główne PUNKTY
1
Instytut Ordo Iuris przekazał Specjalnej Sprawozdawcy ONZ ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt opinię skoncentrowaną na sytuacji matek – kobiet w ciąży, w połogu i w trudnej sytuacji społecznej.
2
Dokument wskazuje na formy przemocy i dyskryminacji, których doświadczają matki, podkreślając obowiązek państw do zapewniania im szczególnej ochrony, zgodnie z prawem międzynarodowym.
3
Eksperci zwracają uwagę na pomijane często współczesne zagrożenia, takie jak presja ekonomiczna, dyskryminacja w pracy, wykluczenie społeczne czy praktyka surogacji.
4
W opinii przedstawiono rekomendacje dotyczące eliminacji dyskryminacji zawodowej, wzmocnienia opieki okołoporodowej, poprawy infrastruktury publicznej oraz zakazu surogacji.
W odpowiedzi na oficjalne zaproszenie Specjalnej Sprawozdawcy ONZ ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt, opublikowane w ramach wkładu do prac dotyczących przygotowywanego raportu na 62. sesję Rady Praw Człowieka, eksperci Ordo Iuris przedstawili obszerną opinię poświęconą przemocy wobec matek oraz systemowym barierom, które utrudniają kobietom pełnienie roli macierzyńskiej bez narażenia na dyskryminację, wykluczenie i przemoc. Eksperci Instytutu podkreślają, że prawo międzynarodowe konsekwentnie uznaje macierzyństwo za wartość społeczną wymagającą szczególnej ochrony. Zasada ta jest wyraźnie wskazana m.in. w art. 25 par. 2 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, art. 10 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, art. 12 Konwencji CEDAW oraz w utrwalonej praktyce organów traktatowych ONZ. Wynika z nich obowiązek prowadzenia aktywnych kierunków polityki wspierających kobiety w ciąży i matki, tak aby nie doświadczały one przemocy ani dyskryminacji w życiu prywatnym i publicznym.
Instytut zauważa, że ochrona macierzyństwa nie może być pojmowana jedynie jako zakaz dyskryminacji. Prawo międzynarodowe jasno nakłada na państwa obowiązek podejmowania aktywnych działań wspierających matki obejmujących ochronę ekonomiczną, społeczną i zdrowotną. W opinii podkreślono, że dobrostan matek pozostaje w bezpośrednim związku z dobrostanem dzieci, kondycją rodzin oraz długofalową stabilnością społeczeństw, dlatego ma charakter publiczny, a nie wyłącznie prywatny.
Eksperci zwracają uwagę, że jedną z najbardziej powszechnych form przemocy wobec matek jest przemoc ekonomiczna – wynikająca z niepewności zatrudnienia, utraty dochodu, stygmatyzacji zawodowej oraz braku elastycznych warunków pracy umożliwiających godzenie obowiązków rodzinnych z życiem zawodowym.
Instytut podkreśla, że liczne kobiety doświadczają ponadto społecznej dyskryminacji – w tym stygmatyzujących narracji kulturowych, ograniczonej dostępności usług publicznych (np. miejsc do karmienia, infrastruktury transportowej) oraz symbolicznego wykluczenia z przestrzeni publicznej.
Instytut zauważa, że coraz większa presja ekonomiczna naraża kobiety, w tym matki, na wchodzenie w niebezpieczne i degradujące formy pracy w sektorach cyfrowych, w tym w branży pornograficznej. Zjawiska te, jak wskazuje Instytut, są ściśle powiązane z handlem ludźmi oraz przemocą psychologiczną i seksualną, co potwierdzają analizy międzynarodowe.
Eksperci zwracają szczególną uwagę na surogację, którą określają jako formę reprodukcyjnej eksploatacji kobiet. Podkreślają, że liczne instytucje międzynarodowe – w tym Specjalni Sprawozdawcy ONZ – wskazują na związek surogacji z handlem dziećmi, przemocą ekonomiczną oraz instrumentalizacją kobiecego ciała.
Eksperci Ordo Iuris podkreślają, że polski porządek prawny zapewnia jedne z najszerszych w Europie gwarancji ochrony macierzyństwa wynikające z art. 18 i 71 Konstytucji RP. Obejmują one m.in. wysokie standardy ochrony zatrudnienia, długie urlopy rodzicielskie oraz szereg uprawnień pracowniczych dla matek.
Instytut zauważa jednak, że istnieje luka pomiędzy silnymi gwarancjami prawnymi a ich praktycznym stosowaniem. Wskazuje na potrzebę wzmocnienia egzekwowania prawa pracy, promowania elastycznych rozwiązań dla rodziców oraz rozbudowy infrastruktury wspierającej funkcjonowanie rodzin.
W związku z tym, w opinii eksperci Ordo Iuris rekomendują państwom ONZ:
- uznanie ochrony macierzyństwa za część obowiązków w zakresie praw człowieka,
- wzmocnienie polityk chroniących kobiety w ciąży i młode matki,
- wdrażanie rozwiązań ułatwiających łączenie pracy z macierzyństwem,
- eliminację barier infrastrukturalnych,
- przeciwdziałanie przemocy ekonomicznej i eksploatacji cyfrowej,
- jednoznaczny zakaz surogacji jako praktyki naruszającej godność i integralność kobiet.
– W debacie o przemocy wobec kobiet często pomija się doświadczenia matek, w tym tych, które z racji ciąży, połogu i opieki nad dzieckiem są narażone na szczególne formy przemocy, presji i dyskryminacji. Nasza opinia dla Specjalnej Sprawozdawcy ONZ wskazuje, że ignorowanie tych zjawisk prowadzi do naruszeń praw człowieka i osłabia fundament społeczny, jakim jest macierzyństwo. Państwa mają jasny obowiązek prawny, aby chronić kobiety w ciąży i matki w sposób aktywny, a nie jedynie deklaratywny: zarówno przed przemocą, jak i przed ekonomiczną czy instytucjonalną eksploatacją – podkreśla Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.
Źródło zdjęcia okładkowego: iStock
