1
W dniach 22–24 czerwca 2026 r. w Panamie odbyło się 56. Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Organizacji Państw Amerykańskich (OPA), które przyjęło Deklarację Panamską pt. „Stanowczy multilateralizm w obronie demokracji: bezpieczeństwo i stabilność półkuli zachodniej”.
2
Dokumenty końcowe Zgromadzenia nie zawierają sformułowań dotyczących „zdrowia i praw seksualnych i reprodukcyjnych” ani „przemocy ze względu na płeć” (z użyciem słowa „gender” w j. angielskim) – po raz pierwszy od kilku lat kwestie te nie były przedmiotem negocjacji.
3
Za wykluczeniem tych sformułowań opowiedziały się delegacje Argentyny, Paragwaju, Gwatemali, Salwadoru, Stanów Zjednoczonych oraz nowych rządów Kostaryki, Chile i Peru.
4
Meksyk i Brazylia oceniły brak tych sformułowań jako odejście od dotychczas stosowanej terminologii.
5
Podobne zmiany odnotowano także w dokumencie przyjętym w czerwcu 2026 r. przez Międzyamerykańską Komisję do spraw Kobiet, organ pomocniczy OPA.
Przebieg Zgromadzenia
56. Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Organizacji Państw Amerykańskich odbyło się w Panamie pod hasłem nawiązującym do dwustulecia Kongresu Amfiktyjskiego zwołanego w 1826 r. przez Simóna Bolívara. Zgromadzenie przyjęło Deklarację Panamską, odnoszącą się do demokracji, praworządności, współpracy wielostronnej oraz bezpieczeństwa regionalnego. Odroczono natomiast przyjęcie deklaracji dotyczącej praw osób pochodzenia afrykańskiego, w związku z rozbieżnościami wokół sformułowań odnoszących się do aborcji, tożsamości płciowej oraz „różnorodności seksualnej”.
Terminologia dotycząca „zdrowia i praw seksualnych i reprodukcyjnych” oraz „przemocy ze względu na płeć” była w poprzednich latach stałym elementem dokumentów przyjmowanych przez OPA. Państwa niezgadzające się z takim ujęciem ograniczały się dotychczas do składania zastrzeżeń interpretacyjnych wobec przyjmowanych tekstów, co nie zapobiegało późniejszemu wykorzystywaniu tych sformułowań w działalności normatywnej i programowej organizacji. W tegorocznych negocjacjach sformułowania te nie zostały natomiast włączone do żadnego z projektów dokumentów, w tym m.in. rezolucji dotyczącej pomocy międzynarodowej dla Haiti.
Zmiana układu politycznego w regionie
Zmianę tę wiąże się z przemianami politycznymi w kilku państwach Ameryki Łacińskiej, gdzie w ostatnich miesiącach do władzy doszły rządy o innym niż dotychczas profilu politycznym. Na dwóch poprzednich sesjach Zgromadzenia Ogólnego państwa opowiadające się za utrzymaniem dotychczasowej terminologii proponowały rezolucje kontynuacyjne, pozwalające na utrzymanie istniejących programów bez renegocjacji ich treści.
Delegacje Meksyku i Brazylii określiły pominięcie spornych sformułowań jako odejście od terminologii dotąd przyjmowanej w ramach organizacji. Przedstawiciele organizacji pozarządowych zaangażowanych w tę tematykę, cytowani w relacjach z posiedzenia, wskazują na rosnącą współpracę między państwami opowiadającymi się za wykluczeniem spornego języka, przy jednoczesnym braku jeszcze w pełni ukształtowanej koordynacji tego stanowiska.
Podsumowanie
Wynik 56. Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Państw Amerykańskich stanowi zauważalną zmianę w porównaniu z dotychczasową praktyką organizacji, w ramach której terminologia odnosząca się do „zdrowia i praw seksualnych i reprodukcyjnych” była elementem stałym kolejnych dokumentów. Państwa niezgadzające się z takim ujęciem po raz pierwszy od dłuższego czasu nie ograniczyły się do zastrzeżeń interpretacyjnych, lecz doprowadziły do wyłączenia tych sformułowań z treści przyjmowanych dokumentów.
Trwałość tej zmiany zależeć będzie od dalszego przebiegu negocjacji w innych organach OPA, w tym w ramach mechanizmów raportowania i programów sektorowych, gdzie terminologia ta była dotychczas wprowadzana także poza formalnymi sesjami Zgromadzenia Ogólnego.
„Przykład tegorocznego Zgromadzenia Ogólnego OPA pokazuje, że sformułowania takie jak „zdrowie reprodukcyjne” funkcjonują w dokumentach organizacji międzynarodowych niezależnie od tego, czy poszczególne państwa się z nimi zgadzają – o ile tylko raz znajdą się w tekście. Zastrzeżenia interpretacyjne, które przez lata były jedynym narzędziem państw sprzeciwiających się takiej terminologii, nie zapobiegały jej dalszemu wykorzystywaniu w praktyce instytucjonalnej.
Z tego względu strategia zastosowana w Panamie, tj. wykluczenie spornych sformułowań już na etapie negocjacji tekstu, a nie dopiero po jego przyjęciu, wydaje się warta odnotowania jako precedens możliwy do zastosowania również na innych forach międzynarodowych, w tym w ramach Unii Europejskiej i ONZ, gdzie podobne spory o definicje i terminologię pozostają wciąż nierozstrzygnięte” – komentuje Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Instytutu Ordo Iuris.
Zobacz też:
- Nie udało się rozszerzyć zakresu „praw seksualnych i reprodukcyjnych”. Fiasko obrad Komisji ONZ
- „Równość genderowa” i „prawa reprodukcyjne” – priorytety UE na forach praw człowieka
- Sprzeciw wobec „prawa do aborcji” i „praw reprodukcyjnych”. Stanowisko USA w sprawie dokumentów ONZ
- Aborcja i surogacja naruszają prawa kobiet – stanowisko Ordo Iuris dla ONZ
- Komisja Międzyamerykańska ds. Praw Człowieka: państwa muszą zagwarantować prawo do zdrowia „osób transpłciowych” i „osób o różnej płci”
Źródło zdjęcia okładkowego: iStock
