Klauzula sumienia tylko dla lekarzy, a dla pielęgniarek i położnych już nie? Analiza Ordo Iuris

1

Klauzula sumienia pielęgniarek i położnych wynika bezpośrednio z Konstytucji RP, a przepis ustawowy jedynie określa sposób korzystania z tego konstytucyjnego prawa.

2

Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 października 2015 r., lekarze, którzy odmawiają udzielenia świadczenia niezgodnego z sumieniem, nie są zobowiązani do wskazywania pacjentowi innego miejsca udzielenia świadczenia.

3

Taki wymóg nakładany przez ustawę na pielęgniarki i położne również jest niezgodny z Konstytucją, zatem osoby wykonujące ten zawód mogą odmówić zastosowania się do niego.

4

Pielęgniarki i położne nie mogą skorzystać z klauzuli sumienia jedynie w przypadku, gdy zwłoka w udzieleniu danego świadczenia skutkowałaby powstaniem stanu nagłego zagrożenia zdrowotnego.

5

Instytut Ordo Iuris przygotował analizę na ten temat.

PRZECZYTAJ ANALIZĘPobierz

Prawo do odmowy działania sprzecznego z sumieniem jednostki ma swoje źródło w Konstytucji RP (art. 53 ust. 1). Przysługuje ono tak lekarzom, pielęgniarkom, położnym, jak i innym przedstawicielom zawodów medycznych. Przepisy ustaw branżowych regulują zasady korzystania z tego prawa, jednak są one zróżnicowane. Przykładem takiej sytuacji jest wciąż istniejący w art. 12 Ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej warunek informowania pacjentów o innym miejscu udzielenia świadczenia niezgodnego z sumieniem pielęgniarki lub położnej (u.z.p.). Identyczny wymóg znajdujący się w art. 39 zd. 1 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (u.z.l.) był w 2015 r. oceniany przez Trybunał Konstytucyjny, który stwierdził jego niezgodność z Konstytucją (sprawa K 12/14). Chociaż, co do zasady, każdy przepis prawa, który nie został formalnie uchylony przez prawodawcę lub TK nadal obowiązuje, doktryna prawa konstytucyjnego wskazuje na możliwość odmowy zastosowania przepisu, który jest niezgodny z Konstytucją w stopniu oczywistym. Z taką sytuacją mamy do czynienia w art. 12 ust. 3 u.z.p. i wynika z tego, że pielęgniarki i położne nie są związane tym przepisem w zakresie, w jakim nakłada on na nie obowiązek wskazania alternatywnego miejsca uzyskania świadczenia w przypadku skorzystania z klauzuli sumienia.

Inną kwestią mogącą budzić wątpliwości w praktyce, jest zakres zastosowania klauzuli sumienia pielęgniarki lub położnej, ograniczony przepisami u.z.p. do udzielania świadczeń zdrowotnych. Także w tym przypadku doktryna prezentuje stanowisko korzystne z perspektywy wolności sumienia pielęgniarki i położnej, wskazując, że pojęcie „świadczenia zdrowotnego” jest pojemne treściowo i obejmuje także liczne czynności pomocnicze oraz szeroką kategorię czynności określonych przez ustawodawcę jako „inne działania medyczne wynikające z przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania”. Tym samym zakres zastosowania klauzuli sumienia pielęgniarki i położnej uznać należy za szeroki, nieobejmujący jednak czynności innych niż udzielanie świadczeń zdrowotnych. Odmowa wykonania czynności innego rodzaju, np. o charakterze stricte administracyjnym, chociaż zgodna z prawem i mająca podstawę w art. 53 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, może być jednak trudna do obrony ze względu na powszechną niechęć sędziów i innych prawników do bezpośredniego stosowania Konstytucji (zwłaszcza w sytuacji, gdy istnieje przepis ustawowy wyraźnie regulujący dane zagadnienie) oraz do klauzuli sumienia jako takiej.

Przeczytaj też:

Źródło zdjęcia okładkowego: Pexels