W pracy pielęgniarek (pielęgniarzy) zdarzają się sytuacje, gdy zgłaszają się do nich pacjenci w celu podania przepisanych przez lekarzy blokerów dojrzewania i hormonów płci przeciwnej, stanowiących element procedury tzw. tranzycji. Wiele pielęgniarek ma wątpliwości dotyczące stosowania tego rodzaju drastycznych interwencji u osób małoletnich albo, co do zasady, stanowczo sprzeciwia się ich stosowaniu. Instytut Ordo Iuris wykazuje w analizie, czy pielęgniarka może odmówić wykonania takiego zlecenia lekarskiego, a jeżeli tak – na jakich podstawach.

W publikacji podkreślono, że, zgodnie z Ustawą o zawodzie pielęgniarki i położnej, zawód pielęgniarki jest samodzielnym zawodem medycznym, a więc rola takiej osoby w procesie terapeutycznym nie sprowadza się wyłącznie do mechanicznego wykonywania zaleceń lekarskich. Pielęgniarka jest zobowiązana wykonywać zawód zgodnie z przepisami ustawy, w tym kierować się dobrem i bezpieczeństwem pacjenta.

W analizie wykazano, że pielęgniarka (pielęgniarz) może odmówić wykonania zlecenia lekarskiego m.in. w następujących przypadkach:

• Terapia ma charakter eksperymentalny. Badania przeprowadzone przez renomowane ośrodki europejskie (w Szwecji, Norwegii, Finlandii, Francji czy Wielkiej Brytanii) pokazały, że taki właśnie charakter ma podawanie małoletnim pacjentom blokerów dojrzewania i hormonów płci przeciwnej (tranzycja);
• Brak odpowiednich kwalifikacji. Jeżeli wykonanie zlecenia przekracza zakres posiadanych przez pielęgniarkę uprawnień (np. wymagane są kwalifikacje nabyte w drodze kursów specjalistycznych lub konieczność ponownej oceny stanu zdrowia pacjenta), może ona odmówić jego wykonania.
• Klauzula sumienia. Wykonanie zlecenia lekarskiego jest niezgodnego z sumieniem pielęgniarki (klauzula sumienia).

Ponadto warto pamiętać, że zgodnie przepisami u.z.p.p., przed wykonaniem zlecenia lekarskiego pielęgniarka ma prawo wglądu do dokumentacji medycznej pacjenta oraz do uzyskania od lekarza pełnej informacji o stanie zdrowia pacjenta. W przypadku uzasadnionych wątpliwości pielęgniarka może domagać się od lekarza uzasadnienia potrzeby wykonania zlecenia. Pielęgniarka ma bowiem obowiązek reagowania na oczywisty błąd lekarza, który może powodować negatywne skutki dla pacjenta. Pielęgniarka korzystająca z prawa odmowy wykonania zlecenia lekarskiego, musi jednak pamiętać o spełnieniu ustawowych warunków formalnych, takich jak poinformowanie przełożonego o tej decyzji i przedstawienie jej uzasadnienia.