główne PUNKTY
1
Instytut Ordo Iuris przekazał komisarzom europejskim i ich zespołom analizę dotyczącą komunikatu Komisji Europejskiej w sprawie inicjatywy „My Voice, My Choice”.
2
Analiza dotyczy dopuszczalności prawnej wykorzystania środków UE do finansowania działań związanych z dostępem do aborcji.
3
Opracowanie wskazuje na ryzyko naruszenia zasady przyznania kompetencji oraz obchodzenia ograniczeń wynikających z traktatów UE.
4
Autorzy analizy zwracają uwagę, że kwestie ochrony życia oraz organizacji systemów ochrony zdrowia pozostają w kompetencji państw członkowskich oraz podkreślają, że użycie istniejących instrumentów finansowych UE może prowadzić do wywierania wpływu przez unijne instytucje na krajowe porządki konstytucyjne.
Instytut Ordo Iuris przekazał przedstawicielom Komisji Europejskiej analizę prawną dotyczącą komunikatu Komisji Europejskiej z 26 lutego 2026 r. odnoszącego się do europejskiej inicjatywy obywatelskiej „My Voice, My Choice”. Inicjatywa ta zakłada finansowanie aborcji ze środków UE w państwach, gdzie możliwość jej przeprowadzania jest ograniczona. Dokument Ordo Iuris stanowi szczegółowe opracowanie poświęcone ocenie zgodności postulatów „My Voice, My Choice” z traktatami unijnymi oraz zasadami funkcjonowania Unii Europejskiej, w szczególności w kontekście proponowanego mechanizmu finansowego.
W analizie wskazano, że europejska inicjatywa obywatelska jest instrumentem demokracji partycypacyjnej, jednak nie może ona prowadzić do rozszerzania kompetencji Unii Europejskiej poza zakres określony w traktatach. Autorzy dokumentu podkreślają, że, zgodnie z zasadą przyznania kompetencji, Unia może działać wyłącznie w granicach wyraźnie jej powierzonych przez państwa członkowskie, a brak odpowiedniej podstawy traktatowej wyklucza możliwość tworzenia nowych instrumentów finansowych w obszarach objętych wrażliwymi decyzjami bioetycznymi.
Szczególną uwagę poświęcono proponowanemu mechanizmowi finansowemu, który zakłada wykorzystanie istniejących programów unijnych, takich jak EU4Health czy Europejski Fundusz Społeczny Plus, do finansowania dostępu do aborcji, w tym kosztów podróży i samej aborcji w innych państwach członkowskich. W ocenie autorów analizy, takie rozwiązanie nie zmienia formalnie zakresu programów, jednak w praktyce prowadzi do ich rozszerzającej reinterpretacji, wywołując efekt regulacyjny, który może wpływać na krajowe systemy prawne i konstytucyjne państw członkowskich.
W opracowaniu wskazano również, że, zgodnie z art. 168 ust. 7 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, organizacja i finansowanie systemów ochrony zdrowia pozostają w wyłącznej kompetencji państw członkowskich. Unia Europejska posiada w tym zakresie jedynie kompetencje wspierające, koordynujące i uzupełniające, które nie mogą być wykorzystywane do harmonizacji krajowych rozwiązań w obszarze ochrony zdrowia, w tym w zakresie tzw. świadczeń o charakterze bioetycznym.
Analiza odnosi się także do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które potwierdza szeroki zakres autonomii państw członkowskich w kwestiach moralnych i etycznych, w tym dotyczących dopuszczalności aborcji. Wskazano, że Trybunał konsekwentnie unika narzucania jednolitych standardów w tym obszarze, pozostawiając państwom członkowskim swobodę w kształtowaniu polityk krajowych.
W dokumencie zwrócono również uwagę, że odwoływanie się do prawa międzynarodowego, w tym dokumentów niewiążących, takich jak Program Działania z Kairu czy Deklaracja Pekińska, nie może stanowić podstawy do tworzenia nowych obowiązków po stronie Unii Europejskiej ani uzasadniać rozszerzenia jej kompetencji. Podkreślono, że żaden powszechnie obowiązujący traktat międzynarodowy nie ustanawia prawa do aborcji, ani nie nakłada na państwa obowiązku jej finansowania.
Celem przekazania analizy jest – jak wskazuje Instytut – włączenie argumentacji prawnej do trwającej debaty instytucjonalnej w Unii Europejskiej oraz zwrócenie uwagi decydentów na konieczność ścisłego przestrzegania granic kompetencyjnych wynikających z prawa pierwotnego UE. Dokument ma charakter ekspercki i stanowi wkład w ocenę zgodności proponowanych rozwiązań z systemem traktatowym Unii Europejskiej.
– Przekazanie analizy do instytucji Unii Europejskiej wynika z potrzeby wskazania, że proponowane w ramach inicjatywy „My Voice, My Choice” rozwiązania wykraczają poza kompetencje przyznane Unii w traktatach. W szczególności zwracamy uwagę na ryzyko wykorzystywania istniejących instrumentów finansowych UE w sposób, który w praktyce prowadzi do kształtowania kierunków polityki należących do wyłącznej kompetencji państw członkowskich, co może naruszać równowagę ustrojową Unii Europejskiej – podkreśla Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.
Źródło zdjęcia okładkowego: Adobe Stock
