Informujemy, że Pani/Pana dane osobowe są przetwarzane przez Fundację Instytut na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris z siedzibą w Warszawie przy ul. Zielnej 39, kod pocztowy 00-108 (administrator danych) w ramach utrzymywania stałego kontaktu z naszą Fundacją w związku z jej celami statutowymi, w szczególności poprzez informowanie o organizowanych akcjach społecznych. Podstawę prawną przetwarzania danych osobowych stanowi art. 6 ust. 1 lit. f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO).

Podanie danych jest dobrowolne, niemniej bez ich wskazania nie jest możliwa realizacja usługi newslettera. Informujemy, że przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Korzystanie z newslettera jest bezterminowe. W każdej chwili przysługuje Pani/Panu prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych. W takim przypadku dane wprowadzone przez Pana/Panią w procesie rejestracji zostaną usunięte niezwłocznie po upływie okresu przedawnienia ewentualnych roszczeń i uprawnień przewidzianego w Kodeksie cywilnym.

Do Pani/Pana danych osobowych mogą mieć również dostęp podmioty świadczące na naszą rzecz usługi w szczególności hostingowe, informatyczne, drukarskie, wysyłkowe, płatnicze. prawnicze, księgowe, kadrowe.

Podane dane osobowe mogą być przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym również w formie profilowania. Jednak decyzje dotyczące indywidualnej osoby, związane z tym przetwarzaniem nie będą zautomatyzowane.

W razie jakichkolwiek żądań, pytań lub wątpliwości co do przetwarzania Pani/Pana danych osobowych prosimy o kontakt z wyznaczonym przez nas Inspektorem Ochrony Danych pisząc na adres siedziby Fundacji: ul. Zielna 39, 00-108 Warszawa, z dopiskiem „Inspektor Ochrony Danych” lub na adres poczty elektronicznej iod@ordoiuris.pl

Przejdź do treści
PL | EN
Facebook Twitter Youtube

Opinia prawna w sprawie ekspozycji krzyży w szkole na wniosek grupy osób

Data publikacji: 14.10.2020

 

  1. Informacje wstępne

Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, przestrzegającym zasady legalizmu (art. 2 i 7 Konstytucji RP z 1997 r.), zgodnie z którą organy i instytucje publiczne, w tym szkoły, mają obowiązek przestrzegania obowiązującego porządku prawnego, co wyraża się w działaniu na podstawie i w granicach prawa. Obowiązywanie zasady legalizmu oznacza, że wymienione podmioty, w tym szkoły, nie mają obowiązku przestrzegania norm i zasad, które nie są wyrażone w przepisach prawa powszechnie obowiązującego lub do których wspomniane przepisy nie odsyłają lub nie nawiązują. Wyżej wymienionym podmiotom nie wolno realizować zasad i norm, które są sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym.

Przykładem normy, która nie ma podstawy prawnej, a dodatkowo jej treść jest sprzeczna z prawem jest tak zwana „zasada neutralności religijnej publicznej jednostki edukacyjnej”. Żaden przepis prawa obowiązującego w Polsce jej nie statuuje, jak również nigdy nie obowiązywała. Wprawdzie nie zostało wyjaśnione, jaką treść normatywną kryje „zasada neutralności religijnej publicznej jednostki edukacyjnej”, lecz z kontekstu można wnosić, że jest sprzeczna z szeregiem przepisów Konstytucji i ustaw, do których realizacji zobowiązana jest szkoła, a które zostaną zaprezentowane w dalszej części opinii prawnej.

Należy również zwrócić uwagę, że w polskim systemie prawnym nie ma żadnego przepisu prawa (w tym międzynarodowego) stwierdzającego, iż polska szkoła ma charakter świecki (podobnie jak nie ma przepisu, że Polska jest państwem laickim). Taki przepis obowiązywał w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, która była państwem socjalistycznym, ale już w pierwszych latach transformacji Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zasada świeckości szkoły jest niespójna z systemem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej[1], którego podstawową zasadą jest zasada demokratycznego państwa prawnego (obecnie wyrażona w art. 2 Konstytucji RP z 1997 r.). Dlatego też wspomniany przepis został uchylony.

Należy także zwrócić uwagę na fakt, że Konstytucja RP w art. 25 ust. 2 nie posługuje się pojęciem „neutralności światopoglądowej”, lecz „bezstronności światopoglądowej”, która, jak zauważył Sąd Apelacyjny w Szczecinie, oznacza „życzliwe zainteresowanie” i „życzliwe podejście” do religijności[2].

W tym miejscu trzeba przypomnieć, że dyrektor każdej szkoły powinien dokładać wszelkich starań, by w jak największym stopniu realizować obowiązujące w Polsce prawo oraz respektować orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i sądów, w tym wspomniane powyżej.

 

  1. Polskie prawo wprost dopuszcza obecność krzyża w szkole

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia każdemu wolność sumienia i religii, która realizuje się między innymi w prawie do publicznego manifestowania swojej religii (art. 53 ust. 1-2). Wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób (art. 53 ust. 5). W doktrynie prawa wyznaniowego przyjmuje się, że uzewnętrznianie religii obejmuje także ekspozycję symboli religijnych w przestrzeni publicznej[3]. Podnosi się również, że prawo do umieszczania materialnych symboli religijnych w budynkach publicznych jest konsekwencją zapisanej w art. 25 ust. 2 in fine Konstytucji RP swobody wyrażania poglądów religijnych w życiu publicznym, która dotyczy szeroko rozumianego forum instytucji publicznych, w tym wystroju budynków publicznych, do których zaliczają się również szkoły[4]. Należy także podkreślić, że prawo do umieszczenia krzyża w pomieszczeniach szkolnych expressis verbis gwarantuje § 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach[5]. Powołany przepis nie ogranicza możliwości umieszczenia krzyża do niektórych tylko szkolnych pomieszczeń, lecz stanowi o dopuszczalności umieszczania krzyża w każdym pomieszczeniu szkolnym. Warto podkreślić, że chociaż możliwość eksponowania symboli religijnych w przestrzeni publicznej wynika z konstytucyjnie gwarantowanej wolności uzewnętrzniania swoich przekonań religijnych, to symbol chrześcijański (krzyż) jest jedynym, którego obecność w szkole została potwierdzona wprost w akcie normatywnym z zakresu prawa oświatowego. Takie działanie ustawodawcy nie stanowi swego rodzaju superfluum regulacyjnego, lecz podkreśla szczególną pozycję elementów chrześcijańskiego dziedzictwa narodowego w przestrzeni publicznej, w tym w szkole.

 

  1. Wymóg zachowania bezstronności światopoglądowej przez dyrekcję szkoły

Zważywszy że obecność symboli religijnych w szkołach jest ściśle związana z realizacją wolności religii, decyzja o eksponowaniu albo nieeksponowaniu tych symboli w szkole musi odpowiadać konstytucyjnym zasadom dotyczącym korzystania z wolności sumienia i religii (przede wszystkim art. 25 i 53 Konstytucji RP). Ustrojodawca w art. 25 ust. 2 Konstytucji wprowadził zasadę bezstronności władz publicznych w sprawach religijnych, światopoglądowych i filozoficznych. Zasada ta wprowadza obowiązek nieingerowania władz publicznych w zastane stosunki światopoglądowe i wynikające z tego konsekwencje. Z art. 25 ust. 2 Konstytucji wynika także, że władze publiczne, w tym władze szkolne, są zobowiązane do zapewnienia każdemu możliwości swobodnego wyrażania poglądów (także religijnych) w życiu publicznym, a więc także w szkole. W świetle tych regulacji władze publiczne mają obowiązek przyjąć rolę gwaranta możliwości ekspresji religijnej w przestrzeni publicznej. Za sprzeczne z zasadą bezstronności należy uznać podejmowanie przez władze publiczne – zarówno na etapie tworzenia, jak i stosowania prawa – jakichkolwiek rozstrzygnięć, których podstawę stanowiłby stosunek obywateli do religii lub innych przekonań światopoglądowych czy filozoficznych. Bezstronność władz publicznych w żadnym wypadku nie może oznaczać zaangażowania się ich w jakiekolwiek działania laicyzacyjne. Takie działania są wprost sprzeczne z zasadą bezstronności, ponieważ stanowią aktywne wsparcie określonej ideologii, a wręcz jej afirmowanie. W związku z powyższym, decyzję o usunięciu symboli religijnych ze szkoły czy odmowę ich ekspozycji pomimo próśb nauczycieli, rodziców czy uczniów, które byłyby motywowane stosunkiem jednostek do określonej religii trzeba uznać za sprzeczne z zasadą bezstronności światopoglądowej władz publicznych. Należy także wskazać, że skoro obecność symboli religijnych w przestrzeni publicznej stanowi immanentny element prawa do uzewnętrzniania swoich przekonań religijnych, jego ograniczenie może nastąpić tylko w drodze ustawy (art. 53 ust. 5 Konstytucji RP).

 

  1. Ustawowy obowiązek nauczania o chrześcijańskim dziedzictwie Narodu

Szkoła, jako miejsce publiczne, jest przestrzenią, w której uprawniona jest ekspresja religijna, a na jej władzach, zgodnie z zasadą bezstronności, spoczywa obowiązek zapewnienia swobody jej organizowania. Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 4 lit. a Prawa oświatowego[6] szkoła publiczna musi realizować programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego. Zgodnie z obowiązującą podstawą programową dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia[7] uczeń, np. w ramach lekcji historii, musi zgłębiać zagadnienia z zakresu religii chrześcijańskiej. Jednak, co ważniejsze, podstawa programowa w zakresie kształcenia ogólnego na tym etapie nauczania przewiduje m.in. kształtowanie u uczniów postawy poszanowania tradycji i kultury własnego narodu. Jak wynika z preambuły – będącej integralną, normatywną częścią obowiązującej Konstytucji[8] – kultura ta jest „zakorzeniona w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu”, a więc organizowanie przez szkołę akademii czy innych wydarzeń związanych ze świętami chrześcijańskimi lub eksponowanie symboli chrześcijańskich w widocznych miejscach w szkole jest wypełnianiem obowiązków wynikających nie tylko wprost z podstawy programowej, lecz również odpowiada podstawom aksjologicznym porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Warto w tym miejscu przypomnieć, iż zgodnie z art. 5 Konstytucji Rzeczpospolita Polska m.in. strzeże dziedzictwa narodowego. Nie sposób wypełnić tego ważnego, konstytucyjnego obowiązku abstrahując od podkreślania wagi i znaczenia chrześcijańskiego dziedzictwa Narodu w procesie edukacji publicznej. Tym bardziej, że religia katolicka i jej symbole (np. krzyż) od wieków wpływały na kształtowanie się polskiego dziedzictwa narodowego oraz są elementami tożsamości narodowej Polaków.

Ponadto, polskie prawo do celów sytemu oświaty zalicza m.in. wychowanie rozumiane jako wspieranie dziecka w rozwoju ku pełnej dojrzałości w sferze fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej, wzmacniane i uzupełniane przez działania z zakresu profilaktyki problemów dzieci i młodzieży (art. 1 pkt 3). Jednocześnie – zgodnie z ustawą z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty[9] – szkoła lub placówka publiczna ma umożliwiać uczniom podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej, językowej i religijnej (art. 13 ust. 1). Komentatorzy podkreślają, że przepis ten kreuje dla szkoły obowiązek umożliwienia uczniom zachowania ich tożsamości m.in. w wymiarze religijnym[10]. Ustawodawca nie stworzył wyczerpującego katalogu działań, które szkoła ma podejmować w tym obszarze, dlatego powinna ona wywiązywać się z tego obowiązku m.in. także poprzez eksponowanie chrześcijańskich symboli religijnych w przestrzeni szkolnej.

 

  1. Eksponowanie krzyża w szkole nie narusza praw osób trzecich, w tym ich dóbr osobistych

W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) stwierdza się, że obligatoryjna obecność krzyża w szkole nie narusza przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPC)[11]. W orzeczeniu w sprawie Lautsi przeciwko Włochom ETPC wskazał, że nie ma dowodów na to, że obowiązkowa obecność krzyża w szkole skutkuje indoktrynacją uczniów. Trybunał zauważył także, że sam krzyż jest zasadniczo biernym symbolem (essentially passive symbol), dlatego jego oddziaływanie nie może być porównywane do nakazu uczestniczenia w praktykach religijnych albo namawiania do wiary przez nauczyciela[12]. Zdaniem Trybunału decyzja państwa w sprawie obecności symboli religijnych w przestrzeni publicznej należy do jego marginesu oceny (margin of appreciation) i sama obecność krzyży w szkole nie narusza przepisów EKPC. Trzeba pamiętać, że omawiany wyrok zapadł w sprawie dotyczącej prawnego obowiązku ekspozycji krzyży w szkołach, zaś prawo polskie nie nakłada takiego obowiązku, a jedynie podkreśla możliwość ekspozycji krzyża w przestrzeni szkolnej, przez co akcentuje konstytucyjną gwarancję wolności sumienia i religii.

Także w orzecznictwie sądów polskich jednoznacznie wskazuje się, że publiczna eskpozycja symboli religijnych nie stanowi naruszenia dóbr osobistych osób niebędących wyznawcami określonej religii ani nie może nikogo dyskryminować[13]. Ponadto, Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że osoba, która deklaruje się jako niewierząca, nie może oczekiwać, że nie będzie miała kontaktu z osobami wierzącymi, ich praktykami i symbolami religijnymi, bo byłoby to równoznaczne z ograniczeniem swobody sumienia osób wierzących[14].

 

  1. Odmowa eksponowania krzyży w szkole może stanowić naruszenie praw osób o światopoglądzie chrześcijańskim

Jak zostało wyżej wykazane, Konstytucja gwarantuje każdemu wolność sumienia i religii, w tym wolność manifestowania swojej religii, zaś władze publiczne realizują obowiązek pozostania bezstronnymi światopoglądowo poprzez umożliwienie ekspresji religijnej. Akty prawne niższego rzędu podkreślają istnienie możliwości ekspozycji krzyży w szkole. W wypadku odmowy wyeksponowania krzyża w przestrzeni szkolnej albo usunięcia tego symbolu, wbrew woli, np. nauczycieli i innych pracowników czy uczniów i ich rodziców, którzy życzą sobie obecności symboli religijnych w szkole, może dojść do naruszenia ich dóbr osobistych w postaci swobody sumienia i religii. Tego typu decyzja otwiera pokrzywdzonym możliwość poszukiwania ochrony swych praw przed sądem, a szkołę naraża na prawne i finansowe konsekwencje naruszenia dóbr osobistych. Trzeba pamiętać, że w społeczeństwie demokratycznym i pluralistycznym tolerancja wymaga, aby szanować prawa i poglądy innych ludzi, a więc także ateiści i agnostycy obowiązani są tolerować prawa i poglądy chrześcijan.

 

 

  1. Rekomendowany sposób postępowania

Szkoła może całkowicie uniknąć odpowiedzialności prawnej przestrzegając gwarantowanych każdemu przez Konstytucję RP praw i wolności oraz rzetelnie realizując ustawowy obowiązek nauczania o chrześcijańskim dziedzictwie Narodu. Ponadto władze szkoły powinny pozostać bezstronne w sprawach religijnych, światopoglądowych i filozoficznych. Wymóg ten dotyczy także podejmowania decyzji o usunięciu krzyży z przestrzeni szkolnej czy odmowie ich ekspozycji. Trzeba także zauważyć, że o ile nie istnieje prawo osób niewierzących do niestykania się z symbolami religijnymi (czy szerzej prawo do niestykania się symbolami innych religii), o tyle wolność manifestowania religii przez każdego człowieka wymaga umożliwienia eksponowania symboli religijnych w widocznych miejscach. Uniemożliwienie takiego działania może stanowić naruszenie dóbr osobistych poszkodowanego i narazić szkołę na odpowiedzialność prawną i finansową. Pozorny jest argument, że usunięcie krzyży z przestrzeni szkolnej jest przejawem bezstronności światopoglądowej władz publicznych. Podjęcie takiej decyzji stanowi wyraz aktywnego poparcia i  nieuzasadnionego uprzywilejowania zwolenników laickości, które nie znajdują najmniejszego uzasadnienia w prawie, a wręcz jest z nim sprzeczne. Obecność w przestrzeni szkolnej chrześcijańskich symboli religijnych, które zakorzenione są w tradycji i tożsamości polskiego społeczeństwa, nie jest złamaniem zasady bezstronności światopoglądowej władz publicznych oraz nie stanowi zagrożenia dla praw tych osób, które nie utożsamiają się religią czy wartościami, które symbolizuje krzyż.

            Należy także podkreślić, że przy realizacji praw osób wierzących nie może być stosowane demokratyczne kryterium „głosu większości”. Ponieważ sądowa ochrona naruszanych praw przysługuje każdemu, już jedna osoba, której swoboda religijna została bezprawnie ograniczona może wytoczyć powództwo o ochronę dóbr osobistych. Odmowa wyeksponowania symboli religijnych w widocznych miejscach na wniosek niewielkiej grupy nauczycieli, uczniów lub rodziców może  stanowić naruszenie ich dóbr osobistych, dlatego praw tych osób oraz ich wniosku nie można lekceważyć. Nawiązując do przywołanego wcześniej wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, konstytucyjna bezstronność dyrektora szkoły w opisanych sytuacjach powinna wyrażać się w życzliwym zainteresowaniu wolnością religii, prawami i potrzebami wnioskodawców.

 

 

  1. Stanowisko
  1. Wolność zawieszania krzyży w szkołach oraz innych budynkach publicznych potwierdza Konstytucja RP, Europejska Konwencja Praw Człowieka i inne akty prawa powszechnie obowiązującego. Stanowisko takie podzielają m.in. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, polski Trybunał Konstytucyjny oraz Sąd Najwyższy.
  2. Polskie prawo wprost potwierdza możliwość ekspozycji krzyży w szkole.
  3. Szkoły realizują ustawowy obowiązek nauczania o chrześcijańskim dziedzictwie Narodu, a obecność krzyża w przestrzeni szkolnej może być jedną z form realizacji tego obowiązku.
  4. Władze publiczne, w tym dyrekcja szkoły, pozostając bezstronne w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, powinny umożliwiać realizację wolności sumienia i religii także poprzez ekspresję symboli religijnych.
  5. Obecność symboli religijnych w szkole nie narusza praw osób trzecich, w tym wyznających inne religie.
  6. Usunięcie krzyża lub odmowa jego powieszenia pomimo wniosku osób wierzących może stanowić naruszenie ich dóbr osobistych i naraża szkołę na odpowiedzialność prawną lub finansową.
  7. Ekspozycja krzyży w przestrzeni szkolnej jest zgodna z prawem, zaś brak ekspozycji może stanowić naruszenie praw chrześcijan, a więc być niezgodne z prawem.
 

Łukasz Bernaciński - Analityk Centrum Analiz Legislacyjnych Ordo Iuris


[1] Postanowienie sygnalizacyjne TK z 13 lutego 1991 r., sygn. akt S 1/91.

[2] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 25 listopada 2010 r., sygn. akt I ACa 363/10 (publ.: „Przegląd Prawa Wyznaniowego” 2012, t. 4, s. 200, 209). O kontrowersjach związanych z ustaleniem treści zasady bezstronności światopoglądowej zob. np. W. Łączkowski, „Bezstronność” władz publicznych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2006, nr 2, s. 210–214; M. Olszówka, objaśnienia do art. 25 Konstytucji RP, [w:] M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP, Tom I. Komentarz do art. 1-86, Warszawa 2016, s. 664-667.

[3] P. Stanisz, Naczelne zasady instytucjonalne relacji państwo-kościół, [w:] A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2008, s. 74; J. Krukowski, Konstytucyjna ochrona wolności sumienia i religii, [w:] L. Garlicki, A. Szmyt (red.), Sześć lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Doświadczenia i inspiracje, Warszawa 2003, s. 163; L. Morawski, Opinia w sprawie wniosku grupy posłów o wydanie zarządzenia nakazującego zdjęcie krzyża łacińskiego znajdującego się w Sali posiedzeń Sejmu RP, „Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych” 2011, nr 4, s. 107–112.

[4] M. Olszówka, objaśnienia do art. 25 Konstytucji…, s. 668-669.

[5] Dz. U. Nr 36, poz. 155 ze zm.

[6] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, Dz. U. z 2019 r. poz. 1148.

[7] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia, Dz. U.  poz. 467.

[8] Por. B. Banaszek, Wprowadzenie, w: tenże, Konstytucja RP. Komentarz, Warszawa 2012, SIP Legalis, Nb. 2.

[9] Dz. U. z 2019 r., poz. 1481 t.j.

[10] J. Kokot, Objaśnienia do art. 13 ustawy o systemie oświaty, w: A. Balicki, M. Pyter, J. Kokot, Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, Legalis 2016, uwaga 1.

[11] Wyrok Wielkiej Izby ETPC z 18 marca 2011 r. w sprawie Lautsi p-ko Włochom, nr skargi 30814/06; zob. też M. Kowalski, Symbole religijne w przestrzeni publicznej – w poszukiwaniu standardów europejskich, [w:] R. Wieruszewski, M. Wyrzykowski, L. Kondratiewa-Bryzik (red.), Prawne granice wolności sumienia i wyznania, Lex 2012.

[12] Por. Lautsi p-ko Włochom, pkt 72.

[13] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2010 r., III SW 124/10, Lex nr 707759; wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 26 marca 2010 r., I C 28/10, Lex nr 1135961; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 października 1998 r., I ACa 612/98, Lex nr 37377; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 1990 r., I PRN 38/90, Lex nr 13181.

[14] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II CSK 1/13, Lex nr 1388592.

Ochrona życia

Jakie skutki wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie warunków dopuszczalności aborcji?

W związku z licznymi przekłamaniami co do wyroku Trybunału Konstytucyjnego ws. aborcji eugenicznej oraz obowiązujących przepisów prawa, Centrum Nauk Społecznych i Bioetyki Instytutu na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris przygotowało analizę prawną, w której prostuje nieścisłe i fałszywe informacje na temat skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także specyfiki wad letalnych, wokół których toczy się ożywiona debata społeczna i medialna.
Czytaj Więcej

Ochrona życia

Omówienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 2020 r.

Wyrokiem z 22 października 2020 r. wydanym w sprawie K 1/20 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (dalej jako: u.p.r.) jest niezgodny z art. 38 w związku z art. 30 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zakwestionowany przepis dotyczył dopuszczalności przerwania ciąży, a tym samym uśmiercenia dziecka poczętego, w sytuacji, gdy badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia albo nieuleczalnej choroby zagrażającej życiu dziecka in utero. Orzeczenie Trybunału wejdzie w życie z dniem jego publikacji w Dzienniku Ustaw, nabywając moc powszechnie obowiązującą. Tym samym zakazana w Polsce zostanie aborcja ze względów eugenicznych. Wyrok ma charakter ostateczny (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP). Prawo polskie nie zna procedury, która pozwalałaby na jego podważenie.
Czytaj Więcej

Rodzina i Małżeństwo

Program „Za życiem”: osiągnięcia, deficyty, kierunek zmian Ewaluacja programu wsparcia dla rodzin „Za życiem” i rekomendacje kierunków zmian

Główne tezy 1. Program „Za życiem” kierowany jest do rodzin, w których wychowują się dzieci nieuleczalnie chore oraz dzieci z niepełnosprawnościami, a także do kobiet w ciąży i ich rodzin, w szczególności w przypadku ciąży powikłanej. 2. Program wprowadził wiele nowych i innowacyjnych rozwiązań oraz stanowiąc pierwszą w III RP kompleksową próbą wsparcia dla dzieci z niepełnosprawnościami i ich rodzin. 3. Część działań przewidzianych przez program wymaga reformy lub oceny zasadności dalszego ich funkcjonowania. Obok działań w pełni adekwatnych obejmuje on bowiem rozwiązania, na które nie było istotnego zapotrzebowania. 4. Program w obecnym kształcie jest niespójny i pomija wiele istotnych obszarów wsparcia dzieci z niepełnosprawnościami. Obejmuje wiele działań, które były realizowane przed jego powstaniem, ale nie przewduje ich koordynacji. Konieczne wydaje się zapewnienie możliwości elastycznego wydatkowania środków w ramach programu, to jest przesuwania kapitału pomiędzy poszczególnymi działaniami bez konieczności zwiększania ogólnego budżetu programu. Priorytetową zmianą, która pozwoli na bardziej efektywną realizację programu, jest ustanowienie jego koordynatora, którym z racji wykonywanych zadań oraz zajmowanego miejsca w strukturze rządu może zostać Pełnomocnik rządu do spraw osób niepełnosprawnych. Koordynatorowi programu należy nadać kompetencje do hierarchizacji działań zawartych w programie, oceny priorytetów oraz elastycznej alokacji środków w ramach budżetu programu w związku ze zróżnicowanym zainteresowaniem jego komponentami i zmieniającym się ich znaczeniem. Powinien on także mieć decydujący wpływ na zamykanie obecnych oraz wprowadzanie nowych obszarów działań. Badania wykazały, że odsetek osób z niepełnosprawnością wzrasta wraz z wiekiem. Świadczy to o tym, że większą uwagę, a zarazem większe środki finansowe, należy skierować w stronę wczesnej diagnostyki i rehabilitacji. W celu aktywizacji zawodowej opiekunów osób niepełnosprawnych i poprawy ich sytuacji materialnej, należy znieść wymóg rezygnacji przez opiekuna z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, którego spełnienie jest obecnie konieczne dla otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne jest pilne podjęcie działań z zakresu komunikacji oraz promocji programu, w tym przede wszystkim utworzenie bazy danych i portalu o formach wsparcia dla rodziny, osób niepełnosprawnych i ich opiekunów (działanie 5.2). Ważne jest, aby dokonać rzetelnej ewaluacji programu. W tym celu należy określić jasne kryteria oceny oraz przyjąć indykatory pozwalające na obiektywną analizę realizacji programu. Pożądanym rozszerzeniem programu „Za życiem” byłyby zmiany legislacyjne, które zapewnią otoczenie prawne sprzyjające lepszej realizacji programu oraz przyczyniające się do jego upowszechnienia.
Czytaj Więcej

Uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego i niektórych innych ustaw (nr w wykazie prac legislacyjnych UC30).

Działając w imieniu Fundacji Instytut na rzecz kultury prawnej Ordo Iuris (dalej: Instytut Ordo Iuris), w nawiązaniu do pisma z 24 września 2020 r., znak: DLCPC-II.4190.1.2019, poniżej przedstawiamy uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego i niektórych innych ustaw (nr w wykazie prac legislacyjnych UC30).
Czytaj Więcej