1
Rząd Zjednoczonej Prawicy wstrzymał publikację trzech wyroków TK, które ostatecznie opublikowano. Obecny rząd od marca 2024 r. nie publikuje żadnych orzeczeń Trybunału
2
Brak publikacji uderza w obywateli – NSA odmawia wznowienia postępowań w sprawie ulgi meldunkowej. Raport Ordo Iuris proponuje, by Trybunał sam publikował swoje wyroki w Dzienniku Ustaw.
3
Sejm wybrał w 2026 r. sędziowską część KRS w tym samym trybie co poprzednie składy, które koalicja nazywała „neo-KRS”. Spośród 15 wybranych sędziów 13 pochodzi z listy koalicji.
4
Ministrowie Adam Bodnar i Waldemar Żurek wymieniają prezesów sądów bez specjalnej podstawy ustawowej, stosując proceduralne „sztuczki” albo pomijając wymaganą opinię KRS.
5
Rząd usunął z urzędu Prokuratora Krajowego, samodzielnie uznając obowiązujący przepis za wygasły, choć Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny orzekły inaczej.
W czwartym odcinku podcastu „Na prawo patrz!” Olivier Bault, dyrektor komunikacji Instytutu Ordo Iuris, rozmawia z Jędrzejem Jabłońskim, starszym analitykiem Ordo Iuris i redaktorem naczelnym portalu „Obserwator Praworządności”. Rozmówcy porównują zarzuty łamania praworządności stawiane Zjednoczonej Prawicy z działaniami obecnej koalicji w czterech sprawach: Trybunału Konstytucyjnego, KRS, prezesów sądów i prokuratury.
Niepublikowane wyroki: różnica skali
Jędrzej Jabłoński przypomina, że rząd Zjednoczonej Prawicy wstrzymał publikację trzech wyroków TK. Uzasadniał to tym, że Trybunał odmówił w nich stosowania obowiązującej ustawy. Analityk uważa ten argument za wątpliwy, ale zaznacza, że wyroki ostatecznie opublikowano. Obecny rząd od marca 2024 r. nie publikuje żadnych orzeczeń Trybunału, a nieopublikowanych wyroków jest już ponad 80. Wśród nich są wyroki w sprawach bez politycznego charakteru, takich jak ulga meldunkowa czy przeliczanie emerytur.
Skutki odczuwają obywatele. Naczelny Sąd Administracyjny odmawia wznowienia postępowań w sprawie ulgi meldunkowej, bo wyrok nie został opublikowany. Dlatego podatnicy nie mogą odzyskać pieniędzy. Raport Ordo Iuris „Jak wyjść z kryzysu praworządności” proponuje rozwiązanie: Trybunał i inne organy, w tym Prezydent RP, powinny same publikować swoje akty w Dzienniku Ustaw, tak aby rząd nie mógł tego blokować.
Trybunał bez użycia siły
Prowadzący zwraca uwagę na paradoks. Gdyby koalicja od 2024 r. na bieżąco obsadzała wakaty w Trybunale, miałaby dziś w nim większość i nie musiałaby przejmować siłą gmachu TK. Według Jędrzeja Jabłońskiego jedynym sensownym wyjaśnieniem jest to, że rządzący czekali na zwycięstwo Rafała Trzaskowskiego w wyborach prezydenckich. Źródła sporu o Trybunał omawia też dr Łukasz Bernaciński w podcaście „Prawo na gorąco”.
KRS: „największy popis hipokryzji”
Koalicja przez lata nazywała KRS wybraną przez Sejm „neo-KRS”. W 2026 r. ten sam Sejm wybrał jednak sędziowską część Rady na podstawie tych samych przepisów i w tym samym trybie co dwa poprzednie składy.
– Sytuacja, z jaką mamy obecnie do czynienia w przypadku Krajowej Rady Sądownictwa, jest chyba największym popisem hipokryzji ze strony rządzących w ostatnich latach – ocenia analityk.
Jak przypomina, ustawę z 2024 r. Trybunał uznał za niekonstytucyjną, ponieważ odbierała bierne prawo wyborcze sędziom powołanym po 2018 r. Kolejną, niemal identyczną ustawę zawetował prezydent Karol Nawrocki. Spośród 15 wybranych teraz sędziów 13 pochodzi z listy koalicji. Tak zwane prawybory sędziowskie Jędrzej Jabłoński uważa za nieformalne i pozaustawowe. Według niego wzięło w nich udział najwyżej około 40% czynnych sędziów, a każdy głosujący miał 15 głosów, co pozwala największej mniejszości zająć wszystkie miejsca. Analityk zapowiada raport Ordo Iuris dokumentujący przebieg wyboru KRS.
Prezesi sądów i prokuratura
W latach 2017–2018 wymiana prezesów sądów miała podstawę w specjalnej ustawie. Dziś takiej podstawy nie ma. Minister Adam Bodnar zawieszał prezesów sądów rejonowych, aby zmienić skład kolegium, które opiniowało odwołanie prezesa sądu okręgowego. Jędrzej Jabłoński widzi w tym wzór dla Anny Korwin-Piotrowskiej, która „zawiesza” prezesa i wiceprezesa TK. Minister Waldemar Żurek odwołuje prezesów mimo negatywnych opinii kolegiów i bez wymaganej opinii KRS.
Podobnie było w przypadku Prokuratora Krajowego Dariusza Barskiego, usuniętego z urzędu w styczniu 2024 r. Rząd bez żadnego orzeczenia uznał, że przepis, na podstawie którego Barski wrócił do służby, wygasł. Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny orzekły inaczej.
– Opinie prawników nie są źródłem prawa – podkreśla Jędrzej Jabłoński. – Przyznanie sobie przez rząd prawa do decydowania, które przepisy obowiązują, kiedy i co z tego wynika, jest czymś przerażającym.
Analityk zwraca też uwagę, że Komisja Europejska chwali Polskę za postęp w rozdzielaniu funkcji ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego. Tymczasem projekt takiej ustawy opublikowano jedynie na stronie Rządowego Centrum Legislacji i nigdy nie trafił on do Sejmu.
Instytut Ordo Iuris proponuje wyjście z kryzysu zgodnymi z prawem środkami zamiast metod „demokracji walczącej”. Te propozycje zawierają raport „Jak wyjść z kryzysu praworządności” oraz Plan Naprawy Państwa.
Zobacz też:
- Kto odpowie za zamach na Trybunał Konstytucyjny? Drugi odcinek podcastu „Prawo na gorąco” (wideo)
- Spór o Trybunał Konstytucyjny: skąd się wziął i czy jest z niego wyjście? Rozmowa z dr. Łukaszem Bernacińskim (wideo)
- Zamach stanu w Polsce? Siłowe przejęcie Trybunału Konstytucyjnego
- Plan Naprawy Państwa – szuflada pełna projektów dla przyszłego rządu
- Jak zakończyć kryzys niepraworządności w Polsce – raport Ordo Iuris przekazany Prezydentowi
Źródło zdjęcia okładkowego: iStock
