Zmiana norm społecznych w imię walki z przemocą – Dzisiaj głosowanie nad ideologicznym raportem

Instytut Ordo Iuris opublikował analizę raportu przyjętego przez Komisję ds. Równości i Niedyskryminacji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (PACE), zatytułowanego „Promowanie Konwencji Stambulskiej i poprawa jej wdrażania: budowanie na podstawie zdobytych doświadczeń”. Dokument został przyjęty 23 marca, a następnie opublikowany 30 marca jako oficjalny materiał Komisji Rady Europy. Dzisiaj (22 kwietnia) w Zgromadzeniu Parlamentarnym odbędzie się debata i głosowanie nad raportem.

W opinii Instytutu, raport może mieć istotny wpływ na kierunki polityki publicznej w państwach członkowskich Rady Europy, mimo że formalnie nie ma charakteru wiążącego. Kluczowe znaczenie będzie miała zaplanowana na 22 kwietnia 2026 r. debata plenarna oraz głosowanie nad dokumentem. Instytut Ordo Iuris skierował 20 kwietnia memorandum do sekretariatu narodowych delegacji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (PACE).

Eksperci Instytutu zwracają uwagę, że raport stanowi kolejną próbę wzmocnienia znaczenia Konwencji stambulskiej jako kluczowego instrumentu przeciwdziałania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Jednocześnie – jak podkreślają – dokument nie ogranicza się do oceny funkcjonowania Konwencji, lecz zawiera szeroki katalog rekomendacji politycznych, w tym wezwania do jej powszechnej ratyfikacji oraz pełnej implementacji na poziomie krajowym.

W analizie wskazano, że raport kładzie szczególny nacisk na rozwój systemów wsparcia dla ofiar, zwiększenie finansowania polityk publicznych oraz wzmocnienie mechanizmu monitorującego GREVIO. Istotnym elementem dokumentu jest również postulat intensyfikacji działań edukacyjnych, ukierunkowanych na przeciwdziałanie przemocy poprzez zmianę norm społecznych oraz eliminowanie „stereotypów genderowych”.

Zdaniem ekspertów Ordo Iuris, raport konsekwentnie opiera się na założeniu o strukturalnym charakterze przemocy wobec kobiet, wynikającym z historycznych relacji władzy i utrwalonych norm kulturowych. W tym kontekście szczególną rolę przypisuje się kategorii „gender”, która – według autorów raportu – powinna stanowić podstawę projektowania i oceny polityki publicznej państw.

Analiza zwraca również uwagę na sposób, w jaki raport odnosi się do krytyki Konwencji stambulskiej. W dokumencie głosy sprzeciwu zostały określone jako element „zorganizowanej dezinformacji” oraz „odejścia” (ang. „backlash”) od praw kobiet, co – w ocenie analityków – wyklucza prowadzenie szerszej debaty nad założeniami traktatu.

– Raport wpisuje się w wyraźny trend instytucjonalnego wzmacniania Konwencji stambulskiej i nadawania jej roli niemal niepodważalnego punktu odniesienia dla polityki publicznej wszystkich w Europie. Z perspektywy prawa międzynarodowego kluczowe pozostaje fundamentalne rozróżnienie pomiędzy samym tekstem traktatu, który został przyjęty przez państwa, a jego daleko idącą, ideologiczną interpretacją promowaną przez GREVIO i Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy. Raport nie tylko nie łagodzi najbardziej kontrowersyjnych założeń Konwencji, ale wręcz je radykalizuje. Widać to szczególnie w powtarzającym się twierdzeniu, że przemoc wobec kobiet ma charakter strukturalny i wynika z „patriarchalnych norm” oraz „stereotypów genderowych”, a nie przede wszystkim z indywidualnych patologii sprawców – wskazuje Julia Książek, analityk Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

Ważna uwaga:
Cytaty przytoczone w analizie pochodzą z ww. raportu i zostały przetłumaczone na język polski przez autora analizy. Angielskie słowo „gender” można tłumaczyć jako „płeć/płciowy” w odniesieniu do płci biologicznej lub pozostawić jako „gender/genderowe” w odniesieniu do tzw. płci społeczno-kulturowej, będącej pojęciem związanym z ideologią gender. Dlatego w analizie termin „gender” został oddany jako „gender/genderowe”, ponieważ w oficjalnym polskim przekładzie Konwencji Stambulskiej w art. 3 (Definicje), w punkcie c, wskazano, że „płeć społeczno-kulturowa oznacza społecznie skonstruowane role, zachowania, działania i atrybuty, które dane społeczeństwo uznaje za odpowiednie dla kobiet lub mężczyzn” (w wersji anglojęzycznej: „gender shall mean the socially constructed roles, behaviours, activities and attributes that a given society considers appropriate for women and men”).

Przeczytaj też:

• Raport bazowy UE: Konwencja Stambulska jako pretekst do rozszerzania kompetencji Unii

• Rada Europy poszerza ideologiczną interpretację Konwencji Stambulskiej wobec Polski