Rada Europy proponuje wzmocnienie organów ds. równości i ostrzega przed „regresem demokracji”

Wprowadzenie

Na początku maja bieżącego roku działająca w ramach Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (ZPRE) Komisja ds. równości i niedyskryminacji opublikowała raport, zawierający projekt rezolucji tego ostatniego gremium dotyczący współpracy pomiędzy organami ds. równości a parlamentami krajowymi. Sprawozdawczynią dokumentu jest parlamentarzystka Tuula Haatainen z ramienia Socjaldemokratycznej Partii Finlandii.

„Ograniczanie praw kobiet” jako „wczesny sygnał ostrzegawczy regresu demokracji”

We względnie krótkim projekcie rezolucji w pierwszej kolejności podkreśla się znaczenie równości i niedyskryminacji, które w ocenie jego twórców są fundamentem demokratycznych społeczeństw oraz stanowią istotny element państwa prawa. W tym kontekście szczególne znaczenie przypisuje się tam „równości płci” (gender equality), określanej przez autorów mianem „barometru demokracji”. „Ograniczanie praw kobiet może służyć jako wczesny sygnał ostrzegawczy wskazujący na szerszy regres demokracji” – podkreśla się w dokumencie Rady Europy (pkt 1).

W dalszej części projektu uwypukla się znaczenie krajowych organów ds. równości działających w zdecydowanej większości państw członkowskich Rady Europy jako kluczowych podmiotów działających w obszarze zwalczania dyskryminacji. W tym względzie wymienia się ich aktywność, polegającą na zapewnianiu pomocy i wsparcia dla ofiar dyskryminacji czy szeroko pojętym doradztwie organom publicznym.

W projekcie zauważa się, że tego typu podmioty różnią się strukturą, mandatem czy uprawnieniami, w zależności od poszczególnych państw członkowskich. Dokument stwierdza, iż ustawodawstwo powinno jasno określać mandat organów ds. równości oraz tworzyć system obejmujący wszystkie zabronione podstawy dyskryminacji, w tym pochodzenie etniczne, język, religię lub przekonania, obywatelstwo, wiek, płeć, niepełnosprawność, orientację seksualną oraz tzw. tożsamość płciową lub „ekspresję płciową”, a także dyskryminację wielokrotną i krzyżową.

„Ruchy antygenderowe” jako zagrożenie dla równości

W dalszej części projektu rezolucji wskazuje się na nowe zagrożenia dla praw człowieka, równości i niedyskryminacji. Autorzy dokumentu oceniają, że wartości te znajdują się pod rosnącą presją zarówno ze strony podmiotów krajowych, jak i zagranicznych. Za przykład tego typu tendencji wskazuje się „ruchy antygenderowe” (anti-gender movements). Dlatego też autorzy dokumentu podkreślają konieczność zagwarantowania, by krajowe organy ds. równości mogły w tym kontekście działać niezależnie. Wskazuje się, iż przymiot ten wymaga zagwarantowania takim podmiotom odpowiednich zasobów finansowych i kadrowych, ochrony przed ingerencją polityczną oraz ram prawnych gwarantujących ich autonomię.

Przeczytaj też:

• Ordo Iuris jedną z dwóch najbardziej znaczących organizacji antygenderowych w Europie

W dokumencie proponuje się również wzmocnienie współpracy pomiędzy organami ds. równości a parlamentami krajowymi, zwłaszcza w odniesieniu do udziału tych organów w procesie legislacyjnym. „Współpraca ta powinna być jasno zdefiniowana, ustrukturyzowana oraz oparta na przejrzystych i ustalonych procedurach” ‒ wskazuje się w projekcie rezolucji (pkt 56).

Kolejny z postulatów dotyczy angażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego do współpracy przez organy ds. równości. Zaznacza się przy tym, iż organizacje te „(…) działające na rzecz równości i przeciwdziałania dyskryminacji, są ściśle związane z realiami w terenie i mogą wnosić wkład w opracowywanie, wdrażanie i ocenę polityk publicznych” (pkt 6). W dokumencie wskazuje się także na potrzebę gromadzenia wiarygodnych, niezależnych i przejrzystych danych dotyczących równości i niedyskryminacji. W ocenie twórców projektu rezolucji państwa członkowskie RE oraz ich krajowe instytuty statystyczne powinny zintensyfikować wysiłki w celu zapewnienia gromadzenia, przetwarzania i udostępniania porównywalnych danych na poziomie europejskim, jak i wzmocnić współpracę państw z instytucjami akademickimi.

Wzrost dezinformacji i mowy nienawiści

W przywoływanym dokumencie zauważa się wzrost zjawisk takich jak mowa nienawiści, dezinformacja czy dyskryminacja. Autorzy projektu wskazują, że źródłem tego typu negatywnych tendencji jest rozwój technologii cyfrowych, w tym zwłaszcza rozwój sztucznej inteligencji. W tym kontekście z zadowoleniem przyjmują oni otwarcie do podpisu Konwencji ramowej Rady Europy w sprawie sztucznej inteligencji oraz praw człowieka, demokracji i praworządności, a więc umowy międzynarodowej, która została przygotowana w celu zapewnienia zgodności systemów sztucznej inteligencji z prawami podstawowymi i zasadami demokracji.

Zobacz też:

• Walka z wolnością słowa pod pozorem walki z „mową nienawiści” – debata ekspertów

Proponowane rekomendacje

W projekcie rezolucji proponuje się, aby ZPRE wystosowało do państw członkowskich szereg rekomendacji, dotyczących nienawiści oraz dyskryminacji.

Rekomendacje te obejmują m.in. ustanowienie, tam gdzie jeszcze nie istnieją, jednego lub kilku niezależnych organów ds. równości z jasnym mandatem promowania równości, zapobiegania dyskryminacji i zwalczania jej oraz wspierania różnorodności i integracji. Postuluje się tam także, by mandaty organów ds. równości obejmowały wszystkie istotne przesłanki dyskryminacji, w tym pochodzenie etniczne, język, religię, obywatelstwo, wiek, płeć, niepełnosprawność, orientację seksualną i tzw. tożsamość płciową, a także dyskryminację wieloraką i krzyżową.

Dokument zwraca także uwagę na znaczenie aktywnego społeczeństwa obywatelskiego, rzetelnych danych oraz nowych technologii. Państwa powinny wspierać organizacje działające na rzecz równości i niedyskryminacji, rozwijać współpracę między nimi a instytucjami publicznymi oraz zapewnić dostęp do wiarygodnych danych pozwalających monitorować zjawiska dyskryminacyjne. Organy ds. równości powinny pełnić funkcję mechanizmów wczesnego ostrzegania, a w przyszłości możliwe byłoby stworzenie ogólnoeuropejskiego systemu monitorowania zagrożeń dla równości.

Komentarz Ordo Iuris:

– Projekt rezolucji wpisuje się w obserwowaną od lat tendencję do rozszerzania kompetencji instytucji zajmujących się polityką równościową oraz zwiększania ich wpływu na proces legislacyjny. Krytycy tego rodzaju rozwiązań mogą wskazywać, że część proponowanych postulatów opiera się na określonych założeniach ideowych dotyczących płci, tożsamości czy społeczeństwa obywatelskiego, które nie są jednakowo akceptowane we wszystkich państwach członkowskich Rady Europy. Wątpliwości może również budzić przedstawianie ruchów antygenderowych jako zagrożenia dla demokracji, gdyż prowadzi to do utożsamiania sporu światopoglądowego z kwestionowaniem zasad ustroju demokratycznego. Należy przy tym zaznaczyć, że omawiany dokument ma obecnie formę projektu rezolucji.
Trzeba też pamiętać, iż rezolucje Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy nie mają mocy prawnie wiążącej, lecz zaliczane są do kategorii aktów tzw. miękkiego prawa (soft law), oddziałując na standardy i praktyki państw członkowskich. Takie też będzie odziaływanie omawianego projektu, jeśli zostanie przyjęty przez ZPRE – komentuje Patryk Ignaszczak, analityk Centrum Prawa Międzynarodowego Instytutu Ordo Iuris.

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock