1

Szwedzki parlament (Riksdag) ostatecznie przyjął nowelizację Aktu o formie rządu i wpisał do niej tzw. prawo do aborcji.

2

Szwecja stanie się tym samym trzecim państwem na świecie, po Francji i Luksemburgu, które wprost nadało „prawu do aborcji” rangę konstytucyjną.

3

Ustawa zasadnicza pozwala jednocześnie ograniczać to „prawo” wobec kobiet niebędących obywatelkami Szwecji.

4

Nowe przepisy posługują się neutralnym płciowo sformułowaniem „osoba ciężarna”.

5

Przeciwko nowelizacji głosowały jedynie Partia Lewicy i Zieloni, które popierają konstytucjonalizację aborcji, ale sprzeciwiły się innym elementom pakietu legislacyjnego.


Do III Komitetu Zgromadzenia Ogólnego ONZ, zajmującego się sprawami społecznymi, humanitarnymi i kulturalnymi, wpłynął na 81. sesji projekt rezolucji A/C.3/81/L.16 dotyczący zabójstw kobiet i dziewcząt ze względu na płeć (gender-related killings of women and girls), określanych też jako kobietobójstwo (femicide). Projekt przedłożyło 13 państw zachodnich, wśród nich nie ma Polski. Głównymi autorami są Francja i Holandia, które od dawna co dwa lata pełnią w Komitecie rolę głównych inicjatorów i autorów projektów rezolucji o przemocy wobec kobiet i dziewcząt. Zapowiedź tegorocznego tekstu padła już w debacie generalnej: 6 października przedstawicielka Francji poinformowała Komitet, że Paryż wspólnie z Hagą przedstawi w tym roku rezolucję skupioną na „kobietobójstwie”.

Dwuletni cykl rezolucji i spór o samo pojęcie

Francusko-holenderska rezolucja o przemocy wobec kobiet od kilku edycji nie jest przyjmowana w drodze konsensusu. W 2022 r. tekst poświęcony stereotypom płciowym i normom społecznym został przyjęty w głosowaniu po raz drugi z rzędu. Już wtedy przedmiotem sporu było samo słowo „kobietobójstwo”. Federacja Rosyjska zaproponowała poprawkę, by w miejsce sformułowania „w tym kobietobójstwo i dzieciobójstwo dziewczynek” wpisać, że chodzi o zjawisko „znane także jako kobietobójstwo w niektórych regionach świata”. Dwa lata później, przy edycji poświęconej środowisku cyfrowemu, analogiczną poprawkę złożyły wspólnie Nigeria i Rosja. Rezolucję z 2024 r. przyjęto stosunkiem głosów 170 do 1 przy 13 wstrzymujących się. Przeciw głosowała Argentyna. Francja wyraziła wówczas ubolewanie, że w ogóle zażądano głosowania.

Państwa sprzeciwiające się terminowi wskazywały, że nie ma on uniwersalnie przyjętej definicji prawnej. W poszczególnych państwach „kobietobójstwo” funkcjonuje bądź jako odrębny typ przestępstwa, bądź jako okoliczność obciążająca przy zabójstwie, bądź wyłącznie jako kategoria statystyczna. Na otwarciu tegorocznej sesji Włochy poinformowały Komitet, że wprowadziły „kobietobójstwo” do porządku prawnego jako odrębne przestępstwo zagrożone karą dożywotniego pozbawienia wolności.

„Przemoc reprodukcyjna” – od kryzysów humanitarnych do prawa karnego

Najdalej idącą nowością projektu jest wezwanie państw do ujęcia tzw. przemocy reprodukcyjnej jako odrębnego przestępstwa. Termin ten po raz pierwszy znalazł się w negocjowanym dokumencie ONZ 7 lipca 2026 r., a konkretnie w rezolucji Rady Praw Człowieka o prawach kobiet i dziewcząt w sytuacjach humanitarnych, którą Instytut Ordo Iuris szczegółowo omówił w sierpniu. Rada wymieniła tam jako to przestępstwo przymusową antykoncepcję lub odmowę udostępnienia środków antykoncepcyjnych, przymusową ciążę, przymusową aborcję i przymusową sterylizację.

Organizacje promujące nową kategorię posługują się jednak definicją szerszą niż lista z rezolucji Rady. Według International Planned Parenthood Federation „przemoc reprodukcyjna” to celowe działania lub zaniechania, które wyrządzają szkodę przez ingerencję w tzw. autonomię reprodukcyjną, albo przemoc wymierzona „w osoby ze względu na ich zdolności rozrodcze”. 28 października UN Women opublikowało opracowanie „Uznanie przemocy reprodukcyjnej w agendzie Kobiety, Pokój i Bezpieczeństwo” (Recognizing reproductive violence within the Women, Peace and Security agenda), wzywające do włączenia tej kategorii do kolejnego obszaru działalności ONZ – agendy Rady Bezpieczeństwa dotyczącej kobiet w konfliktach zbrojnych. W opracowaniu Global Justice Center z października 2026 r. za przejaw „przemocy reprodukcyjnej” uznano m.in. niszczenie infrastruktury tzw. ochrony zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego.

O ile lipcowa rezolucja Rady Praw Człowieka dotyczyła sytuacji kryzysów humanitarnych i konfliktów zbrojnych, o tyle projekt L.16 przenosi pojęcie na grunt krajowego prawa karnego i adresuje je do wszystkich państw członkowskich ONZ, niezależnie od tego, czy toczy się na ich terytorium konflikt.

Konwencja stambulska jako punkt odniesienia

Projekt z aprobatą odwołuje się do Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, tzw. Konwencji stambulskiej. Jest to umowa regionalna, wiążąca wyłącznie państwa, które ją ratyfikowały. Polska jest jej stroną – Prezydent RP ratyfikował ją 13 kwietnia 2015 r. Turcja, na której terytorium konwencję otwarto do podpisu, wystąpiła z niej z dniem 1 lipca 2021 r. Ogromna większość państw członkowskich ONZ, w tym niemal wszystkie państwa Afryki, Azji i obu Ameryk, nie jest stroną konwencji.

Sama Konwencja stambulska już dziś zobowiązuje państwa-strony do penalizacji części czynów zaliczanych do tzw. przemocy reprodukcyjnej. Jej art. 39 nakazuje uznanie za przestępstwo przeprowadzenia aborcji u kobiety bez jej uprzedniej świadomej zgody oraz przeprowadzenia „zabiegu”, którego celem lub skutkiem jest pozbawienie kobiety zdolności do naturalnej reprodukcji bez jej zgody. Konwencja nie posługuje się jednak pojęciem „przemocy reprodukcyjnej” ani nie definiuje tzw. autonomii reprodukcyjnej.

„Bezpieczna aborcja” a konsensus kairski

Projekt L.16 zawiera także akapit dotyczący tzw. bezpiecznej aborcji. Odniesienia do aborcji w dokumentach ONZ od ponad 30 lat opierają się na kompromisie zawartym w Programie Działania Międzynarodowej Konferencji na rzecz Ludności i Rozwoju w Kairze z 1994 r. Zgodnie z jego pkt 7.24 rządy powinny podejmować odpowiednie kroki, aby pomóc kobietom uniknąć aborcji, która w żadnym przypadku nie powinna być promowana jako metoda planowania rodziny. Pkt 8.25 stanowi, że wszelkie środki lub zmiany dotyczące aborcji w systemie ochrony zdrowia mogą być określane jedynie na szczeblu krajowym lub lokalnym, zgodnie z krajową procedurą ustawodawczą. Postulat, by aborcja była „bezpieczna”, odnosi się w tym dokumencie wyłącznie do sytuacji, w których nie jest ona sprzeczna z prawem.

Na kilka dni przed głosowaniem nad projektem L.16 III Komitet rozstrzygnął spór o podobne sformułowania w innych tekstach. 10 listopada Stany Zjednoczone zaproponowały poprawki do rezolucji o eliminacji okaleczania żeńskich narządów płciowych i o przetokach położniczych, polegające na dodaniu zastrzeżenia „zgodnie z prawem krajowym” po każdym odniesieniu do tzw. zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. Delegacja amerykańska uzasadniała je ochroną suwerenności państw. Grupa Afrykańska, występująca jako autor obu rezolucji, sprzeciwiła się poprawkom, wskazując, że złożono je mniej niż 24 godziny przed rozpatrzeniem tekstów.

Komitet przyjął wnioski o niepodejmowanie działań w sprawie obydwu poprawek, stosunkiem głosów 77 do 7 przy 67 wstrzymujących się oraz 75 do 7 przy 70 wstrzymujących się. Przeciw wnioskom, a więc za rozpatrzeniem poprawek, głosowały Argentyna, Gwatemala, Izrael, Kolumbia, Paragwaj, Peru i Stany Zjednoczone. Liczba państw wstrzymujących się od głosu była w obu głosowaniach zbliżona do liczby państw popierających wnioski.

Co dalej?

III Komitet obraduje do 20 listopada 2026 r. i do tego czasu musi rozpatrzyć wszystkie przedłożone projekty, w tym L.16. Dokładna data głosowania nad projektem o „kobietobójstwie” nie została dotychczas publicznie potwierdzona. Przed głosowaniem państwa mogą jeszcze dołączać do grona współautorów, składać poprawki oraz zgłaszać wnioski o głosowanie nad poszczególnymi akapitami. Rezolucje przyjęte w Komitecie trafiają następnie pod obrady plenarne Zgromadzenia Ogólnego, zwykle w grudniu.

Rezolucje Zgromadzenia Ogólnego mają charakter zaleceń i nie tworzą obowiązków prawnych dla państw – Karta Narodów Zjednoczonych przyznaje Zgromadzeniu w art. 10 i 13 kompetencję do wydawania zaleceń, a nie do stanowienia prawa. Raz przyjęte sformułowania stają się jednak tzw. uzgodnionym językiem, do którego odwołują się w kolejnych latach sprawozdania Sekretarza Generalnego, organy traktatowe ONZ i specjalni sprawozdawcy.

– Nikt rozsądny nie kwestionuje potrzeby surowego karania zabójstw kobiet. Problem polega na tym, że pod hasłem walki z „kobietobójstwem” wprowadza się do dokumentu Zgromadzenia Ogólnego pojęcie tzw. przemocy reprodukcyjnej, które jego zwolennicy rozumieją także jako ograniczanie możliwości przeprowadzania aborcji. Żaden traktat nie zobowiązuje państw do penalizacji czegoś, czego nie zdefiniowano, a konsensus kairski wprost pozostawia kwestię aborcji ustawodawcy krajowemu. Konwencja stambulska jest umową regionalną i nie może służyć za uniwersalny wzorzec dla 193 państw. Oczekuję, że polska delegacja przynajmniej zdystansuje się od tych akapitów w wyjaśnieniu głosowania i jasno przypomni, że ochrona życia dziecka przed narodzeniem nie jest formą przemocy wobec kobiet – komentuje Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

Zobacz też:

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock

Wesprzyj nas

Czytaj więcej

„Kobietobójstwo” w ONZ. Projekt rezolucji chce wpisać tzw. przemoc reprodukcyjną do kodeksów karnych
17 listopada 2026

„Kobietobójstwo” w ONZ. Projekt rezolucji chce wpisać tzw. przemoc reprodukcyjną do kodeksów karnych

Francja i Holandia wraz z jedenastoma innymi państwami zachodnimi przedłożyły…

Aborcja „prawem podstawowym” w Szwecji. Riksdag zmienił ustawę zasadniczą
17 listopada 2026

Aborcja „prawem podstawowym” w Szwecji. Riksdag zmienił ustawę zasadniczą

Riksdag ostatecznie wpisał tzw. prawo do aborcji do Aktu o…

Los nienarodzonych dzieci w rękach Prezydenta. 13 tysięcy podpisów przekazanych do Kancelarii
17 listopada 2026

Los nienarodzonych dzieci w rękach Prezydenta. 13 tysięcy podpisów przekazanych do Kancelarii

Przedstawiciele Ordo Iuris oraz Centrum Życia i Rodziny przekazali Kancelarii…

Ordo Iuris w Wilnie: jak państwo może chronić trwałość małżeństwa w liberalnym świecie?
16 listopada 2026

Ordo Iuris w Wilnie: jak państwo może chronić trwałość małżeństwa w liberalnym świecie?

Adw. Nikodem Bernaciak z Instytutu Ordo Iuris wystąpił na międzynarodowej…

Miniony tydzień w Ordo Iuris oraz Centrum Życia i Rodziny
13 listopada 2026

Miniony tydzień w Ordo Iuris oraz Centrum Życia i Rodziny

Instytut Ordo Iuris zwrócił się do Prezydenta RP o zawetowanie…

Surogacyjne targi w Polsce – prokuratura nie widzi problemu. Ordo Iuris składa zażalenie
13 listopada 2026

Surogacyjne targi w Polsce – prokuratura nie widzi problemu. Ordo Iuris składa zażalenie

Instytut Ordo Iuris złożył zażalenie na odmowę wszczęcia śledztwa w…

Sąd Najwyższy przychyla się do wniosku o uznanie zarządzeń Korwin-Piotrowskiej za tzw. nieakty
13 listopada 2026

Sąd Najwyższy przychyla się do wniosku o uznanie zarządzeń Korwin-Piotrowskiej za tzw. nieakty

Sąd Najwyższy uchylił zarządzenia Anny Korwin-Piotrowskiej o przerwie w czynnościach…

Imigracja po obu stronach Atlantyku. Goście z Federation for American Immigration Reform (FAIR) w Ordo Iuris
13 listopada 2026

Imigracja po obu stronach Atlantyku. Goście z Federation for American Immigration Reform (FAIR) w Ordo Iuris

W czwartek 12 listopada Instytut Ordo Iuris gościł w Warszawie…

Walka z surogacją niezależnie od jej przyczyn. Ordo Iuris w międzynarodowej koalicji
12 listopada 2026

Walka z surogacją niezależnie od jej przyczyn. Ordo Iuris w międzynarodowej koalicji

Instytut Ordo Iuris dołączył do międzynarodowej koalicji organizacji pozarządowych, która…

Ordo Iuris w Sejmie: surogacja to zagrożenie dla kobiet i dzieci
10 listopada 2026

Ordo Iuris w Sejmie: surogacja to zagrożenie dla kobiet i dzieci

Prawnicy Ordo Iuris wzięli udział w sejmowym posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu…