„Tęczowy Piątek” znów w szkołach. Jakie prawa mają rodzice?

1

W piątek, 30 października, aktywiści LGBT będą starali się zorganizować w jak największej liczbie szkół akcję „Tęczowy Piątek”, koordynowaną przez Fundację GrowSPACE.

2

Pod hasłami równości i tolerancji akcja niesie przekaz ideologiczny, który może naruszać konstytucyjne prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami.

3

Przeprowadzenie akcji przez organizację zewnętrzną wymaga dopełnienia procedury z art. 86 ust. 2 Prawa oświatowego, w tym uzyskania pozytywnej opinii rady rodziców.

4

Zagadnienia tożsamości płciowej i orientacji psychoseksualnej trafiły do podstawy programowej nieobowiązkowego przedmiotu „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”, z którego rodzic może dziecko wypisać. To dodatkowy argument dla rodziców sprzeciwiających się akcji.

5

Dobrą i bezpieczną alternatywą jest akcja „Szlachetny Piątek”.

Czym jest „Tęczowy Piątek”?

Akcja odbywa się w polskich szkołach od 2016 r., zawsze w ostatni piątek października. Zainicjowała ją Kampania Przeciw Homofobii, a obecnie za jej organizację odpowiada Fundacja GrowSPACE. Na stronie fundacji czytamy, że „Pakiet Edukacyjny Tęczowego Piątku” przygotowano przy udziale Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę (być może dla niektórych to wciąż zaskoczenie) i Fundacji SEXEDPL (tu zaskoczenia być nie powinno)[1]. Materiały dla szkół obejmowały m.in. tożsamość płciową, wyjaśnienie skrótu LGBT+ oraz tzw. coming out[2].

Pod hasłami równości, tolerancji i przeciwdziałania dyskryminacji organizatorzy będą chcieli przekonywać uczniów, pośrednio lub bezpośrednio, że ludzka anatomia nie przesądza o tym, czy jest się kobietą, czy mężczyzną, oraz że związki homoseksualne są tak samo naturalne i normalne jak małżeństwo, a zatem zasługują na takie samo traktowanie.

W szkołach samorządowych bez opinii rady rodziców ani rusz

Zgodnie z art. 86 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe podjęcie działalności w szkole przez stowarzyszenie lub inną organizację wymaga zgody dyrektora. Dyrektor może jej udzielić dopiero po uzgodnieniu warunków tej działalności oraz po uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły (organ fakultatywny) i rady rodziców (organ obligatoryjny w szkołach samorządowych).

Doktryna rozumie „działalność” szeroko – jako każdą formę oddziaływania na uczniów, informowania czy propagowania idei, podejmowaną przy choćby biernym wsparciu szkoły[3]. Procedura z art. 86 ust. 2 obejmuje zatem m.in.:

zajęcia lub warsztaty prowadzone przez aktywistów lub wolontariuszy organizacji zewnętrznej,
wykorzystanie scenariuszy lekcji i innych materiałów przygotowanych przez fundacje,
rozwieszenie plakatów, flag czy innych elementów promujących akcję dostarczonych lub przygotowanych przez podmiot zewnętrzny.

Odpowiedzialność za dopełnienie tych wymogów spoczywa na dyrektorze, który kieruje szkołą, sprawuje opiekę nad uczniami i ma stwarzać warunki ich harmonijnego rozwoju (art. 68 ust. 1 Prawa oświatowego).

Argument z edukacji zdrowotnej

Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna jest przedmiotem obowiązkowym. Dział „Zdrowie seksualne” wydzielono jednak do odrębnego, nieobowiązkowego przedmiotu „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”. Rodzic ucznia niepełnoletniego może złożyć dyrektorowi szkoły pisemną rezygnację z udziału dziecka w tych zajęciach.

Warto podkreślić, że to właśnie w podstawie programowej tego przedmiotu znalazły się pojęcia tożsamości płciowej i orientacji psychoseksualnej. Sam minister edukacji uznał więc, że o kontakcie dziecka z tymi treściami powinni móc zdecydować rodzice.

Skoro rodzic może wypisać dziecko z zajęć, trudno uzasadnić, by te same treści docierały do niego przy okazji akcji inspirowanej lub organizowanej w szkole przez podmiot zewnętrzny – często bez wiedzy rodziców. To dodatkowy argument, niezależny od konieczności spełnienia wymogów z art. 86 ust. 2 Prawa oświatowego.

Pierwszeństwo wychowawcze rodziców

Niezależnie od przepisów oświatowych należy przypomnieć o gwarancjach rangi konstytucyjnej i międzynarodowej:

art. 48 ust. 1 Konstytucji RP – prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami,
art. 53 ust. 3 Konstytucji RP – prawo rodziców do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami,
art. 18 ust. 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych – zobowiązanie państwa do poszanowania tej wolności rodziców.

Szkoła ma rodziców w wychowaniu wspierać, czego zaprzeczeniem jest serwowanie uczniom przekazu w istotnych światopoglądowo kwestiach, sprzecznego z wolą rodziców. Akcja promująca wizję płciowości i seksualności sprzeczną z przekonaniami wielu rodziców, przeprowadzona bez uprzedniego uzgodnienia jej z nimi, godzi w istotę tej zasady.

Co mogą zrobić rodzice?

Rodzicom, którzy chcą uchronić dziecko przed ideologicznym przekazem, warto zalecić kilka prostych kroków:

Zapytać wychowawcę lub dyrektora, czy w szkole planowana jest akcja „Tęczowy Piątek” i w jakiej formie.
Ustalić, czy w przypadku udziału organizacji zewnętrznej lub jej materiałów uzyskano pozytywną opinię rady rodziców.
Złożyć w szkole, z ostrożności, oświadczenie wyrażające sprzeciw wobec udziału dziecka w wydarzeniu. Wzór takiego oświadczenia udostępnia Instytut Ordo Iuris.
Jeśli dziecko zostało wypisane z zajęć „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”, powołać się na tę decyzję w rozmowie z dyrekcją.
Jeśli pomimo podjętych działań szkoła nadal ma zamiar organizować akcję – rozważyć nieposłanie dziecka tego dnia do szkoły.
W razie naruszenia przepisów zgłosić sprawę do kuratorium oświaty jako organu sprawującego nadzór pedagogiczny lub zwrócić się o pomoc do Ordo Iuris.

„Szlachetny Piątek” – dobra i bezpieczna alternatywa

Szkoły, nauczyciele i rodzice nie muszą ograniczać się do sprzeciwu. Fundacja Centrum Życia i Rodziny zachęca, by 30 października włączyć się w akcję „Szlachetny Piątek” i zamanifestować przywiązanie do wartości takich jak szlachetność, czystość i wierność – zakładając biały element garderoby, przypinając biały detal lub publikując zdjęcie w bieli. Na stronie akcji dostępne są także konspekty zajęć dla szkół ponadpodstawowych, które można wykorzystać na godzinie wychowawczej lub lekcji wychowania do życia w rodzinie, oraz poradnik dla rodziców: szlachetnypiatek.pl.

Prawo rodziców, nie łaska dyrektora

Dopuszczenie do „Tęczowego Piątku” bez dopełnienia procedury z art. 86 ust. 2 Prawa oświatowego w szkole samorządowej stanowiłoby naruszenie tego przepisu i konstytucyjnego prawa rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Ponadto przepisy Prawa oświatowego (zob. art. 44 ust. 2 pkt 4 ustawy) nakładają na szkołę obowiązek współpracy z rodzicami, który jest szczególnie aktualny w ramach realizowania wychowawczej funkcji systemu oświaty.

Dobra współpraca na linii rodzic – szkoła, wzmacnianie autorytetu rodziców i nauczycieli, przy wzajemnym poszanowaniu swoich praw i kompetencji jest kluczem do efektywnych działań w obszarze wychowania i nauczania.

Systemowym rozwiązaniem byłaby ustawowa gwarancja, że treści szczególnie wrażliwe wychowawczo – z zakresu seksualności i płciowości, mogą być prezentowane uczniom wyłącznie w ramach wyodrębnionych zajęć, na których mogliby oni być obecni pod warunkiem uprzedniej zgody wyrażonej przez rodzica na piśmie. Taką propozycję zawiera Plan Naprawy Państwa przygotowany przez Instytut Ordo Iuris.

Marek Puzio – radca prawny, starszy analityk Instytutu Ordo Iuris

Zobacz też:

[1] https://growspace.pl/teczowy-piatek/

[2] https://sexed.pl/jak-wspierac-osoby-transplciowe-i-lgbtq-pobierz-bezplatne-materialy-edukacyjne/

[3] Zob. M. Pilich [w:] A. Olszewski, M. Pilich, Prawo oświatowe. Komentarz, Lex 2022, art. 86.