Gdy szkoła zawodzi: sąd i kurator stają po stronie rodziców dziecka z autyzmem

Sąd Rejonowy we Wrocławiu nie zdecydował się na ingerencję we władzę rodzicielską wobec rodziców 8-latka z zespołem Aspergera. Postępowanie przed sądem rodzinnym zostało wszczęte po pismach dyrekcji szkoły podstawowej, do której uczęszcza chłopiec, związanych z trudnościami w funkcjonowaniu chłopca. Placówka zwróciła się do sądu o pilne zabezpieczenie sytuacji wychowawczej i zdrowotnej ucznia. Dyrekcja, zamiast wdrożyć skuteczny plan pomocy dziecku, zdecydowała się prosić o ingerencje takie instytucje państwowe jak sąd, kuratorium oświaty czy Policja. Szkoła wskazywała, że dziecko jest zdemoralizowane i stanowi zagrożenie dla innych uczniów i nauczycieli oraz sugerowała jego umieszczenie w młodzieżowym ośrodku socjoterapii, a nawet placówce psychiatrycznej.

Jak jednoznacznie ustalono w toku postępowania, trudności te wynikały nie z demoralizacji a z zaburzeń ze spektrum autyzmu – zespołu Aspergera. Jednocześnie dziecko wykazywało bardzo wysoki potencjał intelektualny. Rodzice od początku podejmowali działania na rzecz chłopca poprzez zapewnienie mu właściwej opieki psychiatrycznej i psychologicznej oraz wsparcia w postaci treningów umiejętności społecznych i zajęć wspierających. Aktywnie uczestniczyli również w spotkaniach ze szkołą i byli otwarci na propozycje rozwiązań ze strony dyrekcji.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków jednoznacznie stwierdził, że nie ma podstaw do ograniczenia władzy rodzicielskiej. W uzasadnieniu podkreślono, że rodzice wykazują się zaangażowaniem i odpowiedzialnością w reagowaniu na trudności syna wynikające z zaburzeń neurorozwojowych. Natomiast działania szkoły były ukierunkowane przede wszystkim na „pozbycie się dziecka z placówki”, a nie na jego wsparcie. Sąd wskazał również, że ingerencja władzy publicznej w sferę władzy rodzicielskiej musi mieć charakter wyjątkowy, proporcjonalny i rzeczywiście służący dobru dziecka – a nie zastępować brak kompetencji lub niewłaściwe działania instytucji oświatowych.

Krytyczne w tej sprawie było nie tylko stanowisko sądu, ale też Dolnośląskiego Kuratora Oświaty, do którego szkoła skierowała wniosek o przeniesienie chłopca do młodzieżowego ośrodka socjoterapii. Kurator uznał taki wniosek za bezzasadny i zwrócił uwagę, że dyrekcja szkoły uzurpowała sobie kompetencje diagnostyczne i orzecznicze, kwalifikując zachowania dziecka jako przejaw niedostosowania społecznego, mimo że takie oceny mogą być dokonywane wyłącznie przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Szkoła, zamiast realizować działania wynikające z jej obowiązków i polegające na realizacji zaleceń wypływających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia, jak również udzielania uczniowi odpowiedniej pomocy psychologiczno-pedagogicznej dostosowanej do jego indywidualnych potrzeb, koncentrowała się na podważaniu kompetencji wychowawczych rodziców oraz pozbyciu się chłopca ze szkoły.

– Sprawa ta pokazuje niepokojący trend, w którym instytucje publiczne, zamiast realizować swoje ustawowe obowiązki wsparcia dzieci i rodzin, sięgają po najbardziej daleko idące środki, próbując przerzucić odpowiedzialność na rodziców i sądy rodzinne. Orzeczenie w tej sprawie stanowi ważne potwierdzenie, że prawo rodziców do wychowania dzieci, gwarantowane przez Konstytucję RP, nie może być ograniczane na podstawie pochopnych ocen czy niezrozumienia specyfiki zaburzeń neurorozwojowych. Dzieci ze spektrum autyzmu potrzebują empatii, fachowego wsparcia i dostosowania środowiska edukacyjnego, a nie stygmatyzacji i instytucjonalnego wykluczenia – wskazuje apl. adw. Beata Trochanowska z Centrum Interwencji Procesowej Ordo Iuris.