Informujemy, że Państwa dane osobowe są przetwarzane przez Fundację Instytut na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris z siedzibą w Warszawie przy ul. Górnośląskiej 20/6, kod pocztowy 00-484 (administrator danych) w celu informowania o realizacji działań statutowych, w tym do informowania o organizowanych akcjach społecznych. Podanie danych jest dobrowolne. Informujemy, że przysługuje Państwu prawo dostępu do treści swoich danych i możliwości ich poprawiania.
Przejdź do treści
PL | EN
Facebook Twitter Youtube

Zakazywanie farmaceutom powoływania się na sprzeciw sumienia to łamanie Konstytucji RP

Data publikacji: 20.09.2017

fotolia.com

Środki masowego przekazu doniosły ostatnio, że sieć aptek DOZ (Dbam o Zdrowie), do której należy blisko tysiąc z 14 tys. działających w Polsce placówek, zakazała swoim pracownikom powoływania się na klauzulę sumienia, zasłaniając się brakiem stosownych przepisów na poziomie ustawowym. Podobną konkluzję zawiera datowana na 29 sierpnia 2017 r. odpowiedź Ministra Zdrowia na interpelację nr 13375 w sprawie klauzuli sumienia w aptekach, zgłoszoną przez posłów Nowoczesnej.

Podstawowy zarzut, jaki trzeba postawić sieci aptek DOZ oraz odpowiedzi Ministra Zdrowia, to rażące lekceważenie porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Przypomnijmy, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 7 października 2015 r., K 12/14, wyjaśnił, przywołując swe orzecznictwo z początku lat 90. XX w., że „wolność sumienia nie oznacza jedynie prawa do reprezentowania określonego światopoglądu, ale przede wszystkim prawo do postępowania zgodnie z własnym sumieniem oraz wolność od przymusu postępowania wbrew niemu (…) Wolność sumienia musi bowiem przejawiać się także w możliwości odmowy wykonania obowiązku nałożonego zgodnie z prawem z powołaniem się na przekonania naukowe, religijne lub moralne”. Tak więc integralnym i nieodzownym elementem wolność sumienia jest klauzula sumienia, czyli prawo do odmowy wykonania obowiązku nałożonego zgodnie z prawem, który zostaje rozpoznany w sumieniu jako obiektywne zło. Klauzula sumienia jest zatem uniwersalnym prawem każdego człowieka, a nie przywilejem jakieś grupy czy kasty  – wyjaśnia dr Marcin Olszówka, ekspert Instytutu Ordo Iuris.

Zwraca również uwagę na inny – istotny dla aptekarzy – cytat z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2015 r.: „Wolność sumienia – w tym ten jej element, którym jest sprzeciw sumienia – musi być więc respektowana niezależnie od tego, czy istnieją przepisy ustawowe ją potwierdzające.” Jak zauważa dr Olszówka: Nie tylko lekarze i pielęgniarki mogą powołać się na wynikającą z wolności sumienia klauzulę sumienia, ale również przedstawiciele innych profesji, gdzie występuje konflikt sumienia. Z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego bardzo wyraźnie wynika także, iż to ewentualne ograniczenia w korzystaniu z klauzuli sumienia muszą być sformułowane w ustawie, a nie sam sprzeciw sumienia, bo on wynika wprost z Konstytucji i nie wymaga ustawowego potwierdzenia.

Tymczasem odpowiedź Ministra Zdrowia obarczona jest rażącym błędem, ponieważ w ogóle nie uwzględnia art. 53 ust. 1 Konstytucji ani płynących zeń konsekwencji dla systemu prawa. Niezależnie od tego, że powoływanie się na konstytucyjnie potwierdzone prawa człowieka, w tym wolność (sprzeciw) sumienia, nie jest uzależnione od żadnej ustawy (inaczej było w PRL), nie jest też w pełni prawdą, iż ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne nie zawiera przepisów potwierdzających klauzulę sumienia aptekarzy. Rzeczywiście wprost tego nie czyni, niemniej nie wolno zapominać o ciążącym na organach władzy publicznej obowiązku prokonstytucyjnej wykładni ustaw, czyli ich interpretacji w zgodzie z Konstytucją.

Otóż art. 96 ust. 5 pkt 1 i 2 Prawa farmaceutycznego pozwala odmówić wydania produktu leczniczego, jeżeli: 1) jego wydanie może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta; 2) w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że produkt leczniczy może być zastosowany w celu pozamedycznym. W świetle wykładni prokonstytucyjnej przepis ten musi być intepretowany jako ustawowa podstawa odmowy wydawania m.in. środków antykoncepcyjnych, postkoitalnych i wczesnoporonnych, gdyż te mogą powodować zagrożenie życia lub zdrowia dziecka, którym zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka „jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności”. Również art. 1 ustawy z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży nakazuje chronić prawo do życia, w tym w fazie prenatalnej, a preambuła tej ustawy stanowi, że „troska o życie i zdrowie należy do podstawowych obowiązków państwa, społeczeństwa i obywatela”. Z kolei zapobieganie ciąży jest niewątpliwie celem pozamedycznym, jak również zabijanie dziecka poczętego w pierwszych dniach jego życia.

Poza tym art. 21 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich wyraźnie nakazuje członkom samorządu aptekarskiego przestrzegać zasad etyki i deontologii zawodowej. A art. 3 Kodeksu Etyki Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej wyraźnie nakłada na każdego farmaceutę obowiązek działania zgodnie ze swym sumieniem oraz przestrzegania zasad etyki zawodu niezależnie od mechanizmów rynkowych, nacisków społecznych oraz wymagań administracyjnych. Tak więc w istocie ustawodawca nakazuje aptekarzom działanie zgodnie ze swym sumieniem, a nie zabrania im tego, jak sugeruje   odpowiedź na poselską interpelację nr 11375.

Oczywiście rozwiązaniem optymalnym jest kompleksowe uregulowanie klauzuli sumienia, co jest przedmiotem złożonej 17 maja 2017 r. przez Stowarzyszenie Farmaceutów Katolickich Polski petycji do Sejmu, lecz nie jest prawdą, że aktualnie farmaceuci nie mogą powoływać się na klauzulę sumienia.

Na zakończenie warto przywołać stanowisko Generalnego Inspektora Farmaceutycznego z 15 maja 2017 r: „Mając na uwadze poszanowanie praw jednostki w świetle ustawy zasadniczej jaką jest Konstytucja właściwym wydaje się dopuszczenie możliwości odmowy przez farmaceutę sprzedaży leków antykoncepcyjnych powołującego się na „klauzulę sumienia”. W związku z tym uzasadnione wydaje się również pytanie, czy fakt, że sieć apteczna deklaruje ograniczanie konstytucyjnych praw pracowników, nie powinno być podstawą kontroli Państwowej Inspekcji Pracy.

 

Wolności obywatelskie

15.05.2018

Program wyborczy Rafała Trzaskowskiego sprzeczny z prawem i ograniczający wolności obywatelskie

Rafał Trzaskowski, jeden z kandydatów na prezydenta Warszawy, w swoim programie wyborczym zawarł propozycje, które są sprzeczne z prawem i jawnie ograniczają wolności obywatelskie gwarantowane przez Konstytucję RP. Tzw. tabletki „dzień po”, seksedukacja i stygmatyzacja lekarzy powołujących się na klauzulę sumienia – tak można streścić program wyboczy kandydata Platformy Obywatelskiej i Nowoczesnej w Warszawie.

Czytaj Więcej
Wolność Sumienia

24.04.2018

Ponad 1000 przypadków dyskryminacji katolików w Polsce. „Wolność religijna. Wybrane zagadnienia” – wspólna konferencja prasowa Instytutu Ordo Iuris, PKWP oraz ISSK

Ponad 1000 przypadków dyskryminacji katolików lub przestępstw na tle religijnym przeciwko chrześcijanom w Polsce. „Wolność religijna. Wybrane zagadnienia” – pod takim tytułem odbyła się 24 kwietnia 2018 r. w Warszawie konferencja prasowa poświęcona współczesnym zagrożeniom dla wolności religii oraz wolności sumienia, szczególnie w przestrzeni publicznej.

Czytaj Więcej
Wolność Sumienia

16.04.2018

Raport Ordo Iuris dla OBWE o przestępstwach motywowanych nienawiścią wobec chrześcijan w Polsce.

Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie otrzymała dzisiaj od Instytutu Ordo Iuris raport o przestępstwach wobec chrześcijan w Polsce. Jak co roku, po wnikliwej analizie raportów cząstkowych, stają się one częścią ogólnoeuropejskiego zestawienia OBWE, o skali przestępstw na tle nienawiści wobec różnych grup społecznych w Europie. To już czwarta edycja raportu Ordo Iuris skierowana do tej międzynarodowej instytucji. W jaki sposób jest atakowane w Polsce chrześcijaństwo?

Czytaj Więcej
Działalność Instytutu

05.04.2018

Ochrona życia od poczęcia i wsparcie rodziny powinny być zapisane w Konstytucji RP – wynika z sondażu IBRIS

Z najnowszych badań społecznych zleconych przez Instytut Ordo Iuris (przeprowadzonych przez Instytut Badań Rynkowych i Społecznych IBRiS) wynika, że większość Polaków opowiada się za konstytucyjną ochroną życia oraz zakazem adopcji dzieci przez pary prowadzące homoseksualny styl życia. Ustawa zasadnicza powinna także wspierać rodziny poprzez gwarancję zwrotu części podatków zapłaconych w związku z wychowaniem dzieci. Respondenci opowiedzieli się także za tym, iż to Konstytucja RP ma pierwszeństwo przed prawem międzynarodowym, w tym prawem Unii Europejskiej.

Czytaj Więcej