· Przemoc rówieśnicza to jeden z problemów obecnych w polskich szkołach. Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich uznaje jej stosowanie za przejaw demoralizacji.
· Okoliczności świadczące o demoralizacji nieletnich stanowią podstawę do wszczęcia postępowania przed sądem rodzinnym. Może być ono zainicjowane już wobec osób, które ukończyły 10 lat.
· Instytut Ordo Iuris przygotował analizę, w której wskazuje na możliwe do podjęcia środki będące w dyspozycji dyrektorów szkół, które mogą być stosowane zamiast zawiadamiania sądu rodzinnego lub policji.
· Przejawem demoralizacji mogą być takie zachowania jak zastraszanie, wyszydzanie, poniżanie, wyzywanie, nagrywanie lub fotografowanie drugiej osoby i publikowanie jej wizerunku w sieci bądź też wyciąganie na światło dzienne jej prywatnych spraw, związanych z trudną sytuacją domową drugiej osoby – celem zaszkodzenia, poniżenia czy ośmieszenia.
· Konsekwencje związane ze stwierdzeniem demoralizacji nieletnich mogą dotknąć także ich rodziców. Rodzice mogą być zobowiązani do naprawienia w całości lub części szkody wyrządzonej przez nieletniego lub do zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego za wyrządzoną krzywdę (niemającą charakteru majątkowego).
Ustawa z 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, która zastąpiła obowiązującą niemal przez 40 lat ustawę z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, nakłada na każdego, kto stwierdzi istnienie okoliczności świadczących o demoralizacji nieletniego, społeczny obowiązek przeciwdziałania temu. Dotyczył on przede wszystkim zawiadomienia o tym rodziców lub opiekuna nieletniego, szkoły, sądu rodzinnego, Policji lub innego właściwego organu.
Nowa regulacja w takiej sytuacji przyznaje dodatkowo dyrektorom szkół możliwość zastosowania wobec nieletniego ucznia środków oddziaływania wychowawczego. Należą do nich pouczenie, ostrzeżenie ustne albo ostrzeżenie na piśmie, przeproszenie pokrzywdzonego, przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie określonych prac porządkowych na rzecz szkoły. Ze wskazanych środków dyrektor szkoły może skorzystać wyłącznie po uzyskaniu zgody nieletniego oraz jego rodziców lub opiekuna. Alternatywą dla środków oddziaływania wychowawczego możliwych do zastosowania przez dyrektora szkoły może być jednak zawiadomienie sądu rodzinnego o okolicznościach świadczących o demoralizacji nieletniego.
Jeśli dojdzie do wszczęcia postępowania przed sądem rodzinnym, sąd ten, zbadawszy sprawę, może uznać za zasadne zastosowanie m.in. środków wychowawczych, takich jak nadzór kuratorski nieletniego, nadzór odpowiedzialny rodziców albo opiekuna nieletniego (który wiąże się z obowiązkiem składania sądowi rodzinnemu okresowych sprawozdań z zachowania nieletniego) czy też przepadek przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia czynu zabronionego. Nie można zatem wykluczyć orzeczenia przez sąd przepadku smartfona, jeżeli za jego pośrednictwem dochodziło do zniesławiania lub znieważania drugiej osoby.
Rodzice powinni pamiętać również, że zachowania ich nieletniego dziecka, świadczące o jego demoralizacji oraz powodujące szkodę majątkową lub krzywdę niematerialną – związaną np. z doznaniem cierpień psychicznych, mogą wiązać się z konsekwencjami finansowymi także dla nich.
– W przypadku, gdy nieletni wykazuje przejawy demoralizacji lub dopuścił się czynu karalnego, ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich daje sądowi możliwość zobowiązania rodziców albo opiekuna nieletniego do naprawienia szkody wyrządzonej przez dziecko lub do zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Sąd może nałożyć na rodziców także inne obowiązki, np. poprawę warunków wychowawczych lub bytowych nieletniego czy też obowiązek ścisłej współpracy z poradnią psychologiczno-pedagogiczną czy ze szkołą, do której dziecko uczęszcza. W razie niewykonania nałożonych obowiązków, sąd może wymierzyć rodzicom karę w wysokości do 3 tys. zł, która może być ponowiona – wskazuje r.pr. Marek Puzio, starszy analityk Instytutu Ordo Iuris.
