Aborcja eugeniczna formą dyskryminacji osób niepełnosprawnych. Opinia Ordo Iuris dla Komisji Europejskiej

Dyskryminacja niepełnosprawnych dzieci

W listopadzie 2025 roku Komisja Europejska wystosowała zaproszenie do składania opinii w przedmiocie inicjatywy zatytułowanej „Udoskonalenie strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami do 2030 roku” (Enhancing the strategy for the rights of persons with disabilities up to 2030). Jej celem jest zapewnienie unijnych ram dla polityki w zakresie niepełnosprawności, które mogą być tworzone wspólnie z państwami członkowskimi UE. Strategia ma także wspierać wdrażanie europejskiego filaru praw socjalnych oraz Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. W związku z tym, Ordo Iuris, od wielu lat zaangażowane w działalność na rzecz osób niepełnosprawnych na polu analitycznym i procesowym, zdecydowało się przekazać Komisji swoje stanowisko w sprawie Strategii.

W opinii przesłanej KE prawnicy Instytutu wskazują, iż dyskryminacja osób niepełnosprawnych jest zjawiskiem szerokim i wieloaspektowym, w związku z czym przybiera ona różne formy. W tym kontekście zwracają oni w pierwszej kolejności uwagę na aborcję eugeniczną, podkreślając, że jest ona szczególną formą gorszego traktowania osób niepełnosprawnych na prenatalnym etapie rozwoju. Termin ten odnosi się do przerywania ciąży ze względu na stwierdzenie bądź podejrzewanie występowania upośledzenia dziecka nienarodzonego lub nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu. Eksperci Instytutu zaznaczają, że w wielu państwach, w których aborcja jest de iure bądź de facto dostępna na życzenie, przerwanie ciąży ma często miejsce ze względu na podejrzenie występowania u dziecka nienarodzonego różnych wad rozwojowych, często związanych z niepełnosprawnością (np. z zespołem Downa). Ponadto zwracają oni uwagę, że w wielu państwach, gdzie aborcja formalnie nie jest dostępna na życzenie, jedną z przesłanek umożliwiających uśmiercenie nienarodzonego dziecka procederu często są wady rozwojowe płodu, w tym wady prowadzące do niepełnosprawności.

Prawnicy Ordo Iuris wskazują na istotne w tym kontekście przepisy umów międzynarodowych gwarantujących ochronę osób niepełnosprawnych. W pierwszej kolejności przywołują oni postanowienia Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych z 2006 roku, której preambuła stanowi, iż dzieci niepełnosprawne powinny korzystać ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności na równi z innymi dziećmi, zgodnie z prawami określonymi w tej umowie międzynarodowej. Ponadto w opinii powołują się na postanowienia art. 1 Konwencji o prawach dziecka z 1989 roku, zgodnie z którym „dziecko” oznacza każdą istotę ludzką poniżej osiemnastego roku życia (chyba że, zgodnie z prawem mającym zastosowanie do dziecka, pełnoletność osiąga się wcześniej) oraz sformułowanie zawarte w preambule tej umowy międzynarodowej, według którego „dziecko, z uwagi na swoją niedojrzałość fizyczną oraz umysłową, wymaga szczególnej opieki i troski, w tym właściwej ochrony prawnej, zarówno przed, jak i po urodzeniu”. W dalszej części opinii podkreślono znaczenie innych przepisów przywoływanych traktatów, mających na celu ochronę godności i praw człowieka osób niepełnosprawnych, ze szczególnym uwzględniłem niepełnosprawnych dzieci. Ponadto autorzy opinii uwypuklają problem postrzegania życia niepełnosprawnych dzieci nienarodzonych jako gorszego i mniej wartościowego niż życie osób niezmagających się z problemem niepełnosprawności.

Potrzeba wspierania kobiet w ciąży i dzieci, które zmagają się z niepełnosprawnością

Prawnicy Ordo Iuris zwracają także uwagę na kwestię wsparcia dla matek oraz ich dzieci, u których stwierdzono bądź podejrzewa się występowanie chorób mogących skutkować niepełnosprawnością, zauważając, iż tego typu diagnozy wiążą się z koniecznością uzyskania wykwalifikowanej pomocy medycznej. Autorzy stanowiska dostrzegają również kwestię problemów natury psychologicznej rodziców dzieci niepełnosprawnych, wynikających ze spodziewanego cierpienia, a niekiedy nawet śmierci ich potomstwa oraz związanej z tym problemem potrzeby inwestowania we wsparcie psychologów i psychiatrów dla najbliższej rodziny dziecka niepełnosprawnego.

W dalszej części opinii prawnicy Instytutu podkreślają, iż istotnym problemem osób niepełnosprawnych są często podstawowe kwestie związane z codziennym funkcjonowaniem. W tym kontekście eksperci Ordo Iuris zwracają uwagę, że sprawy te zależą od wielu czynników, takich jak stopień niepełnosprawności, status majątkowo-finansowy czy wsparcie osób najbliższych, jednocześnie podkreślając, iż osoby zmagające się z niepełnosprawnością wymagają szczególnej opieki i wsparcia, co przekłada się na konieczność poniesienia znacznych wydatków. W opinii podkreślono, że koszty są związane z opieką medyczną, potrzebą kupna określonego sprzętu (nie tylko medycznego, ale także urządzeń niezbędnych do codziennego funkcjonowania, jak np. wózków) czy dostosowania mieszkań do wymogów osób niepełnosprawnych. Prawnicy zauważają, iż w szczególnie skrajnych sytuacjach osoby niepełnosprawne zmuszone są do korzystania z pomocy opiekunów praktycznie 24 godziny na dobę.

Rekomendacje Instytutu

Po nakreśleniu zasadniczych problemów związanych z dyskryminacją osób niepełnosprawnych Instytut przedstawił Komisji Europejskiej rekomendacje, które, w ocenie autorów opinii, powinny znaleźć się w opracowywanej Strategii. Prawnicy Ordo Iuris zalecają KE, by w Strategii uwzględniono potrzebę promowania wieloaspektowej polityki mającej na celu podkreślenie znaczenia i wartości życia oraz godności osób niepełnosprawnych, co w szczególności odnosi się do przeciwdziałania powszechnie występującym stereotypom, zgodnie z którymi życie takich osób jest gorsze oraz mniej wartościowe niż życie osób nie zmagających się z problemem niepełnosprawności. W tym kontekście zaleca się, aby w opracowywanym dokumencie zwrócono uwagę na potrzebę dostrzeżenia wartości życia dzieci nienarodzonych, u których stwierdzono bądź podejrzewa się występowanie chorób i innych schorzeń mogących prowadzić do niepełnosprawności. Odnosi się to w szczególności do potrzeby wyraźnego potępienia aborcji eugenicznej, która jest praktyką wyraźnie stygmatyzującą osoby niepełnosprawne, uderzając w ich fundamentalne i najbardziej podstawowe prawo, to jest prawo do życia.

Ponadto eksperci Instytutu apelują do KE, aby w swej Strategii uwzględniła potrzebę wspierania kobiet w ciąży oraz ich nienarodzonych dzieci, u których stwierdzono bądź też podejrzewa się występowanie chorób i schorzeń mogących prowadzić do niepełnosprawności, poprzez zapewnienie kobietom specjalistycznej pomocy medycznej, w tym pomocy psychologicznej i psychiatrycznej, jeżeli zachodzi taka potrzeba. W opinii prawnicy Instytutu zwracają się również do KE, by w Strategii rekomendowała państwom członkowskim zwiększenie środków przeznaczonych na opiekę paliatywną, w tym perinatalną opiekę paliatywną, tak by potrzeby osób niepełnosprawnych w tym zakresie rzeczywiście spotykały się z odpowiednią reakcją władz publicznych.

Przeczytaj też:

• Aborcja eugeniczna dyskryminacją osób niepełnosprawnych. Opinia Ordo Iuris dla ONZ
• Unijny Komitet: Odmowa aborcji to przemoc, trzeba finansować organizacje proaborcyjne
• Atak na ochronę życia w Europie. Parlament Europejski poparł inicjatywę „My voice, my choice”