1

Raport Klubu Jagiellońskiego proponuje „drabinę wsparcia”: szkoły społeczne i edukacja domowa otrzymywałyby ok. 75% stawki na ucznia, szkoły komercyjne ok. 50%, a tzw. szkoły platformowe 50% i mniej.

2

Autorzy raportu sami przyznają, że odpływ uczniów jest „objawem, a nie przyczyną” słabości szkoły publicznej. Podnoszenie kosztu jej opuszczenia nie usuwa przyczyn kryzysu.

3

Edukacja domowa jest ustawową, równoprawną formą spełniania obowiązku szkolnego, a teza o zawyżaniu wyników egzaminów klasyfikacyjnych opiera się na nieopublikowanej analizie Instytutu Badań Edukacyjnych.

4

Dr Artur Górecki popiera stabilizację prawa oświatowego, autonomię nauczyciela, mniejsze klasy i ochronę małych szkół, ale krytycznie odnosi się do pomysłu powołania eksperckiej „Komisji Edukacji Narodowej”.


 


Leczenie objawu zamiast choroby

Coraz więcej rodziców wybiera dla dzieci szkoły niepubliczne albo edukację domową. Raport Klubu Jagiellońskiego „Ucieczka ze szkoły. Jak powstrzymać kryzys publicznej edukacji?” widzi w tym zagrożenie i proponuje zmniejszyć dotacje oraz zaostrzyć nadzór. Dr Artur Górecki, dyrektor Centrum Edukacyjnego Ordo Iuris, odpowiada na raport w publikacji „Szkoła, od której się ucieka”. Pokazuje, że te propozycje uderzyłyby w rodziny korzystające z konstytucyjnej wolności wyboru, a kryzysu szkoły publicznej by nie rozwiązały.

Raport Anny Grąbczewskiej i Michała Radziszewskiego opisuje odpływ uczniów ze szkół samorządowych. Autorzy proponują m.in. „drabinę wsparcia”, czyli zróżnicowane dotacje. Niepubliczne szkoły społeczne i edukacja domowa dostawałyby ok. 75% stawki na ucznia, szkoły komercyjne ok. 50%, a tzw. szkoły platformowe (udostępniające internetowe materiały do kształcenia) 50% i mniej. Raport postuluje też, by Ministerstwo Edukacji Narodowej uznało wzrost edukacji domowej za „negatywny trend”. Uczniowie uczeni w domu mieliby obowiązkowe godziny stacjonarne i egzaminy przygotowywane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną. Autorzy chcą także przeglądu statutów szkół niepublicznych i powołania eksperckiej „Komisji Edukacji Narodowej”.

Dr Górecki zauważa, że sami autorzy raportu nazywają odpływ uczniów „objawem, a nie przyczyną” słabości szkoły publicznej. Mimo to większość ich propozycji ma utrudnić wybór innej drogi kształcenia. Według autora polemiki szkoła publiczna utraciła jasne rozumienie tego, kim jest człowiek i ku czemu należy go wychowywać. Tej straty nie wyrówna żaden mechanizm finansowy ani administracyjny. Rozwój szkół niepublicznych i edukacji domowej pokazuje natomiast, że rodzice biorą odpowiedzialność za wykształcenie dzieci.

Autor przypomina, że prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami gwarantuje art. 48 ust. 1 Konstytucji. Art. 70 ust. 3 zapewnia im wolność wyboru szkół innych niż publiczne.

Pieniądze idą za dzieckiem

Raport przypomina, że w latach 2018–2024 samorządy przekazały placówkom niepublicznym ok. 84,3 mld zł dotacji. Kwotę tę zestawia z rosnącą luką w oświatowych finansach samorządów. Dr Górecki wskazuje, że suma obejmuje także przedszkola. Analiza Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych, na którą powołują się autorzy, łączy tę lukę przede wszystkim z podwyżkami płac, inflacją, demografią i likwidacją gimnazjów. Uczniowie, na których przekazano dotacje, „kosztowaliby” w szkołach samorządowych co najmniej tyle samo. Według GUS kształcenie jednego ucznia w szkole podstawowej prowadzonej przez gminę w 2025 r. pociągnęło za sobą koszt średnio 26 164 zł. Punktem wyjścia do wyliczenia dotacji jest standard A, który w 2026 r. wynosi 9 717 zł. Rodzina, która płaci czesne, finansuje więc kształcenie dziecka dwukrotnie: w podatkach i w czesnym.

Autor ostrzega, że „drabina wsparcia” przyniosłaby skutek odwrotny do zamierzonego. Najdroższe szkoły, jak przyznają sami autorzy raportu, „utrzymają się z czesnego”. Obniżka dotacji uderzyłaby przede wszystkim w szkoły społeczne i katolickie o umiarkowanym czesnym oraz w małe szkoły niepubliczne na prowincji. Pełną dotację szkoła niepubliczna zachowałaby tylko wtedy, gdyby stosowała „premiowane przez resort metody nauczania”. Autor zwraca uwagę na sprzeczność: raport domaga się odpolitycznienia oświaty, a jednocześnie daje ministerstwu narzędzie sterowania pedagogiką szkół niepublicznych za pomocą pieniędzy.

Jako kontrprzykład dr Górecki podaje Holandię. Około dwóch trzecich uczniów uczy się tam w szkołach prowadzonych przez podmioty społeczne i finansowanych ze środków publicznych, a społeczeństwo nie rozpadło się na kasty.

Edukacja domowa to nie „negatywny trend”

Publikacja szczegółowo omawia też propozycje dotyczące edukacji domowej, w której uczy się ok. 60 tys. dzieci. Dr Górecki przypomina, że jest to przewidziana w ustawie, równoprawna forma spełniania obowiązku szkolnego. Dziecko pozostaje zapisane do szkoły i co roku zdaje egzaminy klasyfikacyjne, nie jest więc dla państwa „niewidoczne”.

Autor wskazuje, że raport utożsamia edukację domową z tzw. szkołami platformowymi. Z danych MEN wynika, że w roku 2025/2026 placówki wspierające uczniów głównie przez środki komunikacji elektronicznej skupiały 44,3% uczniów w edukacji domowej. Liczba pozostałych uczniów stale rosła, a łączna liczba uczniów w edukacji domowej spadła w tym roku z 61 419 do 59 305. Teza, że egzaminy klasyfikacyjne „znacząco zawyżają osiągnięcia uczniów”, opiera się na nieopublikowanej analizie Instytutu Badań Edukacyjnych. Ani NIK, która ją streściła, ani autorzy raportu nie podają współczynników korelacji, liczby badanych ani porównania z uczniami szkół stacjonarnych. Przeglądy badań, w tym przegląd systematyczny z 2026 r., nie potwierdzają też deficytów społecznych u dzieci uczonych w domu.

Publikacja wskazuje również na pewne nieścisłości w danych statystycznych raportu. Tabela 1 przypisuje rokowi 2024/2025 dane, które GUS podaje dla roku 2023/2024. W tabeli 4 dwie kolumny zawierają identyczną liczbę.

Gdzie jest pole do porozumienia

Dr Górecki przyznaje autorom raportu rację w kilku sprawach. Popiera stabilizację prawa oświatowego i wprowadzanie zmian programowych wyłącznie dla roczników rozpoczynających naukę na danym etapie. Zgadza się też co do autonomii nauczyciela, klas liczących do 20 uczniów, ochrony małych szkół i wspierania szkół publicznych prowadzonych przez stowarzyszenia, fundacje i wspólnoty wyznaniowe. Ekspercka „Komisja Edukacji Narodowej” nie byłaby jednak, jego zdaniem, neutralna, bo każda podstawa programowa zakłada określoną antropologię. Byłoby ją jedynie trudniej rozliczyć. Trwalszym zabezpieczeniem przed upolitycznieniem szkoły jest zasada pomocniczości: ogólna podstawa programowa, programy tworzone w szkołach i nadzór ograniczony do spraw formalnych.

– Szkoły publicznej nie da się odbudować przez podniesienie kosztu jej opuszczenia. Trzeba ją odbudować tak, by rodzice chcieli do niej posyłać dzieci – podsumowuje dr Artur Górecki.

Zobacz też:

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock

Wesprzyj nas

Czytaj więcej

Szkoła, od której się ucieka – polemika z raportem Klubu Jagiellońskiego
16 listopada 2026

Szkoła, od której się ucieka – polemika z raportem Klubu Jagiellońskiego

Dr Artur Górecki z Centrum Edukacyjnego Ordo Iuris polemizuje z…

Administracyjne blokowanie treści w Internecie. Ordo Iuris apeluje do Prezydenta o weto
12 listopada 2026

Administracyjne blokowanie treści w Internecie. Ordo Iuris apeluje do Prezydenta o weto

Instytut Ordo Iuris zwrócił się do Prezydenta o zawetowanie ustawy…

Rada Europy zachęca samorządy do „łagodzenia” prawa krajowego w imię postulatów organizacji LGBT
9 listopada 2026

Rada Europy zachęca samorządy do „łagodzenia” prawa krajowego w imię postulatów organizacji LGBT

Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy przyjął rezolucję zachęcającą…

Zamach stanu w Polsce? Siłowe przejęcie Trybunału Konstytucyjnego
3 listopada 2026

Zamach stanu w Polsce? Siłowe przejęcie Trybunału Konstytucyjnego

Siłowe przejęcie Trybunału Konstytucyjnego 30 października 2026 r. może wypełniać…