Ordo Iuris dla ONZ: ochrona życia nienarodzonych dzieci nie zagraża zdrowiu i życiu matek

1

Instytut Ordo Iuris złożył opinię w ramach konsultacji Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Praw Człowieka dotyczących wdrożenia aktualizacji wytycznych w sprawie wyeliminowania śmiertelności i zachorowalności okołoporodowej matek.

2

Instytut wskazał, że wiążącą normą prawa międzynarodowego jest prawo do życia, ustanowione w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz w Konwencji o prawach dziecka, natomiast żaden traktat nie ustanawia „prawa do aborcji”.

3

Ordo Iuris przywołało dane Światowej Organizacji Zdrowia, według których eliminacja zgonów matek zależy od dostępności i jakości opieki położniczej.

4

Jako przykład Instytut przedstawił sytuację Polski, gdzie wskaźnik śmiertelności matek należy do najniższych na świecie, mimo przepisów w znacznym stopniu chroniących życie nienarodzonych dzieci.

5

Eksperci Ordo Iuris rekomendują, aby Biuro skierowało uwagę i finansowanie ku sprawdzonym, klinicznym czynnikom przeżycia matek, a nie ku zmianom prawnym w kierunku zwiększenia możliwości przeprowadzania aborcji.

Badania nie potwierdzają związku pomiędzy „prawem do aborcji” a śmiertelnością matek

Instytut Ordo Iuris złożył pisemną opinię w ramach konsultacji publicznych prowadzonych przez Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Praw Człowieka (OHCHR). Konsultacje odnoszą się do wdrożenia zaktualizowanych wytycznych OHCHR dotyczących wyeliminowania śmiertelności i zachorowalności okołoporodowej matek. Wezwanie do składania opinii zostało ogłoszone na podstawie rezolucji Rady Praw Człowieka ONZ nr 60/18, a jego efektem ma być raport, który Biuro przedstawi Radzie Praw Człowieka na jej sześćdziesiątej szóstej sesji. Instytut zadeklarował pełne poparcie dla celu leżącego u podstaw tej inicjatywy, jakim jest eliminacja zgonów matek z przyczyn możliwych do uniknięcia. W dokumencie eksperci Ordo Iuris skoncentrowali się na dwóch kwestiach.

Aktualizacja wytycznych opiera się na założeniu, że ustawodawstwo w pełni chroniące życie nienarodzonych dzieci zwiększa liczbę zgonów matek, ponieważ spycha aborcję do „podziemia”. Ordo Iuris wskazało, że dostępne dowody nie potwierdzają tego związku przyczynowego. Instytut przywołał systematyczną analizę Światowej Organizacji Zdrowia obejmującą lata 2009–2020, według której liczba zgonów wynika przede wszystkim z utrzymujących się nierówności w dostępie do opieki położniczej oraz z jej niskiej jakości. Ordo Iuris powołało się również na uznawany od trzech dekad model „trzech opóźnień” autorstwa Sereen Thaddeus i Deborah Maine, według którego kluczowe czynniki ryzyka to opóźnienie w podjęciu decyzji o szukaniu pomocy, opóźnienie w dotarciu do odpowiedniej placówki oraz opóźnienie w uzyskaniu właściwej opieki po dotarciu na miejsce. Żaden z tych czynników nie dotyczy statusu prawnego aborcji. Jako przykład skutecznego obniżenia wskaźnika śmiertelności matek bez zmiany przepisów dotyczących aborcji Instytut wskazał Malezję i Sri Lankę, gdzie stopień ochrony życia jest na relatywnie wysokim poziomie. W tych krajach inwestycje w profesjonalne położnictwo, wykwalifikowaną opiekę przy porodzie oraz funkcjonujący system skierowań doprowadziły do obniżenia śmiertelności matek do poziomu porównywalnego z krajami uprzemysłowionymi.

Prawo do życia, nie prawo do aborcji

Ordo Iuris wskazuje, że wiążącą i najwyższą normą traktatową jest prawo do życia ustanowione w art. 6 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz w art. 6 Konwencji o prawach dziecka. Polska, podobnie jak zdecydowana większość państw, do których skierowana jest aktualizacja, jest stroną obu tych traktatów. Konwencja o prawach dziecka w preambule przypomina, że dziecko wymaga odpowiedniej ochrony prawnej „zarówno przed, jak i po urodzeniu”.

W związku z tym, w opinii podkreślono, że żaden z powszechnie wiążących państwa traktatów nie ustanawia „prawa do aborcji” ani „praw seksualnych i reprodukcyjnych” jako samodzielnej kategorii praw. Dokumenty przyjęte w drodze konsensusu, na których opiera się aktualizacja, czyli Program Działań z Kairu oraz Platforma Działania z Pekinu, są zobowiązaniami politycznymi, a nie traktatami. Co więcej, Program Działań z Kairu wprost stanowi, że aborcja nie powinna być promowana jako metoda planowania rodziny, a wszelkie zmiany przepisów odnoszących się do aborcji należą do krajowego procesu legislacyjnego. Także Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet nie zawiera odniesienia do aborcji, a jej art. 12 (dotyczący opieki zdrowotnej) nie może być odczytywany jako wymagający dostępu do aborcji.

Instytut zwrócił uwagę, że żadna norma prawa zwyczajowego nie ustanawia tzw. prawa do aborcji, ponieważ praktyka państw w tej dziedzinie jest głęboko podzielona, a część krajów przy ratyfikacji traktatów praw człowieka złożyła deklaracje potwierdzające ochronę życia od momentu poczęcia. Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka nie ustanawia prawa do aborcji i pozostawia państwom szeroki margines uznania, natomiast Amerykańska Konwencja Praw Człowieka chroni prawo do życia co do zasady od momentu poczęcia.

Polska jako przykład

Instytut przedstawił Polskę jako przykład kraju, gdzie nie występuje związek między prawem w dużym stopniu chroniącym życie nienarodzonych dzieci a śmiertelnością matek. Według szacunków Międzyagencyjnej Grupy Roboczej (MMEIG), wskaźnik śmiertelności matek w Polsce wynosi około 2 zgony na 100 tysięcy żywych urodzeń, co należy do najniższych wyników na świecie, wobec globalnego wskaźnika wynoszącego około 197.

Wynik ten osiągnięto w kraju, gdzie ustawodawstwo, co do zasady, chroni życie ludzkie od momentu poczęcia do naturalnej śmierci, a aborcja, poza ściśle określonymi wyjątkami, jest zakazana. Ordo Iuris zwrócił uwagę, że mimo tych wyników aktualizacja wytycznych krytycznie odnosi się do polskiego systemu prawnego, przywołując dochodzenie Komitetu ONZ ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet (CEDAW) dotyczące Polski, co, zdaniem Instytutu, wskazuje, że przedmiotem krytyki jest sam system prawny, a nie faktyczne wyniki w zakresie zdrowia matek, które ta konsultacja ma poprawiać.

Rekomendacje dla OHCHR w zakresie rozliczalności i finansowania

Instytut odniósł się także do kwestii rozliczalności oraz finansowania międzynarodowego. Wskazał, że rzeczywista rozliczalność za zgony matek opiera się na systemach nadzoru nad zgonami matek oraz na audycie klinicznym, rekomendowanych przez Światową Organizację Zdrowia, a nie na sporach sądowych dotyczących prawnych możliwości przeprowadzania aborcji.

W zakresie finansowania i współpracy międzynarodowej Instytut podkreślił, że obowiązek pomocy i współpracy międzynarodowej, wynikający z Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, nie tworzy obowiązku finansowania ani promowania aborcji. Uzależnianie pomocy rozwojowej od zwiększenia prawnej możliwości wykonywania aborcji w państwie otrzymującym wsparcie jest, zdaniem Instytutu, niezgodne z zastrzeżeniem tej kwestii do krajowych procesów legislacyjnych oraz z zasadą suwerennej równości państw wyrażoną w Karcie Narodów Zjednoczonych.

Ordo Iuris zarekomendowało, aby OHCHR w raporcie przedstawionym Radzie Praw Człowieka na 66. sesji odróżnił zobowiązania wiążące państwa od rekomendacji organów eksperckich, powstrzymał się od przedstawiania „opieki aborcyjnej” jako standardu międzynarodowego, uszanował zastrzeżenie regulacji dotyczących aborcji do krajowych procesów legislacyjnych, skierował wdrożenie wytycznych ku klinicznym i systemowym czynnikom warunkującym przeżywalność matek, oraz przedstawił dobre praktyki również tych państw, które przy ochronnych regulacjach prawnych osiągają niską śmiertelność matek.

– Udział Ordo Iuris w konsultacjach Biura Wysokiego Komisarza ds. Praw Człowieka ma istotne znaczenie, ponieważ pozwala przedstawić na forum międzynarodowym argumentację opartą na obowiązującym prawie i rzetelnych danych, a nie na politycznych założeniach. Polsce, zapewniającej jeden z najwyższych poziomów ochrony życia na jego prenatalnym etapie rozwoju w Europie, udało się osiągnąć jedne z najlepszych wyników w ochronie życia matek na świecie, co samo w sobie podważa fałszywą tezę, jakoby możliwość wykonywania aborcji przekładała się na spadek śmiertelności matek. Doświadczenia państw o odmiennym modelu prawnym potwierdzają, że o bezpieczeństwie kobiet decyduje przede wszystkim jakość opieki okołoporodowej, dostęp do wykwalifikowanego personelu medycznego oraz wydolność systemu ochrony zdrowia, a nie zakres dopuszczalności przerywania ciąży – komentuje Patryk Ignaszczak z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

Zobacz też:

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock