Kto będzie sprawdzał media społecznościowe? Komisja Europejska przedstawiła listę „zaufanych sygnalistów”

Komisja Europejska, w oparciu o Akt o usługach cyfrowych (Digital Service Act), ogłosiła listę „zaufanych sygnalistów”, czyli podmiotów odpowiedzialnych za identyfikowanie potencjalnie nielegalnych treści w Internecie. Akt ten to przyjęte w 2022 roku rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady, mające na celu stworzenie bezpieczniejszego środowiska internetowego dla konsumentów i przedsiębiorstw w Unii Europejskiej. Na treść tego aktu prawnego składające się przepisy, które normują kwestie związane z określeniem obowiązków platform internetowych i mediów społecznościowych, zwalczaniem nielegalnych treści, w tym mowy nienawiści i dezinformacji oraz osiąganiem większej przejrzystości poprzez lepszą sprawozdawczość i nadzór.

W art. 22 Aktu wskazano na „zaufane podmioty sygnalizujące” (trusted flaggers) które będą odpowiedzialne za identyfikowanie potencjalnie nielegalnych treści oraz ich zgłaszanie. W przywoływanym przepisie określono, iż aby uzyskać ten status, dany podmiot powinien dysponować szczególną wiedzą ekspercką i kompetencjami do celów wykrywania, identyfikowania i zgłaszania nielegalnych treści, cechować się niezależnością względem dostawców platform internetowych oraz podejmować działania mające na celu dokonywanie zgłoszeń w sposób dokładny i obiektywny, z zachowaniem należytej staranności. W motywie 61 rozporządzenia wskazano także, iż ubiegać się o nadanie tego statusu mogą podmioty publiczne (np. jednostki ds. zgłaszania podejrzanych treści w Internecie krajowych organów ścigani), organizacje pozarządowe i podmioty prywatne lub podmioty o charakterze mieszanym. Status zaufanego sygnalisty przyznaje koordynator ds. usług cyfrowych państwa członkowskiego, w którym siedzibę ma podmiot ubiegający się o jego nadanie.

W drugiej połowie grudnia 2025 roku Komisja Europejska opublikowała listę podmiotów, które na podstawie zgłoszeń otrzymanych od koordynatorów ds. usług cyfrowych poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej (w Polsce jest nim tymczasowo Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej) zostały zakwalifikowane do kategorii trusted flaggers. Wedle stanu na 5 stycznia bieżącego roku, znalazło się tam ponad 50 podmiotów z różnych państw członkowskich Unii Europejskiej, bez ani jednego podmiotu mającego siedzibę w Polsce. Wśród nich są podmioty takie jak promująca prawa człowieka w przestrzeni cyfrowej niemiecka organizacja HateAid, działający pod egidą tamtejszego rządu Narodowy Instytut Badań nad Holokaustem im. Elie Wiesela w Rumunii (Institutul Național pentru Studierea Holocaustului din România „Elie Wiesel”) czy Centralny Bank Irlandii (Central Bank of Ireland). Na liście znalazło się również kilka organizacji zajmujących się walką z rasizmem, w tym m.in. działające we Francji Międzynarodowa Liga przeciwko Rasizmowi i Antysemityzmowi (Ligue internationale contre le racisme et l’antisémitisme), austriacka Odwaga Cywilna i Praca Antyrasistowska (ZARA – Zivilcourage und Anti-Rassismus-Arbeit), jak i belgijska „Unia”. Są tam także organizacje działające na rzecz zwalczania piractwa oraz na rzecz dzieci.

Opublikowanie przez Komisję Europejską listy „zaufanych podmiotów sygnalizujących” spotkały się z krytyką części środowisk konserwatywnych. Jacek Saryusz Wolski we wpisie na portalu X wskazywał na określony profil polityczny podmiotów, które uzyskały ten status. „Większość tych «zaufanych sygnalistów» to organizacje o lewicowych i skrajnie lewicowych poglądach. Przykłady to HateAID w Niemczech i UNIA w Belgii — UNIA jest tak radykalna, ekstremistyczna i stronnicza, że rząd flamandzki wycofał jej finansowanie. Ci «zaufani sygnaliści» żądają milionów usunięć pod pretekstem «nienawiści» — nigdy niezdefiniowanej — i «dezinformacji», której nie da się zdefiniować. W praktyce oznacza to każdą opinię, która nie jest lewicowa. Jesteśmy więc świadkami globalnej industrializacji nienawistnej i arbitralnej cenzury ze strony UE” – podkreślił dobitnie w mediach społecznościowych polski polityk.

Lista została także poddana krytyce na łamach czasopisma „Do Rzeczy”. W publikacji z końca roku podkreślono, że „na stronie KE wskazano cały szereg podmiotów, które specjalizują się w tropieniu przejawów «mowy nienawiści» (…). Wśród nich nie brakuje tych, które od lat są postrzegane jako progresywne, lewicowe czy liberalne. Takie organizacje jak HateAid gGmbH czy ZARA były krytykowane za próby cenzurowania konserwatywnej strony sceny politycznej np. poprzez zarzucanie rasizmu przeciwnikom migracji albo zwalczanie krytyki postulatów LGBT”.

– Komentując sprawę podmiotów wskazanych Komisji Europejskiej przez państwa członkowskie jako „zaufane podmioty sygnalizujące” warto zauważyć, że tego typu sytuacje budzą uzasadnione wątpliwości dotyczące możliwości wykorzystywania przepisów Aktu o usługach cyfrowych do ideologicznych celów. „Zaufani sygnaliści” nie posiadają co prawda uprawnień do usuwania „nielegalnych treści” z Internetu, ale ich rola, sprowadzająca się do identyfikowania i zgłaszania tego typu treści, będzie w praktyce miała niezwykle istotne znaczenie. Dlatego też kontrowersje związane z opublikowaniem przez Komisję listy „zaufanych sygnalistów”, którzy wcześniej uzyskali ten status w poszczególnych państwach członkowskich nie powinny budzić większego zdziwienia. Kwestie dotyczące wolności słowa, granic debaty publicznej czy ostatnio popularnej „walki z dezinformacją” wywołują liczne emocje społeczne, związane z możliwością ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności w tym względzie – zaznacza Patryk Ignaszczak z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

Przeczytaj też:

Prezydent zawetował ustawę wdrażającą DSA, przywołując argumenty wskazane przez Ordo Iuris