Kongres USA żąda reform ONZ i pyta o sens finansowania Organizacji

W ostatnich miesiącach w relacjach USA–ONZ zbiega się kilka kluczowych procesów. Organizacja od jakiegoś czasu zmaga się z głębokim kryzysem płynności finansowej spowodowanym zaległościami w płatnościach składek oraz rosnącymi kosztami utrzymania rozbudowanej, często dublowanej struktury agend, programów i misji terenowych. W odpowiedzi Sekretarz Generalny António Guterres uruchomił inicjatywę UN80, która zakłada przeglądy zakresu kompetencji ONZ, konsolidację agencji, redukcję budżetu oraz cięcia w zatrudnieniu. Jednak dla wielu amerykańskich decydentów te wewnętrzne wysiłki są niewystarczające.

Republikańscy kongresmeni jasno dali do zrozumienia, że Stany Zjednoczone – jako największy pojedynczy donator ONZ – nie zamierzają dłużej finansować organizacji bez dostosowania jej działań do interesów amerykańskich. Wysłuchanie Podkomisji ds. Nadzoru i Wywiadu  (ang. Subcommittee on Oversight and Intelligence) stało się platformą otwartej krytyki obecnego modelu funkcjonowania Organizacji Narodów Zjednoczonych. Przewodniczący Cory Mills powiedział we wprowadzeniu: „ponad 80 lat temu, w następstwie II wojny światowej, Stany Zjednoczone opowiedziały się za utworzeniem Organizacji Narodów Zjednoczonych, której głównym celem było promowanie światowego pokoju i bezpieczeństwa. W czasie, gdy świat wciąż podnosił się po najbardziej niszczycielskiej wojnie w historii, założyciele ONZ dążyli do tego, by taka wojna nigdy więcej się nie powtórzyła. Dzisiaj biurokracja ONZ obejmuje 193 państwa członkowskie, zatrudnia ponad 100 000 pracowników i dysponuje całkowitym budżetem w wysokości 3,7 miliarda dolarów rocznie, stając się rozbudowaną i nieefektywną organizacją (…) Mamy poważny problem, gdy antysemityzm w ONZ jest czymś, co zostało powszechnie potępione i „nigdy więcej” nie pojawia się na forach międzynarodowych, które poświęcają nieproporcjonalnie dużo uwagi Izraelowi, podczas gdy inni najpoważniejsi łamacze praw człowieka na świecie pozostają ignorowani, w tym, jak wskazano, około 1 milion Ujgurów, których Komunistyczna Partia Chin zmusiła do przebywania w obozach koncentracyjnych. Nie możemy również zapominać, że ONZ jest nie tylko forum hipokryzji i wysiłków UE na rzecz promowania aborcji i radykalnej ideologii gender, ale także zatrudniała terrorystów z Hamasu, którzy 7 października zabili około 1200 niewinnych osób. Jeśli Międzynarodowa Organizacja Pokoju, której orędownikiem są Stany Zjednoczone, nie pociąga do odpowiedzialności sprawców naruszeń praw człowieka, ONZ ryzykuje, że zrobi coś przeciwnego, ostatecznie legitymizując ich działania.  Jeśli Międzynarodowa Organizacja Pokoju, której orędownikiem są Stany Zjednoczone, nie pociąga do odpowiedzialności sprawców naruszeń praw człowieka, ONZ ryzykuje, że zrobi coś przeciwnego, ostatecznie legitymizując ich działania. Amerykanie mają prawo pytać, dlaczego pieniądze podatników mają nadal wspierać instytucje, które zatrudniają terrorystów i nie spełniają zasad, na których zostały założone. Chociaż ONZ ma ogromny potencjał, potrzebuje poważnych reform. Musimy zapewnić, aby żadne pieniądze podatników przekazywane do ONZ nie wspierały przeciwników Stanów Zjednoczonych, lewicowców i ich ulubionych projektów, ani samych terrorystów. Musimy zapewnić, aby wkłady Stanów Zjednoczonych służyły interesom USA i przynosiły długoterminowe rezultaty. Musimy też rozważyć reformy nie tylko głównych pozycji budżetowych, ale także tego, jak ONZ działa jako całość i jako organizacja, w tym jak przeprowadza weryfikację pracowników, a także jak wygląda jej wewnętrzne dochodzenia i działania w sprawach karnych. Stany Zjednoczone mają okazję wykorzystać swoje fundusze, żeby zreformować system ONZ i zobaczyć nową jakość w organizacjach międzynarodowych”.

Wśród zaproszonych ekspertów (ang. witnesses) dominował krytyczny wobec ONZ głos. Brett D. Schaefer z American Enterprise Institute przedstawił szczegółową analizę braku efektywności i mechanizmów nadzoru. Eugene Kontorovich z Advancing American Freedom skupił się na kwestiach prawnych, w tym na antysemityzmie i instrumentalizowaniu prawa międzynarodowego. Stefano Gennarini z Center for Family and Human Rights alarmował o promowaniu przez niektóre agendy ONZ radykalnej agendy ideologicznej w sferze życia rodzinnego, aborcji i praw reprodukcyjnych, która pozostaje w konflikcie z suwerennymi decyzjami wielu państw, w tym tych kierujących się tradycyjnymi wartościami.

Jedyny głos wzywający do ostrożności w cięciach zgłosił Peter Yeo z Better World Campaign, argumentując, że nadmierne wycofanie USA mogłoby stworzyć próżnię władzy, którą szybko wypełnią Chiny i inne autorytarne mocarstwa. Jednak większość uczestników wysłuchania uznała, że utrzymanie obecnego modelu bez głębokich reform jest nie do przyjęcia.

Obecna debata w Kongresie sygnalizuje istotną zmianę podejścia. Zamiast automatycznego finansowania „obowiązkowych” składek, coraz częściej mówi się o modelu warunkowego finansowania – uzależnionego od konkretnych, mierzalnych postępów w reformach strukturalnych, zwiększenia transparentności i skupienia działalności ONZ na jej podstawowych zadaniach: utrzymaniu pokoju, bezpieczeństwie międzynarodowym oraz ochronie suwerenności państw członkowskich, a nie na kreowaniu „rządu światowego”.

Taka postawa USA ma istotne znaczenie w szerszej dyskusji na temat przyszłości multilateralizmu. ONZ, utworzona w celu wspierania równych praw państw członkowskich, w praktyce coraz częściej staje się areną aktywności różnych grup interesu, które promują określone stanowiska w kwestiach praw człowieka, migracji, zrównoważonego rozwoju oraz regulacji klimatycznych.

W warunkach kryzysu finansowego, Organizacja jest szczególnie wrażliwa na oczekiwania największych płatników. Wprowadzenie mechanizmów warunkowości finansowania przez Kongres USA może wpłynąć na kierunek reform ONZ oraz na priorytety jej działań.

Obecny moment jest istotny z punktu widzenia debaty o zakresie suwerenności państw oraz zasadzie pomocniczości. Zwiększenie kontroli państw-darczyńców nad wydatkami może prowadzić do większego dostosowania aktywności ONZ do oczekiwań głównych finansujących ją krajów.

– Po raz pierwszy reforma ONZ w tak wyraźny sposób łączy się z realną presją finansową największych donatorów. To już nie tylko wewnętrzna inicjatywa Sekretariatu, ale przedmiot negocjacji politycznych dotyczących warunków dalszego funkcjonowania systemu ONZ. Debata w Kongresie pokazuje, że era bezwarunkowego zaufania do instytucji międzynarodowych dobiega końca. Państwa narodowe, szczególnie te najsilniejsze finansowo, zaczynają odzyskiwać realny wpływ na organizacje, które przez dekady rozwijały się w oderwaniu od woli swoich głównych fundatorów. Dla Polski i innych państw ceniących suwerenność jest to ważny sygnał, że także w Europie należy prowadzić podobną dyskusję o granicach kompetencji organizacji ponadnarodowych – zaznacza Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.