ONZ: coraz szersza koalicja państw pro-life przeciwko tzw. prawom reprodukcyjnym i seksualnym

Na 50. posiedzeniu plenarnym 20 listopada 2025 r., podczas trwania 80. sesji Trzeciego Komitetu Zgromadzenia Ogólnego ONZ państwa członkowskie rozpatrywały projekt rezolucji dotyczącej praw dziecka (A/C.3/80/L.20/Rev.1). W dokumencie pojawiło się sformułowanie „sexual and reproductive health” (SRHR – po polsku: „zdrowie seksualne i reprodukcyjne”), którego znaczenie nie jest zdefiniowane w wiążących traktatach międzynarodowych. Wzbudziło ono zastrzeżenia wielu delegacji ze względu na jego ewentualny wpływ dla kierunków polityki zdrowotnej i edukacyjnej państw członkowskich w kontekście ochrony praw dziecka. Z inicjatywy Burundi zaproponowano poprawkę zmierzającą do usunięcia tego pojęcia.

W głosowaniu nad poprawką zgłoszoną przez Burundi, za jej przyjęciem opowiedziało się 48 państw, m.in. Stany Zjednoczone, Algieria, Kamerun, Zjednoczone Emiraty Arabskie czy Senegal. Koalicja ta w swoich wystąpieniach wielokrotnie podkreślała, że usunięcie niejednoznacznego terminu „zdrowie seksualne i reprodukcyjne” jest konieczne, aby zagwarantować, że rezolucja nie będzie interpretowana jako zobowiązująca państwa do zapewnienia dzieciom dostępu do usług z zakresu antykoncepcji lub aborcji bez wiedzy i zgody rodziców.

Polska, reprezentowana razem z 45 innymi krajami przez Szwajcarię, głosowała przeciwko poprawce, opowiadając się – wraz z większością państw Unii Europejskiej oraz łącznie 93 krajami – za utrzymaniem dotychczasowej treści rezolucji. Oznacza to, że polska delegacja poparła pozostawienie w dokumencie odniesienia do „zdrowia seksualnego ireprodukcyjnego”.

Choć ostatecznie poprawka nie została przyjęta, sam wynik głosowania oraz rozkład głosów wskazują na rosnącą konsolidację państw optujących za zachowaniem restrykcyjnej wykładni prawa międzynarodowego oraz jasności stosowanych pojęć. Delegacje podkreślały, że ochrona praw dziecka wymaga precyzyjnego języka oraz poszanowania konstytucyjnych, kulturowych i prawnych rozwiązań poszczególnych państw.

Przedstawiciel Burundi, przedstawiając poprawkę, stwierdził, że „z głębokim niepokojem odnotowujemy rosnącą liczbę odniesień do kwestii związanych z SRHR (z ang. tzw. prawa reprodukcyjne i seksualne) w tych inicjatywach, co prowadzi do upowszechniania wrażliwych, wysoce kontrowersyjnych zagadnień, takich jak aborcja oraz edukacja seksualna, które wypychają tę rezolucję poza jej właściwy zakres. Takie podejście jest niezgodne z obowiązkiem państw do ochrony prawa do życia każdego dziecka oraz do chronienia dzieci przed szkodami wczesnej seksualizacji poprzez zapewnienie ich integralności fizycznej, dobrostanu emocjonalnego i rozwoju odpowiedniego do wieku”.

Dodał też, że „wcześniejsze wersje tej rezolucji zawierały jedynie kilka wąskich odniesień do SRHR, które stanowiły kruchy, niechętnie zaakceptowany kompromis. Nigdy nie odzwierciedlały szerokiego konsensusu. Opierały się na zrozumieniu, że takie odniesienia będą ściśle ograniczone co do liczby i zakresu oraz że będą im towarzyszyć niezbędne zabezpieczenia. Nawet wówczas odniesienia te wielokrotnie wymagały składania wyjaśnień stanowiska oraz deklaracji dystansujących się, co pokazuje, że wiele delegacji nadal uznawało je za problematyczne”.

Z kolei Dania, przemawiająca w imieniu państw członkowskich Unii Europejskiej, rekomendowała odrzucenie poprawek, uznając je za niekorzystne dla treści rezolucji. Delegacja zwracała uwagę na konieczność utrzymania dotychczas stosowanego języka, w tym terminów odnoszących się do tzw. zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. Wypowiedzi delegacji ukazały jednak wyraźny podział pomiędzy państwami postulującymi precyzyjną wykładnię pojęć używanych w rezolucjach ONZ – zgodną z obowiązującymi traktatami i kompetencjami państw – a państwami optującymi za utrzymaniem dotychczasowych sformułowań, nawet jeśli pozostają one niejednoznaczne w sensie prawnym.

Ostatecznie rezolucję przyjęto większością 172 głosów, przy 3 głosach przeciw (Stany Zjednoczone, Izrael i Argentyna) i 3 wstrzymujących się. Jednak przebieg debaty oraz szerokie poparcie dla poprawek usuwających nieprecyzyjny termin wskazują, że znacząca grupa państw przywiązuje coraz większą wagę do ochrony stabilności prawa międzynarodowego, roli rodziny oraz suwerenności państw w sferze polityki zdrowotnej i edukacyjnej.

W kontekście prac ONZ wynik głosowania pokazuje, że rośnie grupa państw dążących do rewizji pojęć, które nie znajdują jednoznacznego oparcia w wiążących dokumentach międzynarodowych, a które są często przedmiotem sporów interpretacyjnych. Wynik ten ma znaczenie także dla przyszłych negocjacji rezolucji dotyczących dzieci, rodziny, edukacji i polityki zdrowotnej.

– Wyniki głosowania nad rezolucją dotyczącą praw dziecka pokazują wyraźnie, że coraz więcej państw dostrzega konieczność precyzyjnego formułowania pojęć używanych w dokumentach ONZ. Rosnące poparcie dla usunięcia niejasnych i kontrowersyjnych terminów potwierdza, że wiele delegacji uważa ochronę rodziny oraz nadrzędną rolę rodziców za kluczowe elementy systemu praw dziecka. Jest to także sygnał, że debata w ONZ zmierza w kierunku większego poszanowania suwerenności państw oraz literalnego brzmienia wiążących traktatów międzynarodowych. To ważny krok w stronę bardziej stabilnego i przewidywalnego systemu ochrony praw człowieka – zauważa Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.