Macierzyństwo XXI wieku – relacja z konferencji naukowej

W murach Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie odbyła się konferencja naukowa „Macierzyństwo w XXI wieku. Polityka wsparcia i ochrony wobec wyzwań i zagrożeń”. Wydarzenie zorganizowały wspólnie Instytut na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris oraz Centrum Badawczo-Dydaktyczne Katolickiej Nauki Społecznej UKSW. Partnerami konferencji były Centrum Życia i Rodziny oraz Konfederacja Kobiet RP. Patronat medialny nad wydarzeniem objęły: Tysol.pl, Do Rzeczy, PCh24.pl, wPolsce24.pl, wPolityce.pl, wSieci, KAI, Nowy Ład, Opoka, Trwam, Radio Maryja, Gość Niedzielny i Niedziela.

Konferencja stworzyła przestrzeń do pogłębionej, interdyscyplinarnej debaty, w której spotkali się politycy, naukowcy, prawnicy i przedstawiciele organizacji pozarządowych z Polski i zagranicy. Szczególne miejsce zajął temat surogacji – jej aspektów prawnych, psychologicznych i etycznych. Obrady toczyły się w Auli im. Roberta Schumana na kampusie przy ul. Wóyckiego i obejmowały trzy panele tematyczne.

Otwarcie konferencji

Konferencję otworzyła Katarzyna Porczyk z Centrum Życia i Rodziny, prowadząca całe wydarzenie. Podkreśliła, że macierzyństwo zmienia życie radykalnie – przynosi ogrom satysfakcji, ale też trudy codzienności. Jako mama czwórki dzieci przyznała, że temat jest jej bliski osobiście. Głos zabrali następnie dwaj inicjatorzy konferencji.

Jerzy Kwaśniewski, prezes Instytutu Ordo Iuris, zaczął od starożytnej łacińskiej zasady mater semper certa est – matka jest zawsze pewna – i postawił pytanie, czy we współczesnym świecie nadal można traktować ją jako oczywistość. Przypomniał, że polska ustawa z 2024 roku musiała tę zasadę expressis verbis potwierdzić w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Kreśląc szerszy kontekst, nawiązał do art. 18 Konstytucji RP oraz art. 16 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i przekonywał, że rodzina poprzedza państwo i prawo.

Ks. prof. dr hab. Piotr Mazurkiewicz z Wydziału Ekonomiczno-Społecznego UKSW przypomniał, że słowo matrimonium już etymologicznie zawiera troskę o matkę, a instytucja małżeństwa od wieków chroniła kobietę i dziecko. Wskazał na głęboki kryzys dzietności w Polsce, którego podstawy są przede wszystkim kulturowe.

„Myślę, że słowo mama jest jednym z najdroższych, najcenniejszych słów, jakie znamy” – zakończył swoje wystąpienie.

Panel I: Macierzyństwo i rodzicielstwo pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej. Skuteczne modele wsparcia rodzin i matek

Pierwszy panel poprowadziła Anna Kubacka, analityk Centrum Prawa Międzynarodowego Instytutu Ordo Iuris. Do dyskusji zaprosiła czworo prelegentów.

Marlena Maląg, europoseł i była minister rodziny i polityki społecznej, dokonała podsumowania osiągnięć rządów Zjednoczonej Prawicy dla polskich rodzin. Podkreślała, że nakłady na rodziny to nie koszt, lecz inwestycja w przyszłość. Dodała też, że Polska potrzebuje nie tylko transferów finansowych, lecz również aktywnego promowania „mody na rodzinę” – budowania kultury, w której posiadanie dzieci i zaangażowanie w ich wychowanie jest traktowane jako powód do dumy, a nie jako obciążenie.

Karina Bosak, adwokat i poseł na Sejm, przewodnicząca parlamentarnego zespołu ds. opieki okołoporodowej, zwróciła uwagę, że samo istnienie przepisów chroniących macierzyństwo nie oznacza jeszcze skutecznej ochrony. Przytoczyła badania z 2026 roku wskazujące, że wśród bezdzietnych Polaków aż 34% w ogóle nie chce mieć dzieci.

„Bez odbudowy społecznego znaczenia rodziny i pozytywnego postrzegania macierzyństwa trudno będzie odwrócić obecne trendy demograficzne” – ostrzegała posłanka, podkreślając, że transfery finansowe muszą iść w parze ze zmianą kulturową.

Rafał Dorosiński, członek zarządu Instytutu Ordo Iuris i Rady Rodziny i Demografii przy Prezydencie RP, postawił tezę, że obecny system świadczeń wysyła fałszywy sygnał: państwo bardziej ceni pracę zawodową niż macierzyństwo. Kosiniakowe wynosi ok. 1000 zł, podczas gdy zasiłek macierzyński dla osoby zatrudnionej – ponad 3000 zł.

Mecenas wskazał też na instytucję małżeństwa jako najlepsze środowisko dla realizacji macierzyństwa, powołując się na dane GUS obalające mit, że „połowa małżeństw się rozpada” – prawdopodobieństwo rozpadu w ciągu pierwszych dziesięciu lat wynosi zaledwie 11%.

Michał Kot, ekspert ds. demografii i współautor książki „Jak uniknąć demograficznej katastrofy”, mówił o prestiżu macierzyństwa jako kluczowym, lecz trudno mierzalnym czynniku dzietności. Posługując się danymi z Europejskiego Badania Systemu Wartości, wskazał, że Polska plasuje się poniżej Rumunii i Czech pod względem społecznego docenienia rodzicielstwa względem pracy zawodowej. Zaproponował trzy kierunki działań: finansowe wycenianie opieki domowej na równi z pracą zawodową (tzw. etat macierzyński), obecność dzieci w przestrzeni publicznej i zmianę języka debaty.

Panel II: Surogacja a doświadczanie macierzyństwa. Aspekty prawne, psychologiczne i etyczne

Drugi panel, moderowany przez Bernardo Garcíę Larraína, doradcę ministra ds. rodziny w Chile, poświęcony był surogacji. Uczestniczyli w nim prelegenci z kilku krajów.

Reem Alsalem, Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt, przedstawiła wyniki raportu złożonego na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ w październiku 2025 roku. Nakreśliła profil kobiet zostających surogatkami – niemal wyłącznie ubogich, często samotnych matek lub imigrantek – i szczegółowo opisała mechanizmy wyzysku wpisane w kontrakty surogacyjne.Alsalem wzywała także do całkowitego zakazu surogacji wzorowanego na modelu abolicji prostytucji.

Olivia Maurel, rzeczniczka Casablanca Declaration – koalicji ponad 150 ekspertów z 75 krajów – jako dziecko urodzone wskutek surogacji w 1991 roku w Kentucky, złożyła poruszające osobiste świadectwo.

„Zostałam zaprogramowana, żeby zostać porzuconą. Przez całe dzieciństwo miałam poczucie głębokiego porzucenia i pustki. Poświęciłam wiele lat, próbując uciec przed tym bólem poprzez alkohol, narkotyki, zachowania autodestrukcyjne” – wyznała, apelując, by w debacie o surogacji głos dziecka przestał być pomijany.

Bettina Roska, prawnik w ADF International w Genewie, omówiła ramy prawa międzynarodowego i wykazała, że komercyjna surogacja – stanowiąca ponad 80% przypadków – spełnia znamiona sprzedaży dziecka w rozumieniu prawa ONZ. Zachęcała Polskę do aktywności na forum ONZ i wspierania krajowych oraz ponadnarodowych zakazów surogacji.

Calum Miller, lekarz i pracownik naukowy Uniwersytetu Oksfordzkiego, przedstawił najnowsze dowody naukowe potwierdzające, że więź między matką a dzieckiem kształtuje się już od najwcześniejszych tygodni ciąży. Przytoczył badania wskazujące, że surogatki są trzykrotnie bardziej narażone na choroby poporodowe, a pięciokrotnie – na poważne powikłania.

Panel III: Kulturowa afirmacja macierzyństwa – diagnoza oraz strategie pozytywnej zmiany

Trzeci panel poprowadziła Monika Leszczyńska, wiceprezes Instytutu Ordo Iuris. Dyskusja skupiła się na kulturowym wymiarze macierzyństwa.

Agata Lupoměská, prezes Central European Perspective Foundation i członek Rady Rodziny i Demografii przy Prezydencie RP, porównała obrazy macierzyństwa w Polsce, Czechach, Niemczech, Austrii i na Węgrzech. Zaproponowała konkretną zmianę: zastąpienie nazwy „urlop macierzyński” terminem „etat macierzyński”.

„Etat z języka francuskiego oznacza status, pozycję społeczną. Zmiana nazwy to nie tylko zmiana językowa czy prawna – to zmiana sposobu myślenia o macierzyństwie, podkreślenie, że kobieta nie odpoczywa, lecz zajmuje ważną pozycję społeczną” – argumentowała.

Dr Ewa Rejman, prawniczka specjalizująca się w międzynarodowym prawie praw człowieka, mówiła o związku między zaufaniem społecznym a decyzją o macierzyństwie. Wskazała, że ochrona macierzyństwa jest prawem człowieka, co nakłada na państwo konkretne obowiązki. Zaakcentowała, że prawa i regulacje kształtują kulturę, a kultura kształtuje prawo.

Anna Bosak, prezes Fundacji Priorytety, która od lat pracuje z matkami nad budowaniem pozytywnego wizerunku macierzyństwa, przedstawiła wyniki badań pokazujące, że 73% kobiet pracujących zawodowo jest określanych jako kobiety sukcesu, podczas gdy mamy rzadziej tak są postrzegane. Zwróciła uwagę na problem, że same mamy często nie potrafią mówić o swojej pracy pozytywnie.

Jadwiga Wiśniewska, eurodeputowana sprawująca mandat nieprzerwanie od 2014 roku i jedyna Polka reprezentująca konserwatywny punkt widzenia w Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia Parlamentu Europejskiego, opisała klimat tej komisji jako zdominowany przez narrację lewicowo-liberalną, w której macierzyństwo jest postrzegane głównie jako problem do zarządzania.

„Unia Europejska nie mówi kobiecie: nie zostaniesz sama, Twoje dziecko nie będzie ciężarem. Sugeruje za to, że macierzyństwo jest ryzykiem, którego można uniknąć” – krytykowała eurodeputowana, apelując o wprowadzenie do polityki unijnej zasady family mainstreaming – oceny każdej regulacji pod kątem jej wpływu na rodzinę i macierzyństwo.

Zamknięcie konferencji

Uroczystego zamknięcia dokonał Jerzy Kwaśniewski, prezes Instytutu Ordo Iuris. Wskazał trzy obszary, z których wynikają konkretne zobowiązania na najbliższe miesiące. Po pierwsze – przegląd polityk społecznych pod kątem efektywności wsparcia rodziny, z odwagą do reformowania istniejących świadczeń, a nie tylko ich mnożenia. Po drugie – opracowanie wieloletniego programu kulturowej polityki prorodzinnej, który jako uchwała Rady Ministrów kształtowałby działania wszystkich organów państwa. Po trzecie – intensywna aktywność w obszarze międzynarodowym: podjęcie prac nad krajowymi przepisami penalizującymi surogację i jurysdykcją uniwersalną, a także zaangażowanie polskiej dyplomacji w budowę międzynarodowego konsensusu na rzecz zakazu surogacji.

„Chciałbym, aby świat dla moich córek – które niebawem wejdą w epokę własnego macierzyństwa – był lepszy” – powiedział Jerzy Kwaśniewski.

Podsumowanie

Konferencja „Macierzyństwo w XXI wieku” okazała się wyjątkowym forum wymiany myśli między środowiskiem prawniczym, naukowym, politycznym i społecznym. Trzy panele ukazały macierzyństwo w trzech wymiarach: konstytucyjno-prawnym i socjalnym, bioetycznym i ochrony praw człowieka oraz kulturowym i społecznym. Wspólnym mianownikiem wszystkich wystąpień był postulat, by macierzyństwo traktować nie jako prywatny wybór, lecz jako dobro wspólne zasługujące na realną ochronę ze strony państwa i szacunek ze strony społeczeństwa. Szczególnie dobitnym głosem była obecność zagranicznych ekspertów i świadków – w tym Olivii Maurel urodzonej wskutek surogacji i Reem Alsalem z ramienia ONZ. Organizatorzy zapowiedzieli kontynuację podjętych wątków w konkretnych inicjatywach legislacyjnych i analitycznych zaplanowanych na 2026 i 2027 rok.