Kto odpowie za zamach na Trybunał Konstytucyjny? Drugi odcinek podcastu „Prawo na gorąco” (wideo)

---

Rozmowę prowadzi Olivier Bault, dyrektor komunikacji Instytutu Ordo Iuris. Gośćmi programu są prokurator prof. Robert Hernand i mec. Jerzy Kwaśniewski. Punktem wyjścia jest Plan Naprawy Państwa, który Instytut przygotowuje od czerwca i omawia z think tankami, ekspertami oraz partiami politycznymi. Ma to być pakiet gotowych ustaw, rozporządzeń i uchwał na pierwsze półrocze nowego rządu, jeśli po przyszłorocznych wyborach powstanie nowa większość. Jednym z czterech filarów planu jest kultura prawna i praworządność.

Przywrócenie praworządności, a nie „rozliczenia”

Mec. Jerzy Kwaśniewski zaznaczył, że w Planie Naprawy Państwa nie ma słowa „rozliczenia”. Plan mówi o usuwaniu skutków bezprawnych działań wymierzonych w wymiar sprawiedliwości i prokuraturę oraz o odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu. Wyjaśnił, że chodzi o egzekwowanie norm, które już obowiązują. Wymienił przywrócenie zgodnego z prawem kierownictwa sądów i prokuratury, publikację wyroków Trybunału Konstytucyjnego oraz przywrócenie właściwego składu TK.

Prezes Ordo Iuris zwrócił uwagę, że nowy rząd powinien od razu dostać gotowe projekty. – Jeżeli to zacznie być redakcyjnie przygotowywane po wyborach, to cały ten proces potrwa rok. I to będzie rok stracony dla wymiaru sprawiedliwości, rok stracony dla praworządności – mówił.

Zastępca Prokuratora Generalnego bez dostępu do gabinetu

Prof. Robert Hernand, członek Stowarzyszenia Prokuratorów Ad Vocem, opisał swoją sytuację. Jak powiedział, od końca stycznia 2024 r. nie może wykonywać obowiązków zastępcy Prokuratora Generalnego. Najpierw odebrano mu kompetencje i polecono sporządzanie raportów. Do przejrzenia było ponad 50 tys. spraw, a sam przeanalizował ich 4 tys. Od 2025 r. jest skierowany do pracy w wydziale do spraw przestępczości zorganizowanej. Nie może też swobodnie wejść do budynku Prokuratury Krajowej ani poruszać się po nim. Jego zdaniem to skierowanie nie ma podstawy prawnej.

Prof. Hernand zaznaczył, że Prokuratorem Krajowym wciąż jest Dariusz Barski. Żeby przywrócić go do pełnienia urzędu, nie trzeba zmieniać ustawy. Ustawa będzie natomiast potrzebna w sprawie stanowisk obsadzonych z naruszeniem prawa o prokuraturze. Mec. Kwaśniewski dodał, że większym problemem są dziesiątki tysięcy decyzji wydanych przez wadliwie obsadzonych prokuratorów. Ustawodawca musi je przefiltrować. Część decyzji powinna zostać potwierdzona automatycznie, by zachować pewność obrotu i prawidłowość postępowań. Decyzje kadrowe i motywowane politycznie powinny podlegać indywidualnej ocenie.

„Dzisiaj cała Polska już nie wytrzyma”

Prezes Ordo Iuris porównał siłowe przejęcie Prokuratury Krajowej w styczniu 2024 r. z obecnymi wydarzeniami w Trybunale Konstytucyjnym. Jego zdaniem w styczniu 2024 r. Polacy byli jeszcze zaskoczeni bezprawiem, zwłaszcza że dwa lub trzy tygodnie wcześniej przejęto telewizję publiczną. Dziś reakcja jest masowa i gwałtowna. Według mec. Kwaśniewskiego pokazuje to, że Polacy „już są gotowi postawić jasno tamę bezprawiu rządu”.

Plan Naprawy Państwa przewiduje cztery wnioski o pociągnięcie członków rządu do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu. Dotyczą one:

• wytycznych aborcyjnych,
• podpisania umowy SAFE,
• niepublikowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego,
• masowego odwoływania prezesów i wiceprezesów sądów.

Mec. Kwaśniewski tłumaczył, że wytyczne aborcyjne pomijają hierarchię źródeł prawa i łamią wieloletnie orzecznictwo konstytucyjne. W praktyce tworzą też nową normę prawną z sankcją: szpitalom, które nie wykonują aborcji, cofa się kontrakty ginekologiczno-położnicze. Umowę SAFE podpisano, choć znaczna część konstytucjonalistów ostrzegała przed tym bez upoważnienia ustawowego. Zdaniem prezesa Ordo Iuris oznaczało to zaciągnięcie ogromnych zobowiązań i oddanie suwerenności w polityce zbrojeniowej pod kontrolę Komisji Europejskiej. Dodał, że wobec wiedzy o udziale ministrów w ataku na Trybunał Konstytucyjny „pewnie kolejny wniosek musi natychmiast powstać”.

Olivier Bault przypomniał, że postawienie byłych ministrów przed Trybunałem Stanu wymaga większości 3/5 głosów w Sejmie. Prof. Hernand wyjaśnił, że Trybunał Stanu może orzekać zarówno o delikcie konstytucyjnym, jak i o przestępstwie. Jeśli zabraknie takiej większości, odpowiedzialności karnej można dochodzić przed sądem powszechnym. Wskazał też, że wiceministrowie nie odpowiadają przed Trybunałem Stanu.

Polityczna segregacja sędziów

Rozmówcy dużo uwagi poświęcili praktykom prezesów sądów, którzy zostali powołani z naruszeniem ustawy o ustroju sądów powszechnych. Według prof. Hernanda odsuwają oni od części spraw sędziów, których Prezydent RP powołał zgodnie z Konstytucją. – Konstytucja nie przewiduje władzy, żeby mógł takie decyzje podejmować – mówił. Mec. Kwaśniewski nazwał to „segregacją motywowaną politycznie”. Jego zdaniem narusza ona prawo do sądu, bo obywatel nie ma już swobodnie losowanego sędziego. O tym, kto w ogóle trafia do losowania, decydują wcześniej kryteria polityczne. W efekcie spada zaufanie do wymiaru sprawiedliwości i do samego państwa. – Państwo, wobec którego nikt nie ma zaufania, […] nie jest w stanie przeprowadzić reformy akceptowanej przez suwerena i przez całe społeczeństwo – podkreślił. Prof. Hernand dodał, że prawo do sądu obejmuje także prawidłowo ustanowionego oskarżyciela.

Prezes Ordo Iuris przestrzegł przed podważaniem orzeczeń sędziów ze względu na to, kiedy zostali powołani. Każdy z nich otrzymał nominację od Prezydenta RP, który przy powoływaniu sędziów nie jest związany rekomendacjami KRS. – Z punktu widzenia pewności prawa lepiej, żeby wśród nich znalazło się pięciu, dziesięciu czy nawet stu złych sędziów, niż żebyśmy nagle zakwestionowali 5 tysięcy czy 4 tysiące sędziów i całe ich orzecznictwo, bo to spowoduje totalny chaos w systemie – mówił. Na złe wyroki są przecież zwykłe środki odwoławcze i nadzwyczajne. Prof. Hernand uważa z kolei, że ustawodawca powinien określić przesłanki oceny działań, które mogły być motywowane politycznie. Ocenę powinien przeprowadzić Sąd Najwyższy, podobnie jak przy skardze nadzwyczajnej.

Zawiadomienie z art. 128 Kodeksu karnego

Zapytany o odpowiedzialność sędzi Anny Korwin-Piotrowskiej prof. Hernand przypomniał zawiadomienie o przestępstwie, które złożyli Prokurator Krajowy Dariusz Barski, zastępcy Prokuratora Generalnego, w tym on sam i Michał Ostrowski, oraz inni prokuratorzy. Zawiadomienie dotyczy m.in. czynu z art. 128 § 1 Kodeksu karnego, czyli zamachu na konstytucyjny organ państwa. Prof. Hernand zwrócił też uwagę na zmianę sposobu liczenia kadencji sędziów na stronie Trybunału. Teraz liczy się ją od wyboru przez Sejm. Jego zdaniem to szukanie podstawy prawnej dla osób, które nie złożyły ślubowania przed Prezydentem RP.

Mec. Kwaśniewski podkreślił, że rzadko zdarza się tak zgodna ocena. Mówią o zamachu Prokurator Krajowy, zastępcy Prokuratora Generalnego, I Prezes Sądu Najwyższego i Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelna Rada Adwokacka wzywa przynajmniej do porozumienia i nie popiera uzurpatorów. Prezes Ordo Iuris nazwał nieprawdą słowa premiera Donalda Tuska, że w ten sposób uratowano budżet TK. Prezes Bogdan Święczkowski zwoływał Zgromadzenie Ogólne, ale to się nie udało m.in. przez obstrukcję części sędziów. Przesłał też rządowi prowizorium budżetowe, które rząd mógł uwzględnić. Także Sąd Najwyższy uchylił zarządzenia sędzi Anny Korwin-Piotrowskiej o natychmiastowej przerwie w czynnościach prezesa TK Bogdana Święczkowskiego i wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego.

„Jasna nauczka na pokolenia”

Mec. Kwaśniewski przypomniał, że Trybunał Stanu stosuje ten sam Kodeks karny co sądy powszechne. Jego zdaniem bez rzetelnego pociągnięcia winnych do odpowiedzialności upadnie wiarygodność państwa, a kolejne władze mogą w poczuciu bezkarności sięgać po siłę policyjną, by przejmować organy konstytucyjne. – Jeżeli winni tego zamachu ministrowie, prezes Rady Ministrów, ponieśliby taką odpowiedzialność, to na pokolenia będzie to jasna nauczka, czym się kończy zamach stanu w Rzeczypospolitej – powiedział.

Prof. Hernand zaznaczył, że najpierw trzeba uruchomić istniejące procedury: odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu i ocenę niezależnego prokuratora. Dopiero potem można mówić o winie i karze. Jak tłumaczył, obywatel musi widzieć, że system działa wobec wszystkich. Inaczej może zapytać, dlaczego sam ma ponosić odpowiedzialność, skoro politycy jej unikają.

Na koniec prowadzący zachęcił do podpisania petycji w obronie Trybunału Konstytucyjnego.

Zobacz też:

• Stanowisko Instytutu na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris w sprawie siłowego przejęcia siedziby Trybunału Konstytucyjnego
• „Zgromadzenie Ogólne” TK: brak kworum, nieuprawnione osoby, nieważne uchwały
• Bronimy szefa „Policyjnej Solidarności” i protestujących w obronie Trybunału
• Zamach stanu w Polsce? Siłowe przejęcie Trybunału Konstytucyjnego
• Spór o Trybunał Konstytucyjny: skąd się wziął i czy jest z niego wyjście? Rozmowa z dr. Łukaszem Bernacińskim (wideo)
• Stanowisko organizacji społeczeństwa obywatelskiego wobec zajęcia siedziby Trybunału Konstytucyjnego i próby obsadzenia jego kierownictwa poza porządkiem prawnym

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock