Lewica w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy chce naciskać na państwa w sprawie edukacji seksualnej

Edukacja seksualna wykraczająca poza biologię

Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy (PACE) prowadzi prace nad projektem rezolucji (Doc. 16318), dotyczącym wzmocnienia „afektywnego i emocjonalnego” wymiaru tzw. kompleksowej edukacji seksualnej. Dokument został złożony jako projekt rezolucji i dotyczy roli edukacji w zapobieganiu oraz zwalczaniu dyskryminacji, przestępstw z nienawiści i przemocy ze względu na płeć. Autorzy projektu wskazują na potrzebę rozszerzenia zakresu edukacji seksualnej poza elementy biologiczne, obejmując również sferę emocjonalną, relacyjną i społeczną.

Projekt rezolucji PACE dotyczy tzw. kompleksowej edukacji seksualnej (Comprehensive Sexuality Education, CSE), pojęcia używanego w debacie międzynarodowej, które zazwyczaj obejmuje szeroki zakres zagadnień związanych z seksualnością, zdrowiem, relacjami międzyludzkimi oraz normami kulturowymi. W odróżnieniu od tradycyjnych programów edukacji seksualnej, które skupiają się na aspektach biologicznych, CSE, według autorów projektu, ma obejmować również „afektywne, emocjonalne i społeczne” wymiary ludzkich relacji i tożsamości, a także kwestie zapobiegania przemocy ze względu na płeć i dyskryminacji. Dodatkowo pod tą nazwą kryje się zazwyczaj model edukacji seksualnej, która w Polsce jest nazywana „permisywną”, czyli taki, w którym seksualność powinna być wspierana i rozwijana od najmłodszych lat, jakakolwiek by ona nie była, a dobrowolna zgoda jest wyłącznym warunkiem podjęcia stosunków seksualnych przez małoletnich.

Edukacja seksualna obowiązkowa dla wszystkich uczniów

Autorzy tekstu postulują, aby edukacja seksualna była dostosowana do wieku uczniów i powinna stanowić obowiązkowy element programów nauczania we wszystkich szkołach. W uzasadnieniu projektu rezolucji, sygnatariusze wprost odwołują się do trzech wcześniejszych rezolucji PACE – nr 2331 (z 2020 r.), 2412 (z 2021 r.) oraz 2490 (z 2023 r.) – przedstawiając je jako spójną, ciągłą linię polityczną, w ramach której tzw. kompleksowa edukacja seksualna jest konsekwentnie traktowana jako uniwersalne, obowiązkowe narzędzie realizacji „praw reprodukcyjnych i seksualnych”, zwalczania „przemocy ze względu na płeć” (gender-based violence), stereotypów płciowych oraz rzekomej dyskryminacji opartej na „orientacji seksualnej” i „tożsamości płciowej”. Co istotne, tzw. „prawa reprodukcyjne i seksualne” to określenie używane od wielu lat przez zwolenników szerokiego dostępu do aborcji w celu wprowadzenia tzw. prawa do aborcji do prawa międzynarodowego. Natomiast pojęcie „tożsamości płciowej” jest promowane przez zwolenników ideologii gender. Taka „tożsamość płciowa” może w ich oczach różnić się od płci biologicznej.

W rezolucji 2331 (2020) („Wzmocnienie pozycji kobiet: promowanie dostępu do środków antykoncepcyjnych w Europie”) CSE pojawia się wprost jako jeden z kluczowych elementów polityki antykoncepcyjnej i „wyzwolenia” kobiet. Zgromadzenie wzywa państwa członkowskie do wprowadzenia kompleksowej edukacji seksualnej jako obowiązkowego elementu wszystkich programów szkolnych, zapewnienia odpowiedniego przeszkolenia nauczycieli, szkolnych lekarzy i pielęgniarek w tym zakresie oraz zapewnienia zasobów do jej realizacji. Tekst traktuje CSE jako integralną część szerszej agendy „autonomii reprodukcyjnej”, w której młodzież – w tym niepełnoletni – jest postrzegana jako samodzielne podmioty seksualne, zdolne do podejmowania decyzji bez dominującej roli rodziców i tradycyjnych struktur rodzinnych. Edukacja ta ma rzekomo wspierać dostęp do antykoncepcji i zapobiegać niechcianym ciążom, co wpisuje się w ideologiczną wizję seksualizacji dzieciństwa jako warunku równości płci i walki z przemocą na tle seksualnym. W wizji tej liczy się zgoda na seks, a nie wiek dziecka, a typy seksualności (np. heteroseksualnej lub homoseksualnej) są sobie równe.

Rezolucja 2412 (2021) („Aspekty płciowe i implikacje dla praw człowieka związane z pornografią”) poświęcona jest przede wszystkim negatywnym skutkom pornografii z perspektywy płci i praw człowieka, jednak w kilku punktach wprost wskazuje na konieczność wdrożenia kompleksowej edukacji seksualnej w tym „kompleksowej edukacji seksualnej odpowiedniej do wieku” jako środka prewencyjnego. Zgromadzenie postuluje, aby programy edukacyjne definiowały i wyjaśniały naturę pornografii, jej skutki zdrowotne, etyczne, prawne i związane z równością płci, a także przeciwdziałały normalizacji przemocy w relacjach seksualnych oraz nadmiernej seksualizacji dzieci. W praktyce oznacza to jednak uzasadnianie wczesnej, obowiązkowej indoktrynacji w zakresie „zdrowych relacji” i kultury zgody: pod pretekstem wychowania do krytycznego odbioru treści pornograficznych, które nie powinny w ogóle być dostępne online dla małoletnich, narzuca się dzieciom i młodzieży permisywny, oderwany od naturalnego rozwoju model seksualności.

Przeczytaj też:

• Milowy krok w pracach nad ustawą o ochronie dzieci przed pornografią. Komitet wzywa posłów do dalszego procedowania

Rezolucja 2490 (2023) („Innowacyjne podejścia do praw seksualnych i reprodukcyjnych”) najmocniej i najbardziej bezpośrednio promuje tzw. kompleksową (permisywną) edukację seksualną, określając ją jako prawo człowieka, które powinno być zapewnione bez dyskryminacji. Dokument stawia ten model edukacji seksualnej w centrum „innowacyjnych podejść” do „zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego”, traktując go jako kluczowy element polityki tzw. Sexual and Reproductive Health and Rights – SRHR („prawa i zdrowie reprodukcyjne i seksualne”). Wzywa do jego powszechnego wdrożenia, podkreślając konieczność objęcia nim wszystkich etapów edukacji, z naciskiem na aspekty równości płci, zapobieganie przemocy i promocję autonomii jednostki w sferze seksualnej. Tzw. kompleksowa edukacja seksualna jest tu przedstawiana jako samodzielne narzędzie zmiany postaw społecznych i wartości, zgodne z agendą ONZ i organizacji międzynarodowych.

Odnośnie zgodności standardów edukacji seksualnej z agendą ONZ i organizacji międzynarodowych, znaczenie mają skrajnie kontrowersyjne „Standardy edukacji seksualnej na Europę” WHO, zakładające naukę masturbacji od przedszkola oraz oswojenie na dalszych etapach edukacji m.in. ze wszystkimi typami seksualności i tzw. tożsamości płciowej oraz traktowanie aborcji jako prawo każdej kobiety.

Przeczytaj też:

• Sprzeciw wobec „prawa do aborcji” i „praw reprodukcyjnych”. Stanowisko USA w sprawie dokumentów ONZ

W ten sposób nowy projekt rezolucji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy bazuje na tych trzech rezolucjach, traktując je jako precedensy i uzasadnienie dla dalszego wzmocnienia „afektywnego i emocjonalnego” wymiaru CSE.

Treść nowego projektu rezolucji, według jego wersji na dzień 10 lutego 2026 r., podkreśla znaczenie „afektywnego i emocjonalnego” wymiaru takiej edukacji – innymi słowy elementów dotyczących inteligencji emocjonalnej, umiejętności tworzenia zdrowych relacji i radzenia sobie z problemami społecznymi. Z nazwy wynika, że autorzy chcą, by programy edukacyjne obejmowały nie tylko aspekty biologiczne, lecz także psychologiczne i społeczne oraz by były narzędziem w walce z dyskryminacją i przemocą wobec grup mniejszościowych. W dokumencie pojawiają się odniesienia do pojęć związanych z równością płci oraz zapobieganiem dyskryminacji. Jednocześnie projekt zakłada, że edukacja seksualna powinna uwzględniać różnorodność tożsamości i doświadczeń, które autorzy dokumentu wiążą z przeciwdziałaniem wykluczeniu i przemocy.

Dalsze losy projektu

W projekcie rezolucji nie przewidziano mechanizmów egzekwowania postulowanych standardów. Dokument ma charakter rekomendacyjny i polityczny, a jego realizacja pozostanie w gestii państw członkowskich. Niemniej rezolucje PACE są często wykorzystywane jako punkt odniesienia w debatach krajowych oraz w działaniach podejmowanych przez inne organy Rady Europy, w tym Komitet Ministrów. Dlatego, choć edukacja, zgodnie z obowiązującymi zasadami prawa międzynarodowego, pozostaje obszarem, w którym państwa zachowują szeroki zakres swobody regulacyjnej, warto o tym projekcie krótkiej rezolucji wspomnieć już teraz.

Podpisy pod projektem rezolucji zgromadzili parlamentarzyści głównie z frakcji Socjalistów, Demokratów i Zielonych w PACE: Francesco Verducci (wnioskodawca), Saskia Kluit, Iris Luarasi, Naomi Cachia, Kristina Ikić Baniček, Edite Estrela, Sevilay Çelenk, Susanna Vela. Z Polski podpisała się Wanda Nowicka z Lewicy.

Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy jest jednym z głównych organów Rady Europy, organizacji międzynarodowej zrzeszającej 47 państw członkowskich. PACE składa się z parlamentarzystów delegowanych przez parlamenty narodowe państw członkowskich i pełni funkcję forum debaty politycznej oraz organu przyjmującego rezolucje i rekomendacje. Dokumenty przyjmowane przez PACE nie mają charakteru prawnie wiążącego, jednak odgrywają istotną rolę w kształtowaniu europejskich standardów politycznych oraz w interpretacji zasad praw człowieka, demokracji i praworządności.

Dokument, o którym tu mowa, został po raz pierwszy złożony w styczniu 2026 r. i obecnie oczekuje na prace w komisjach oraz późniejsze głosowanie na sesji plenarnej PACE, które ma się odbyć w 2026 r. po zakończeniu procesu konsultacji i ewentualnych poprawek zgodnie z praktyką Zgromadzenia. Z punktu widzenia procedury parlamentarnej projekt rezolucji został skierowany do prac w odpowiednich komisjach Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Po zakończeniu prac komisji dokument ma zostać przedstawiony na posiedzeniu plenarnym PACE, gdzie zostanie poddany debacie oraz głosowaniu. Głosowanie nad rezolucją planowane jest podczas jednej z sesji plenarnych w 2026 r., zgodnie z harmonogramem prac Zgromadzenia.

– Projekt rezolucji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy dotyczący edukacji seksualnej pokazuje, w jaki sposób poprzez dokumenty rekomendacyjne kształtowane są europejskie standardy w obszarach szczególnie wrażliwych społecznie. W dokumentach i debatach wokół tego projektu przewija się język, który wykracza poza tradycyjne ramy ochrony praw człowieka i edukacji. Tzw. kompleksowa, czyli permisywna edukacja seksualna często bywa prezentowana jako element realizacji szerokich aspiracji społecznych i politycznych, co rodzi pytania o jej zgodność z zasadą suwerenności państw dotyczącą edukacji i polityki rodzinnej. Taki model edukacji seksualnej, jeśli jest wprowadzony jako obowiązkowy przedmiot w szkole, narusza bowiem podstawowe prawa rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami i naraża dzieci na przedwczesną seksualizacją, na swojego rodzaju indoktrynację w duchu ideologii gender oraz na kontakt z treściami zagrażającymi ich harmonijnemu rozwojowi psychofizycznemu – podkreśla Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.