Organ monitorujący Rady Europy: polityka migracyjna Polski kładzie nieproporcjonalny nacisk na kontrolę imigracji i bezpieczeństwo

---

Europejska Komisja przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (European Commission against Racism and Intolerance, ECRI) jest działającym w ramach struktur Rady Europy niezależnym organem monitorującym, którego zadaniem jest przeciwdziałanie rasizmowi, uprzedzeniom na tle etnicznym i narodowościowym, antysemityzmowi, ksenofobii oraz innym formom nietolerancji i dyskryminacji. W skład przedmiotowego gremium wchodzą przedstawiciele wszystkich 46 państw członkowskich Rady Europy.

W marcu bieżącego roku Komisja ECRI opublikowała wnioski dotyczące wdrażania swoich priorytetowych rekomendacji przez kilka państw członkowskich, w tym m.in. przez Polskę. Wnioski dotyczące Polski odnoszą się do realizacji dwóch konkretnych zaleceń zawartych w raporcie ECRI z 18 września 2023 roku.

ECRI ubolewa, że „Tożsamość płciowa” i orientacja seksualna nie zostały dodane do Kodeksu karnego.

Punktem odniesienia dla Komisji ECRI jest wspomniany uprzednio raport z 18 września 2023 roku, w ramach którego Polsce zalecono podjęcie szeregu działań mających na celu poprawę sytuacji w zakresie zwalczania dyskryminacji.

W pierwszej kolejności organ monitorujący Rady Europy ocenia wdrożenie zalecenia Komisji ECRI, zgodnie z którym Polsce zalecono zainicjowanie zmian legislacyjnych mających na celu dodanie orientacji seksualnej, tożsamości płciowej (gender identity) i cech płciowych jako wyraźnie zabronionych podstaw do odpowiednich przepisów Kodeksu karnego.

Komisja ECRI odnotowuje, że rząd polski przygotował projekt nowelizacji Kodeksu karnego (obejmujący art. 53 § 2a pkt 6, art. 119 § 1, art. 256 § 1 oraz art. 257), którego celem jest wprowadzenie orientacji seksualnej jako przesłanki chronionej oraz rozszerzenie zakresu przestępstw z nienawiści na sytuacje, w których motyw nienawiści opiera się na samym postrzeganiu danej osoby — to jest na przypisywaniu jej określonych cech chronionych, niezależnie od ich faktycznego występowania.

Komisja ECRI wskazuje dalej, iż projekt został przyjęty przez Sejm i skierowany przez Prezydenta do Trybunału Konstytucyjnego. Prezydent powoływał się na obawy dotyczące jej wpływu na wolność wypowiedzi oraz argumentował, że sposób sformułowania nowych cech chronionych nie jest wystarczająco jasny i może prowadzić do arbitralnych decyzji podmiotów wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. We wrześniu 2025 roku Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż przepisy ustawy są sprzeczne z Konstytucją RP.

ECRI wyraziła ubolewanie, że ostatecznie nie doszło do nowelizacji Kodeksu karnego przewidującej objęcie orientacji seksualnej ochroną w przepisach o przestępstwach z nienawiści, a także odnotowała brak działań dotyczących dwóch pozostałych elementów rekomendacji — tożsamości płciowej i cech płciowych. Finalnie Komisja ECRI stwierdza, iż jej zalecenie zostało wdrożone jedynie częściowo oraz odnotowuje „poczynione wysiłki oraz nieliczne podjęte kroki”.

Polityka migracyjna Polski kładzie nieproporcjonalny nacisk na kontrolę imigracji i bezpieczeństwo

Przedmiotem dalszej oceny Komisji ECRI jest zalecenie, zgodnie z którym przedmiotowe gremium rekomendowało polskim władzom opracowanie i przyjęcie krajowej polityki migracyjnej, która będzie pomocna nie tylko w integracji osób, które schroniły się w Polsce w wyniku agresji Rosji na Ukrainę, ale także innych migrantów o różnym statusie i celach pobytu w kraju.

Komisja ECRI wskazuje w tym kontekście, iż w październiku 2024 roku Rada Ministrów przyjęła dokument zatytułowany „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo’. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025–2030”. Dokument ten ma, jak podkreśla ECRI, w sposób kompleksowy i spójny prezentować kwestię koordynacji działań służb państwowych w odniesieniu do procesów migracyjnych.

W ocenie Komisji ECRI pozytywnie należy ocenić pewne elementy Strategii, które sprzyjają poprawie integracji i włączenia społecznego ukraińskich osób przesiedlonych oraz innych migrantów w Polsce. W tym kontekście organ monitorujący Rady Europy wymienia wsparcie dla lekcji języka polskiego dla cudzoziemców oraz integrację i włączenie dzieci uchodźców do krajowego systemu edukacji.

Z drugiej strony ECRI „z ubolewaniem” zauważa, że chociaż Strategia deklaruje dwukierunkowość procesu integracji imigrantów, to dokument ten nakłada obowiązki w zakresie integracji i włączenia społecznego przede wszystkim na migrantów.

Komisja ECRI „z dużym zainteresowaniem odnotowuje” zapowiedziane w Strategii działania na rzecz utworzenia 49 Centrów Integracji Cudzoziemców, jednocześnie zauważając, iż w kontekście kampanii przed wyborami prezydenckimi w 2025 roku, podczas której kwestie imigracji i azylu były przedmiotem gorących debat, ośrodki te były często przedstawiane w negatywnym świetle. W opinii tego gremium taki stan rzeczy spowodował, że wiele regionów, zwłaszcza we wschodniej części kraju, gdzie wsparcie jest najbardziej potrzebne, wycofało się z inicjatywy tworzenia tego typu placówek.

W dalszej części wniosków Komisja ECRI informuje, iż polskie władze przekazały temu gremium, że zamierzają opracować specjalny program integracyjny dla Ukraińców, co wynika z dominacji obywateli tego kraju wśród imigrantów przebywających na terytorium Polski. W tym kontekście organ monitorujący RE zwraca uwagę, iż krajowy dokument dotyczący polityki migracyjnej zawiera niewiele zapisów na temat wspierania Ukraińców w ich integracji i włączeniu społecznym w polskim społeczeństwie. Jednocześnie ECRI zauważa zmiany w prawie krajowym przyjęte przez Sejm we wrześniu 2025 roku, które doprowadziły do ograniczenia dotychczas „bardziej hojnych świadczeń socjalnych i zdrowotnych” dla Ukraińców.

Podsumowując wykonanie tego zalecenia, Komisja ECRI stwierdza, iż Strategia zawiera pozytywne elementy, przy zastrzeżeniu, że dokument pozostawia wiele do życzenia, jeśli chodzi o integrację i włączenie społeczne różnych kategorii migrantów, w tym obywateli Ukrainy, oraz kładzie nieproporcjonalny nacisk na kontrolę imigracji i bezpieczeństwo. Dlatego też Komisja ECRI zachęca Polskę do opracowania konkretnych programów integracyjnych i włączających oraz stwierdza, iż zalecenie zostało wdrożone jedynie częściowo.

– Wnioski przedstawione przez Komisję ECRI pokazują wyraźne napięcie pomiędzy oczekiwaniami międzynarodowych instytucji a kierunkiem polityki przyjmowanym obecnie przez część państw europejskich, w tym Polskę. Z jednej strony organ Rady Europy pozytywnie ocenił niektóre działania integracyjne podejmowane przez polskie władze, z drugiej jednak skrytykował silny nacisk położony na kwestie bezpieczeństwa i kontroli migracji. W praktyce jest to spór o model polityki państwa — czy priorytetem powinno być dalsze rozszerzanie katalogu ochrony prawnej i polityk integracyjnych, czy też większy nacisk na stabilność systemu prawnego, bezpieczeństwo publiczne oraz kontrolę procesów migracyjnych – komentuje Patryk Ignaszczak, analityk Centrum Prawa Międzynarodowego Instytutu Ordo Iuris.

Źródło zdjęcia okładkowego: Adobe Stock