główne PUNKTY
1
Wdrażany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej system oceny funkcjonalnej zakłada pozyskiwanie wrażliwych danych o życiu domowym ucznia, relacjach rodzinnych oraz sytuacji emocjonalnej. Dane są zbierane za pomocą narzędzi udostępnianych w centralnym systemie informatycznym administrowanym przez ministra edukacji.
2
Stosowanie oceny funkcjonalnej wobec ucznia wbrew woli rodziców godzi w konstytucyjną zasadę pierwszeństwa rodziców w wychowaniu dzieci oraz ochrony życia rodzinnego i prywatnego. Może również stanowić poważne naruszenie przepisów z zakresu ochrony danych osobowych.
3
System prowadzi do biurokratyzacji procesu wsparcia ucznia zamiast realnego wspieraniu uczniów i współpracy z rodzicami opartej na bezpośredniej rozmowie, dialogu i wzajemnym zaufaniu w zakresie rozpoznawania potrzeb dzieci.
4
Instytut Ordo Iuris publikuje wzór oświadczenia rodzicielskiego w sprawie sprzeciwu wobec stosowania względem ucznia systemu oceny funkcjonalnej.
Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) chce wdrożyć do szkół nowy model diagnozowania uczniów, oparty na tzw. modelu biopsychospołecznym oraz Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania (ICF), określany jako ocena funkcjonalna. Ocena taka wiąże się z diagnozowaniem, monitorowaniem oraz profilowaniem ucznia przy użyciu wystandaryzowanych narzędzi, w tym specjalnego kwestionariusza. Uczeń oceniany jest nie tylko pod kątem funkcjonowania w szkole, lecz także w szerszym środowisku społecznym, domowym i rodzinnym.
Zgodnie z informacją pozyskaną przez Instytut Ordo Iuris z MEN w trybie dostępu do informacji publicznej, już 6 października 2025 r. uruchomiono – dofinansowany przez Unię Europejską – Portal Wsparcia Edukacyjno-Specjalistycznego wyposażony w specjalne narzędzia diagnostyczne.
Jednym z deklarowanych celów oceny funkcjonalnej jest zrozumienie sposobu funkcjonowania ucznia oraz zaplanowanie na tej podstawie odpowiednich działań wspierających proces jego uczenia się. System jednak może jednocześnie stanowić zagrożenie dla prywatności dziecka oraz jego rodziny, w szczególności poprzez ocenę życia domowego, relacji rodzinnych i społecznych.
Szczególne obawy budzi fakt, że dane wrażliwe będą pozyskiwane najprawdopodobniej z wykorzystaniem centralnego systemu informatycznego administrowanego przez ministra edukacji. Jak wynika z odpowiedzi MEN na wniosek o dostęp do informacji publicznej, psychologowie szkolni po zalogowaniu otrzymają narzędzia, które „umożliwiają identyfikację cech temperamentu, kompetencji osobowościowych oraz niepożądanych wzorców zachowań. Wyniki prezentowane są w formie raportów z opisem i wykresami, ułatwiając interpretację diagnostyczną”.
W związku z pojawiającymi się obawami rodziców uczniów dotyczącymi możliwości inwigilacji ze strony władz publicznych, Instytut Ordo Iuris udostępnia wzór oświadczenia rodzicielskiego wyrażającego sprzeciw wobec diagnozowania, oceniania, monitorowania i profilowania dziecka w oparciu o ocenę funkcjonalną, zwłaszcza przy użyciu kwestionariuszy oraz klasyfikacji ICF.
Dokument wskazuje na zagrożenia związane z gromadzeniem wrażliwych danych w systemach centralnych oraz przywołuje podstawy prawne, w tym konstytucyjną zasadę pierwszeństwa wychowawczego rodziców oraz poszanowania życia rodzinnego i prywatnego. Jednocześnie rodzice podkreślają w nim wolę współpracy ze szkołą opartej na dialogu i zaufaniu. Osoba składająca oświadczenie wnosi także o niepodejmowanie działań diagnostycznych bez uprzedniej pisemnej zgody rodziców.
– To rodzice mają konstytucyjne prawo decydować o tym, czy ich dziecko ma być poddane diagnozie psychologiczno-pedagogicznej, w jakim zakresie i w jakim celu. Dlatego udostępniamy wzór specjalnego oświadczenia, które rodzic może złożyć w szkole swojego dziecka. Szkoły powinny uszanować deklarację rodzica, tym bardziej, że na chwilę obecną nie ma podstawy prawnej, która zobowiązywałaby szkoły do poddawania każdego ucznia wystandaryzowanym procedurom oceny funkcjonalnej– wskazuje mec. Marek Puzio, starszy analityk Instytutu Ordo Iuris.
Przeczytaj też:
Źródło zdjęcia okładkowego: Adobe Stock
