Opinia Ordo Iuris dla ONZ: prymat rodziny w zrównoważonym rozwoju państw

Instytut Ordo Iuris, posiadający status konsultacyjny specjalny przy Radzie Gospodarczej i Społecznej ONZ (ECOSOC), przesłał pisemne oświadczenie na 59. sesję Komisji ds. Ludności i Rozwoju (13–17 kwietnia 2026 r.). Przyszłoroczny temat przewodni brzmi: „Populacja, technologia i badania w kontekście zrównoważonego rozwoju”. Zgodnie z procedurą ONZ, jedynie pierwsze dwadzieścia oświadczeń nadesłanych do 1 grudnia 2025 r. zostanie opublikowanych jako oficjalne dokumenty sesji.

W przekazanym stanowisku Ordo Iuris przypomina, że wszystkie zobowiązania i rekomendacje dotyczące realizacji Programu Działania ICPD (Międzynarodowej Konferencji na rzecz Populacji i Rozwoju) oraz Agendy 2030 muszą respektować nadrzędność prawa do życia, uniwersalnie uznany status rodziny jako podstawowej komórki społecznej oraz podstawową odpowiedzialność państw za ochronę praw człowieka zgodnie z ich konstytucyjną tożsamością, kontekstem kulturowym i moralną wrażliwością społeczeństw. Te zasady – jak zwraca uwagę Instytut – powinny stanowić punkt odniesienia dla każdego procesu technologicznego czy badawczego dotyczącego demografii.

W dokumencie Instytut akcentuje, że zasada równej godności wszystkich ludzi, zapisana w zasadzie 1 ICPD, musi być interpretowana zgodnie z jej oczywistym znaczeniem – jako zobowiązanie do ochrony życia i nienaruszalnej godności każdej osoby od poczęcia do naturalnej śmierci. Ordo Iuris ostrzega również przed ryzykiem stosowania technologii populacyjnych czy innowacji medycznych w sposób, który mógłby podważyć tę fundamentalną zasadę.

W odniesieniu do zasady 4 programu ICPD, Instytut przypomina, że pojęcie „gender” ma w prawie międzynarodowym znaczenie odnoszące się do dwóch płci: kobiety i mężczyzny, co jasno definiuje art. 7(3) Statutu Rzymskiego. W oświadczeniu wskazano, że błędne lub rozszerzające użycie tego terminu prowadzi do realnych zagrożeń, czego przykładem są znane przypadki umieszczania biologicznych mężczyzn identyfikujących się jako kobiety w kobiecych zakładach karnych, skutkujące przemocą seksualną – jak odnotowany w Zjednoczonym Królestwie przypadek Adama Grahama (2023), określającego się jako kobieta – Isla Bryson.

W oświadczeniu zwrócono uwagę, że – zgodnie z zasadą 7 ICPD – wsparcie państw rozwijających się nie może być uzależnione od przyjmowania polityk promujących aborcję lub antykoncepcję. To kwestie moralnie wrażliwe, pozostające wyłączną kompetencją ustawodawstw krajowych.

Ordo Iuris podkreśla również wagę zasady 9 ICPD, przypominając, że rodzina – w swej naturalnej formie – stanowi podstawowy fundament rozwoju społecznego i demograficznego. Wskazano na konieczność promowania pozytywnej wizji rodziny oraz przeciwdziałania narracjom, które przedstawiają ją jako zagrożenie dla autonomii kobiet. Oświadczenie podkreśla, że technologie demograficzne i badania oparte na danych muszą wzmacniać rodziny, a nie je osłabiać.

W kontekście zasady 10 programu ICPD Instytut zwraca uwagę na liczne naruszenia praw rodziców, dokumentowane w niektórych państwach Europy Zachodniej, m.in. przypadki z 2016 r. w Niderlandach, gdzie dzieci przymuszano do uczestnictwa w muzułmańskich praktykach religijnych, czy wprowadzanie w 2023 r. w niemieckich przedszkolach tzw. pokojów eksploracji seksualnej, prowadzących do działań niezgodnych z prawem i etyką, bez wiedzy rodziców.

W oświadczeniu wskazano także, że wszelkie odniesienia do aborcji w Programie Działania ICPD, Platformie Pekińskiej oraz Agendzie 2030 muszą być interpretowane w świetle powszechnie uznanych traktatów praw człowieka, które nie przewidują prawa do aborcji, lecz jednoznacznie chronią prawo do życia. Przypomniano m.in., że preambuła Konwencji o Prawach Dziecka mówi o konieczności ochrony dziecka „przed, jak i po urodzeniu”. Oświadczenie podkreśla również, że – zgodnie z ICPD – aborcja nie może byćtraktowana jako metoda planowania rodziny, a państwa mają obowiązek podejmowania działań służących ograniczeniu jej występowania oraz wsparciu kobiet w trudnej sytuacji.

– Temat zbliżającej się sesji Komisji wymaga szczególnej uwagi ze względu na szybkie tempo rozwoju nowych technologii w obszarze populacji i tzw. zdrowia reprodukcyjnego. W tym kontekście konieczne jest nieustanne przypominanie o fundamentalnych zasadach prawa międzynarodowego: ochronie życia, nienaruszalności rodziny i poszanowaniu suwerenności konstytucyjnej państw”. Konieczne jest zapewnienie, aby innowacje technologiczne nie stawały się narzędziem naruszania praw rodziców, obejścia procesów demokratycznych czy wywierania presji na państwa w zakresie legalizacji aborcji – podkreśla Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.