Sprzeciw wobec „prawa do aborcji” i „praw reprodukcyjnych”. Stanowisko USA w sprawie dokumentów ONZ

Stany Zjednoczone tłumaczą swoje stanowisko

Stała Misja Stanów Zjednoczonych przy Organizacji Narodów Zjednoczonych opublikowała dokument zatytułowany „Long Form Explanation of Position with Respect to All Resolutions as Listed under the UNGA 80 Third Committee”. Tekst ten stanowi zbiorcze i szczegółowe wyjaśnienie stanowiska USA wobec wszystkich rezolucji rozpatrywanych podczas 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w ramach Komitetu III, odpowiedzialnego za kwestie społeczne, humanitarne i praw człowieka.

Dokument wykracza znacząco poza standardową praktykę dyplomatyczną. Zamiast krótkich wyjaśnień głosowania dotyczących pojedynczych rezolucji, Stany Zjednoczone przedstawiły całościową i systematyczną interpretację języka używanego w dokumentach ONZ, obejmującą zarówno zagadnienia ogólne, jak i szczegółowe pojęcia oraz koncepcje prawne. W praktyce publikacja ta pełni funkcję swoistego „słowniczka” interpretacyjnego prawa międzynarodowego, wskazując, w jaki sposób USA rozumieją znaczenie poszczególnych terminów oraz jakie granice nadają ich stosowaniu.

Powrót do podstaw

W części wprowadzającej Stany Zjednoczone deklarują, że ich celem podczas 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego było „przywrócenie ONZ do podstaw” rozumianych jako realizacja jej pierwotnego mandatu polegającego na utrzymaniu międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. W tym kontekście USA krytycznie odnoszą się do rozrostu biurokracji ONZ, jej upolitycznienia oraz odejścia od praktycznych działań na rzecz przyjmowania rezolucji o charakterze symbolicznym i ideologicznym.

USA podkreślają, że nie odchodzą od multilateralizmu jako takiego, lecz sprzeciwiają się jego ideologicznej deformacji. Organizacje międzynarodowe, w tym ONZ, mają służyć suwerennym państwom i ich obywatelom, a nie stanowić narzędzie globalnego zarządzania ani kreowania ponadnarodowych norm bez zgody państw członkowskich. W tym sensie dokument wpisuje się w szerszą debatę o granicach kompetencji organizacji międzynarodowych oraz o relacji między prawem międzynarodowym a suwerennością państw.

W praktyce stanowisko USA przełożyło się na selektywne uczestnictwo w pracach Komitetu III. Stany Zjednoczone otwarcie przyznały, że nie angażowały się w negocjacje nad szeregiem rezolucji, które uznały za wykraczające poza mandat ONZ lub za część procesu politycznego, nieprzynoszącego realnych korzyści obywatelom państw członkowskich. USA zagłosowały przeciwko lub zdystansowały się od kilkudziesięciu rezolucji, w tym dotyczących m.in. praw kobiet, praw dziecka, praw ludów tubylczych, migracji, prawa do rozwoju czy implementacji Deklaracji Pekińskiej.

Ideologiczny język dokumentów ONZ

Kluczowe znaczenie ma jednak część dokumentu zatytułowana „Points of Clarification”, w której Stany Zjednoczone precyzyjnie określają, jak rozumieją język używany w rezolucjach ONZ. USA jednoznacznie podkreślają, że rezolucje Zgromadzenia Ogólnego mają charakter niewiążący i nie tworzą praw ani obowiązków w rozumieniu prawa międzynarodowego. Nie zmieniają one ani prawa traktatowego, ani zwyczajowego i nie mogą być interpretowane jako nakładające na państwa obowiązek przystąpienia do konwencji, których nie ratyfikowały.

Szczególne znaczenie ma stanowisko USA w odniesieniu do praw człowieka. Stany Zjednoczone wskazują, że skrótowe odwołania do praw człowieka w rezolucjach należy rozumieć wyłącznie jako odniesienia do konkretnych praw zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka lub ratyfikowanych traktatach. USA odrzucają interpretacje sugerujące istnienie nowych zasad prawa międzynarodowego, takich jak poza terytorialne zobowiązania państw.

W dokumencie jednoznacznie zakwestionowano również koncepcję „podejścia opartego na prawach człowieka” (human rights-based approach), wskazując, że nie istnieje międzynarodowo uzgodniona definicja tego pojęcia. W konsekwencji jego użycie w rezolucjach nie może tworzyć żadnych zobowiązań prawnych ani uzasadniać określonych działań państw.

Z perspektywy debaty ideowej szczególnie istotne są zapisy dotyczące płci (sex), praw kobiet oraz tzw. zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. Stany Zjednoczone jednoznacznie deklarują, że uznają istnienie dwóch biologicznych płci: męskiej i żeńskiej, oraz oczekują, że dokumenty ONZ będą posługiwać się precyzyjnym językiem odnoszącym się do kobiet i mężczyzn, dziewcząt i chłopców, bez użycia pojęć niejednoznacznych lub ideologicznych.

USA podkreślają, że wspierają ochronę godności kobiet, ich równość oraz przeciwdziałanie przemocy, jednak nie mogą zaakceptować języka „zdrowia i praw seksualnych i reprodukcyjnych” bez jednoznacznych zastrzeżeń. W dokumencie wskazano, że termin ten bywa wykorzystywany przez agendy ONZ do promowania aborcji, ideologii gender oraz koncepcji nieuznawanych powszechnie za prawa człowieka. Stany Zjednoczone wyraźnie zaznaczają, że w prawie międzynarodowym nie istnieje „prawo do aborcji”.

Istotne są również zapisy dotyczące praw dziecka. USA wskazują, że nie są stroną Konwencji o prawach dziecka i nie uznają, aby rezolucje Zgromadzenia Ogólnego mogły nakładać na nie zobowiązania wynikające z tego instrumentu. Podkreślono także, że nie każda praca wykonywana przez osoby poniżej 18. roku życia stanowi niedopuszczalne „dziecięce zatrudnienie” w rozumieniu prawa międzynarodowego.

Dokument odnosi się także do szeregu innych pojęć, takich jak „prawo do rozwoju”, które USA uważa za koncepcję nieposiadającą uzgodnionego znaczenia w prawie międzynarodowym i potencjalnie chroniącą interesy państw, a nie jednostek. Podobnie krytycznie oceniono tendencję do używania pojęć takich jak „grupy wrażliwe” czy „zmarginalizowane”, wskazując na ich paternalistyczny i upolityczniony charakter.

Dokument ważny w kontekście przyszłości

Całość dokumentu zamyka deklaracja, że przedstawione wyjaśnienia mają zastosowanie do wszystkich działań podejmowanych przez USA w ramach Komitetu III i powinny zostać włączone do oficjalnego protokołu obrad. W ten sposób Stany Zjednoczone nadały swojemu stanowisku charakter trwałego punktu odniesienia w dalszych pracach ONZ.

– Publikacja tak kompleksowego wyjaśnienia stanowiska USA pokazuje, jak istotną rolę odgrywa dziś interpretacja pojęć prawa międzynarodowego. Dokument ten potwierdza, że rezolucje Zgromadzenia Ogólnego nie mogą być traktowane jako źródło nowych norm prawnych ani narzędzie omijania zasady zgody państw. Z perspektywy prawa międzynarodowego jest to wyraźny sygnał sprzeciwu wobec rozszerzającej wykładni pojęć takich jak prawa reprodukcyjne, płeć czy prawa dziecka lub innych, które nie mają jednoznacznego umocowania traktatowego – zaznacza Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.