Karawana minister Nowackiej idzie dalej – nowe podstawy programowe i ramowe plany nauczania

Minister Edukacji Barbara Nowacka 11 marca br. podpisała rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, a 12 marca br. – rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół.

Na pierwszy rzut oka dokumenty lansują hasła, które mogą być przez wiele osób postrzegane pozytywnie: kompetencje fundamentalne (językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe) oraz kompetencje przekrojowe (np. rozwiązywanie problemów, myślenie krytyczne, dbanie o siebie i kierowanie sobą), higienę cyfrową, doświadczenia edukacyjne, tzw. tygodnie projektowe oraz podejście funkcjonalne wobec uczniów z niepełnosprawnością. Zmiany w proponowanym kształcie budzą jednak poważne wątpliwości merytoryczne i organizacyjne, a część z nich zdaje się być wdrażana z przekroczeniem kompetencji ustawowych. Dotyczy to m.in. znacznego ograniczenia autonomii nauczycieli w zakresie stosowanych przez nich form i metod pracy dydaktycznej.

Wdrożenie zmian obejmujących cały system edukacyjny odbywa się mimo prezydenckiego weta, które było wyraźnym sygnałem, że nie ma zgody na proponowany przez minister Barbarę Nowacką kierunek zmian w polskiej szkole.

Kiedy zacznie obowiązywać nowa podstawa programowa

Podstawa programowa wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego będzie obowiązywać od 1 września 2026 r.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej będzie wdrażana sukcesywnie, tj. począwszy od 1 września 2026 r. w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w kolejnych latach także w następnych klasach.

Jednocześnie nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej w zakresie przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa będzie stosowana począwszy od 1 września 2027 r. w klasach VIII.

Podstawa programowa dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkole podstawowej będzie obowiązywać od 1 września 2026 r. dla wszystkich dzieci.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla klas IV–VIII szkoły podstawowej obejmuje następujące przedmioty: język polski, język obcy nowożytny, drugi język obcy nowożytny, język łaciński, muzykę, plastykę, historię, edukację obywatelską, przyrodę, geografię, biologię, chemię, fizykę, matematykę, informatykę, zajęcia praktyczno-techniczne, wychowanie fizyczne, edukację dla bezpieczeństwa, edukację zdrowotną, etykę, język mniejszości narodowej lub etnicznej oraz język regionalny – język kaszubski.

Jakie zmiany w treściach nauczania

Treści nauczania (w pierwotnym projekcie nazywane efektami uczenia się) zostały przypisane do sześciu modułów tematycznych: moduł bezpieczeństwo i obrona, moduł medialny, moduł filozoficzny, moduł ekonomiczno‑finansowy, moduł klimatyczny oraz moduł kultura. W podpisanym dokumencie zaproponowano inną niż dotychczas hierarchię celów kształcenia oraz uzupełniono treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności o szczególnie istotne treści z perspektywy funkcjonowania uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, tj. z zakresu edukacji zdrowotnej oraz edukacji społecznej.

Rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół wprowadza zmiany m.in. w zakresie:

• zwiększenia tygodniowego wymiaru godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych w ramach I etapu edukacyjnego (edukacji wczesnoszkolnej) z 20 do 21 godzin;

• realizacji nowego interdyscyplinarnego przedmiotu przyroda w klasach IV–VI szkoły podstawowej w wymiarze po 3 godziny tygodniowo w każdej klasie;

• wprowadzenia nowego przedmiotu – edukacja obywatelska, który będzie realizowany w klasach VI i VII szkoły podstawowej w wymiarze po 1 godzinie tygodniowo i zastąpi obecnie nauczany w klasie VIII przedmiot wiedza o społeczeństwie;

• wprowadzenia nowego przedmiotu – zajęcia praktyczno‑techniczne, które będą realizowane w klasach IV–VI szkoły podstawowej w wymiarze po 2 godziny tygodniowo w każdej klasie i zastąpią obecnie nauczany przedmiot technika;

• zwiększenia w klasach IV–VIII wymiaru godzin do dyspozycji dyrektora szkoły (z 4 do 6 godzin) oraz określenia możliwości przeznaczenia tych godzin również na zajęcia rozwijające kompetencje fundamentalne uczniów (językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe);

• wskazania przeznaczenia części godzin z wychowawcą w klasach IV–VIII szkoły podstawowej, tj. obowiązku przeznaczenia co najmniej 1 godziny tych zajęć w miesiącu na rozwijanie u uczniów umiejętności dotyczących bezpiecznego zachowania się w sytuacjach zagrożeń występujących w czasie pokoju i w czasie wojny;

• rezygnacji – w przypadku szkół podstawowych – ze wskazywania obecnej tematyki zajęć z wychowawcą, ponieważ w nowej podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej uwzględniono tematykę, która powinna być obowiązkowo omawiana przez wychowawcę z uczniami na tych zajęciach;

• określenia obowiązku realizacji tygodnia projektowego w klasach IV–VIII szkoły podstawowej.

Wdrażane, skrajnie zideologizowane rozwiązania są dalekie od tego, czym winno być właściwie rozumiane kształcenie i wychowanie człowieka. Edukacja zostaje podporządkowana wąsko rozumianym celom utylitarnym, oderwanym od troski o rzeczywiste dobro człowieka i właściwie rozumianego dobra wspólnego. Wdrażane zmiany programowe planowo zrywają z kulturą zakorzenioną w naszym dziedzictwie religijnym i cywilizacyjnym. U ich fundamentu znajduje się przekonanie, że prawda nie ma nic wspólnego z rzeczywistością, lecz jest ustalana na drodze konsensusu będącego owocem dialogu. Ostatecznie o wszystkim decyduje aspekt ideologiczny, a nie staranie o ustalenie, jak się rzeczy mają w rzeczywistości. Przejawia się to w ogromnej pogardzie i deprecjonowaniu poznania teoretycznego, kontemplatywnego, na rzecz działania praktycznego (czytaj: aktywizmu), które nie jest ukierunkowane na żaden cel wykraczający poza to, co jest nam dane tu i teraz.

Szereg zmian kuriozalnych

Mamy też szereg zmian kuriozalnych. Na przykład zwiększenie liczby godzin obowiązkowych w edukacji wczesnoszkolnej z 20 do 21, w sytuacji gdy kierownictwo resortu edukacji wciąż mówi o przeciążeniu uczniów obowiązkami szkolnymi. Okazuje się, że pokusa wyrywania dzieci spod wpływu rodziców jest bardzo silna, być może szczególnie u spadkobierców rewolucji francuskiej i oświecenia.

Inny przykład: pojawia się, skądinąd słuszny, postulat ograniczenia ekranów („higiena cyfrowa”), lecz jednocześnie wzmacniana jest rola kompetencji cyfrowych i narzędzi cyfrowych w całej edukacji. Postuluje się doposażenie pracowni chemicznych nie w aparaturę pozwalającą na przeprowadzanie eksperymentów, lecz w sprzęt cyfrowy umożliwiający doświadczanie ich w wirtualnej rzeczywistości. Zamiast konfrontować dzieci i młodzież z rzeczywistym światem, proponuje się ersatz. Można by jeszcze wskazać na zmianę celów kształcenia i ich hierarchii. W podstawie programowej z języka polskiego jeden z celów kształcenia opisany został w następujący sposób: „Autorefleksja i budowanie tożsamości osobistej oraz wspólnotowej […] z uwzględnieniem wpływu człowieka na środowisko oraz klimat”.

„Reforma26. Kompas jutra”, którą Ministerstwo Edukacji Narodowej realizuje z taką determinacją, to ogromne zagrożenie dla polskiej szkoły i dobra naszych dzieci. Zagrożenie to wynika nie z faktu, że to „oni” realizują ten projekt, lecz z tego, że oparty jest on na błędnej antropologii i etyce i nie służy „urobieniu człowieka – jakim być powinien, jak powinien postępować w tym ziemskim życiu” (Pius XI, Divini illius Magistri).

Źródło zdjęcia okładkowego: Adobe Stock