główne PUNKTY
1
Sejm rozpoczyna dziś drugie czytanie rządowych projektów ustaw o statusie osoby najbliższej w związku — które pod nową nazwą wprowadzają do polskiego prawa instytucję związków partnerskich.
2
Ordo Iuris publikuje punktowy komentarz do wystąpienia minister Katarzyny Kotuli z pierwszego czytania, demaskując sloganową warstwę narracji rządu.
3
Instytut wskazuje, że nowelizacja obchodzi konstytucyjną ochronę małżeństwa, nadając konkubinatom przywileje małżeńskie i stanowi pozorny kompromis będący w rzeczywistości krokiem do dalszej radykalizacji postulatów.
Sejm rozpoczyna w środę drugie czytanie rządowych projektów ustaw: o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk 2110) oraz Przepisów wprowadzających tę ustawę (druk 2111). Projekt — przedstawiony w pierwszym czytaniu, 12 lutego 2026 r., przez Minister ds. Równości Katarzynę Kotulę — wprowadza do polskiego porządku prawnego instytucję sformalizowanego związku dwojga dorosłych osób, de facto odpowiadającą wcześniejszym projektom związków partnerskich, jedynie pod zmienioną nazwą. Skala zmian jest ogromna: projekt nowelizuje 238 ustaw.
Dlatego Instytut Ordo Iuris publikuje obszerny, punktowy komentarz do sejmowego wystąpienia minister Kotuli przedstawiającego uzasadnienie projektu podczas pierwszego czytania. Wystąpienie to wyznaczyło ramy narracyjne, w których projektodawca i jego zaplecze prowadzą narrację o projekcie ustawy od kilku miesięcy.
Choć utrzymane w tonie podniosłym i wielokrotnie odwołujące się do pojęć godności, bezpieczeństwa, równości i miłości — w znacznej mierze zbudowane jest z chwytów retorycznych i emocjonalnych anegdot, a nie z argumentów merytorycznych. Stanowi przy tym swoisty katalog — niemal kompendium — najważniejszych haseł, sloganów i figur retorycznych, którymi od ponad dwóch dekad posługują się zwolennicy instytucjonalizacji związków pozamałżeńskich. Odpowiedź na to konkretne wystąpienie jest zatem jednocześnie odpowiedzią na najczęściej powtarzane argumenty całego obozu zwolenników projektu.
„Projekt nie odpowiada na potrzebę społeczną — kreuje ją”
Komentarz rozkłada na czynniki pierwsze kluczowe tezy z wystąpienia minister Kotuli. Wybrane ustalenia:
— Pozorny brak ochrony. Wbrew narracji projektodawcy, najważniejsze kwestie praktyczne — zdrowotne, majątkowe, spadkowe, bankowe — są od lat dostępne dla osób żyjących w konkubinacie albo związku jednopłciowym. Komentarz wymienia kilkanaście konkretnych instrumentów już istniejących w polskim prawie (testament, zapis windykacyjny, pełnomocnictwa, upoważnienia medyczne, ubezpieczenie na życie, dyspozycja wkładem na wypadek śmierci, art. 691 KC, status „osoby najbliższej” w Kodeksie karnym i inne). Projekt nie tyle uzupełnia luki — bo ich nie ma — ile tworzy nową instytucję, której celem jest uzyskanie przywilejów małżeńskich bez małżeńskich obowiązków.
— Nadużycie pojęcia równości. Powoływanie art. 32 Konstytucji przeciwko art. 18 jest sprzeczne z utrwaloną wykładnią Sądu Najwyższego, który wprost stwierdził, że szczególne uprawnienia małżeństwa „nie mogą być kwestionowane z powołaniem na inne normy Konstytucji, w szczególności art. 32”. Zasada „podobne traktować podobnie, a różne — różnie” wymaga różnego traktowania związków radykalnie odmiennych — a małżeństwo i związki jednopłciowe taką różnicą charakteryzują się w sposób fundamentalny.
— Manipulacja pojęciem bezpieczeństwa. Pojęcie z art. 5 Konstytucji obejmuje ochronę przed zagrożeniami i zamachami wymierzonymi w funkcjonowanie obywateli — a nie tworzenie nowych instytucji rodzinnych. Konstytucyjne gwarancje praw i wolności nie są uzależnione od stanu cywilnego.
— Pozorny kompromis. Sama minister Kotula wskazała, że projekt jest „daleki od tego”, z czym chciałaby wyjść Lewica, oraz że jej marzeniem pozostaje wprowadzenie „równości małżeńskiej”. To nie jest kompromis zamykający spór — to kompromis taktyczny, etap na drodze do realizacji pierwotnych postulatów, świadome etapowanie zmian i tworzenie wyłomu w polskim porządku prawnym, który następnie będzie sukcesywnie poszerzany.
— Z jednej strony retoryka „godności” i „bezpieczeństwa” — z drugiej konstrukcja umowy, która banalizuje relację: rozdzielność majątkowa jako domyślna, brak alimentacji, jednostronne rozwiązanie, opcjonalność niemal wszystkich elementów. Skoro wszystko jest do wyboru, trudno utrzymać, że chodzi o fundamentalne prawa. Projekt opisuje siebie językiem trwałej wspólnoty, ale w praktyce wprowadza model relacji bardziej przypominający kontrakt handlowy między dwoma singlami.
— Sąd Najwyższy wprost stwierdził, że „brak regulacji prawnej związków pozamałżeńskich nie jest luką w prawie”, lecz „wyrazem świadomego wyboru aksjologicznego” twórców Konstytucji. Stanowisko to SN powtarzał w 2007, 2011, 2012 r. — i powtórzył w piśmie z 26 stycznia 2026 r. opiniującym opiniowane projekty. Rząd ignoruje konsekwentną linię najwyższego organu sądowniczego.
— Wysokie i rosnące koszty. Sam spadek dochodów z PIT rósłby od 20 mln zł w pierwszym roku do 1 mld 76 mln zł w roku dziesiątym. Łączny roczny koszt ustawy w dziesiątym roku jej obowiązywania wyniesie 2 mld 372 mln zł — według szacunków rządowych.
— Mamy do czynienia nie z drobną korektą porządku prawnego, lecz z głęboką ingerencją w fundament konstytucyjnego ładu rodzinnego. Sama skala zmian, czyli nowelizacja 238 ustaw, pokazuje, że nie chodzi o usunięcie praktycznych trudności, lecz o stworzenie konkurencyjnej wobec małżeństwa instytucji o zbliżonych skutkach, lecz pozbawionej jego istotowych obowiązków. Co więcej, sami projektodawcy wprost przyznają, że to dopiero pierwszy krok — wskazuje mec. Rafał Dorosiński, autor komentarza.
Przeczytaj też:
- Konkurencja dla małżeństwa wbrew Konstytucji. Pierwsze czytanie projektu o „statusie osoby najbliższej”
- Projekt ustawy o „osobie najbliższej” to „związki partnerskie” pod inną nazwą
Źródło zdjęcia okładkowego: Ordo Iuris
