecydowanie niż którakolwiek z poprzednich administracji. Podkreślił obalenie wyroku Roe v. Wade, demontaż programów USAID finansujących ideologię gender za granicą oraz federalne dążenie do wprowadzenia zakazu procedur tranzycji płciowej dla nieletnich. Brown wymienił konkretne wydatki USAID – w tym programy DEI w Serbii warte 1,5 mln dolarów oraz inicjatywy LGBT w całych Bałkanach Zachodnich na łączną kwotę niemal 4 mln dolarów – argumentując, że pieniądze amerykańskich podatników były systematycznie wykorzystywane jako broń przeciwko tradycyjnym wartościom w Europie i poza nią.

Dyskusja panelowa: wybory, ingerencja i działalność Ordo Iuris Polska

Wieczór zakończył się panelem moderowanym przez komentatora politycznego Mate Mijića, w którym uczestniczyli wszyscy trzej mówcy główni, a także Márton Ugrósdy z Kancelarii Premiera Węgier, Krešimir Grebenar z Ordo Iuris Chorwacja oraz Olivier Bault z polskiego Ordo Iuris.

Ugrósdy otworzył dyskusję panelową, przedstawiając niedawną przegraną Węgier w wyborach jako raczej efekt systematycznej zagranicznej presji niż przejaw oddolnej demokratycznej zmiany. Zauważył, że Komisja Europejska dzień po wyborach przedstawiła nowemu węgierskiemu rządowi 27-punktową listę żądań – w tym cofnięcie przepisów o ochronie dzieci zakazujących treści LGBT w szkołach – i ostrzegł, że Węgry stoją przed ostrym wyborem między suwerennością narodową a „trzydziestoma srebrnikami” z Brukseli.

Następnie głos zabrał Olivier Bault, aby szczegółowo omówić ustalenia jego organizacji z obserwacji wyborów na Węgrzech. Zaznaczył, że sama porażka Viktora Orbana nie jest zaskoczeniem po jego 16 latach u władzy oraz, że proces głosowania był od strony technicznej bez zarzutu. Jak wyjaśnił, to, co Ordo Iuris udokumentowało, było kampanią naznaczoną co najmniej trzema odrębnymi formami zagranicznej ingerencji. Po pierwsze, Komisja Europejska wstrzymała wypłatę około 17 miliardów euro z Funduszu Spójności i NextGenerationEU, przeznaczonych dla Węgier, wywołując presję gospodarczą, którą kandydat opozycji otwarcie obiecał złagodzić po objęciu urzędu – schemat, który Bault porównał bezpośrednio do podobnych obietnic Donalda Tuska w Polsce. Po drugie, mechanizm szybkiego reagowania Aktu o usługach cyfrowych został uruchomiony w okresie kampanii i, w ocenie uczestników misji obserwacyjnej, wykorzystany do systematycznego ograniczania zasięgu prorządowych przekazów na Facebooku – co stanowi szczególnie istotną interwencję, biorąc pod uwagę, że około 65 procent węgierskich wyborców polega na tej platformie jako źródle informacji politycznych. Po trzecie, nagrania prywatnych rozmów między węgierskimi urzędnikami, a ich rosyjskimi odpowiednikami zostały ujawnione zaledwie kilka dni przed wyborami przez dziennikarza, który otwarcie przyznał, że otrzymał je od służb specjalnych innego państwa członkowskiego UE.

Bault wyraźnie porównał powyborczą presję wywieraną na instytucje Węgier z tym, co określił jako „demokrację walczącą” narzucaną w Polsce za obecnego rządu, przy poparciu Brukseli. Skierował także publiczność na anglojęzyczną stronę internetową Ordo Iuris, gdzie instytut opublikował trzy szczegółowe raporty dotyczące naruszeń praworządności w Polsce. „Nie byłbym taki pewien nadchodzącego upadku liberalizmu w Europie”–  ostrzegł –„ponieważ wprowadzany jest pewien system” – taki, który w połączeniu ze sztuczną inteligencją może stać się coraz skuteczniejszy w kształtowaniu wyników wyborów w całej Europie.

Nowy rozdział dla Tradfestu

Piątkowa sesja była pierwszą odsłoną Tradfestu od 2018 roku — wydarzenia, które moderator Mijić, zważywszy na pilny charakter obecnej sytuacji politycznej, określił jako jednocześnie „przełomowe” i opóźnione. Fundacja Vigilare oraz Ordo Iuris Chorwacja zapowiedziały organizację kolejnych edycji w regularnych odstępach, począwszy od bieżącego roku, co wskazuje na odnowione zaangażowanie w tworzenie trwałej platformy konserwatywnej debaty w Europie Środkowej.