Informujemy, że Pani/Pana dane osobowe są przetwarzane przez Fundację Instytut na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris z siedzibą w Warszawie przy ul. Zielnej 39, kod pocztowy 00-108 (administrator danych) w ramach utrzymywania stałego kontaktu z naszą Fundacją w związku z jej celami statutowymi, w szczególności poprzez informowanie o organizowanych akcjach społecznych. Podstawę prawną przetwarzania danych osobowych stanowi art. 6 ust. 1 lit. f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO).

Podanie danych jest dobrowolne, niemniej bez ich wskazania nie jest możliwa realizacja usługi newslettera. Informujemy, że przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Korzystanie z newslettera jest bezterminowe. W każdej chwili przysługuje Pani/Panu prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych. W takim przypadku dane wprowadzone przez Pana/Panią w procesie rejestracji zostaną usunięte niezwłocznie po upływie okresu przedawnienia ewentualnych roszczeń i uprawnień przewidzianego w Kodeksie cywilnym.

Do Pani/Pana danych osobowych mogą mieć również dostęp podmioty świadczące na naszą rzecz usługi w szczególności hostingowe, informatyczne, drukarskie, wysyłkowe, płatnicze. prawnicze, księgowe, kadrowe.

Podane dane osobowe mogą być przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym również w formie profilowania. Jednak decyzje dotyczące indywidualnej osoby, związane z tym przetwarzaniem nie będą zautomatyzowane.

W razie jakichkolwiek żądań, pytań lub wątpliwości co do przetwarzania Pani/Pana danych osobowych prosimy o kontakt z wyznaczonym przez nas Inspektorem Ochrony Danych pisząc na adres siedziby Fundacji: ul. Zielna 39, 00-108 Warszawa, z dopiskiem „Inspektor Ochrony Danych” lub na adres poczty elektronicznej iod@ordoiuris.pl

Przejdź do treści
PL | EN
Facebook Twitter Youtube

Analiza na temat równouprawnienia lekcji religii względem innych przedmiotów szkolnych

Data publikacji: 26.08.2019

W ostatnim czasie w środkach masowego przekazu pojawiają się postulaty żądające umieszczenia w szkolnym podziale godzin (planie lekcji) lekcji religii na początku bądź na końcu każdego dnia[1], czasem nawet podzielane przez organy niektórych samorządów[2]. Istotą tego rodzaju propozycji umieszczania na „godzinach wylotowych” w szkolnym planie zajęć lekcji religii – niemających jakichkolwiek podstaw w obowiązujących przepisach prawa – jest założenie, że lekcje religii, ze względu na swój w przeważającej mierze wyznaniowy charakter, powinny być traktowane inaczej (w domyśle: gorzej) niż inne przedmioty szkolne.

Tego rodzaju żądanie nie tylko jest pozbawione podstaw prawnych, lecz także abstrahuje od unormowań Konstytucji RP, jak i innych aktów prawa międzynarodowego oraz krajowego, a wręcz je narusza. Religia jest bowiem równoprawnym przedmiotem szkolnym względem innych zajęć lekcyjnych (choć jako jedyna jest wymieniona expressis verbis w Konstytucji). Poza tym jej szczególne traktowanie, właśnie ze względu na jej wyznaniowy charakter, poprzez obligatoryjne umieszczanie w planie zajęć szkolnych przed lub po innych lekcjach jest niezgodne z zasadą bezstronności światopoglądowej władz publicznych. Tego typu praktyki sprzeciwiają się także przepisom obowiązującego prawa oświatowego.

W analogiczny sposób należy ocenić negowanie prawa do praktykowania religii na terenie szkół publicznych oraz kultywowania polskich tradycji narodowych, szczególnie tych zakorzenionych w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu, jak np. wystawiania jasełek w okresie Bożego Narodzenia.

  1. Konstytucyjne podstawy nauczania religii w szkole

Zgodnie z Konstytucją RP religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole (art. 53 ust. 4). Za tego typu związki religijne uznaje się te, które uzyskały wpis do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych prowadzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji lub których sytuacja prawna została uregulowana za pomocą ustawy indywidualnej[3]. Dodatkową gwarancję prawa do nauczania religii w szkołach stanowi Konkordat[4], zgodnie z którym państwo – uznając prawo rodziców do religijnego wychowania dzieci oraz zasadę tolerancji – gwarantuje, że szkoły publiczne podstawowe i ponadpodstawowe oraz przedszkola, prowadzone przez organy administracji państwowej i samorządowej, organizują zgodnie z wolą zainteresowanych naukę religii w ramach planu zajęć szkolnych i przedszkolnych (art. 12 ust. 1).

Stąd na gruncie obowiązującego prawa nie ulega wątpliwości, iż konstytucyjne prawo do nauczania religii (edukacji religijnej) oraz do korzystania z takiego nauczania są ściśle powiązane z wolnością sumienia i religii (art. 53) oraz prawem rodziców do wychowania swoich dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48 ust. 1 i art. 53 ust. 3 Konstytucji RP)[5]. W związku z tym w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego nie budzi wątpliwości, iż organizowanie lekcji religii w szkołach publicznych – zgodnie z wolą rodziców – jest obowiązkiem bezstronnych światopoglądowo władz publicznych, zobowiązanych do zapewnienia każdemu człowiekowi możliwości realizacji jego praw[6] – w tym do ekspresji religijnej oraz edukacji religijnej.

Skoro zaś nauczanie religii w szkołach jest ściśle związane z realizacją wolności religii, to organizowanie tego nauczania musi odpowiadać konstytucyjnym zasadom dotyczącym korzystania z tej wolności. W tej perspektywie należy brać pod uwagę przede wszystkim art. 53 Konstytucji RP, zawierający indywidualne gwarancje wolności religijnej, jak i art. 25 zawierający zasady instytucjonalnych relacji pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi. Wynika to z faktu, iż związek religijny, jako organizacja powołana do organizacji kultu i szerzenia wiary religijnej, jest profesjonalnie przygotowany do zapewnienia realizacji tego aspektu wolności religii oraz wychowania moralnego i religijnego dzieci i młodzieży podejmowanego zgodnie z wolą rodziców (którzy posyłają swoje dzieci na lekcje religii). Stąd też konstytucyjna pozycja lekcji religii ma na celu przede wszystkim zapewnienie swobodnego korzystania z tego fundamentalnego prawa człowieka.

W związku z powyższym do nauczania religii w szkołach należy stosować także zasadę bezstronności światopoglądowej władz publicznych, ściśle połączoną z obowiązkiem zapewnienia możliwości swobody wyrażania m.in. przekonań religijnych w życiu publicznym (art. 25 ust. 2 Konstytucji RP). Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym dominuje przekonanie, iż bezstronność światopoglądowa władz publicznych w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych polega przede wszystkim na zakazie wyprowadzania przez władze publiczne jakichkolwiek konsekwencji prawodawczych, czy jurysdykcyjnych z przekonań religijnych obywateli lub ich braku[7]. Stąd też bezstronność światopoglądowa władz publicznych odnosi się do sfery władczej działalności państwa[8]. W związku z tym za sprzeczne z zasadą bezstronności należy uznać podejmowanie przez państwo – zarówno na etapie tworzenia, jak i stosowania prawa – jakichkolwiek rozstrzygnięć, których podstawę stanowiłby stosunek obywateli do religii czy innych przekonań światopoglądowych bądź filozoficznych.

Jednocześnie bezstronność władz publicznych w żadnym wypadku nie może oznaczać zaangażowania się ich w jakiekolwiek działania laicyzacyjne czy promujące określone światopoglądy. Taka sytuacja jest wprost sprzeczna z zasadą bezstronności zawartą w art. 25 ust. 2 Konstytucji, gdyż oznacza aktywne wsparcie określonej ideologii, a wręcz jej afirmowanie (w zależności od intensywności podejmowanych działań laicyzacyjnych). Ponadto władze publiczne – w tym władze szkolne – są zobowiązane do zapewnienie każdemu możliwości swobodnego wyrażania poglądów – w tym religijnych – w życiu publicznym, a więc także w szkole. W świetle tych regulacji władze publiczne mają obowiązek przyjąć rolę gwaranta możliwości ekspresji religijnej w przestrzeni publicznej.

  1. Planowanie lekcji religii w szkolnym planie zajęć

Przede wszystkim trzeba pamiętać, iż skoro korzystanie z lekcji religii stanowi jeden z komponentów prawa do uzewnętrzniania swoich przekonań religijnych, jego ograniczenie może nastąpić tylko w drodze ustawy oraz, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób (art. 53 ust. 5.).

Zgodnie z ustawą z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty[9] publiczne przedszkola i szkoły podstawowe organizują naukę religii na życzenie rodziców, publiczne szkoły ponadpodstawowe na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów; po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii decydują uczniowie (art. 12 ust. 1). Jedocześnie szczegółowy sposób organizowania lekcji religii ustawodawca pozostawił do określenia w rozporządzeniu (art. 12 ust. 1). Stąd w praktyce kwestie szczegółowe określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach[10].

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[11] stanowi, że podstawowymi formami działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły są: obowiązkowe zajęcia edukacyjne; dodatkowe zajęcia edukacyjne; zajęcia rewalidacyjne dla uczniów niepełnosprawnych; zajęcia prowadzone w ramach kwalifikacyjnych kursów zawodowych; zajęcia prowadzone w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej; zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia uczniów, w szczególności w celu kształtowania ich aktywności i kreatywności oraz zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego (art. 109 ust. 1). Ponadto do form działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły ustawodawca zaliczył lekcje religii związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej oraz lekcje języka oraz historii i kultury mniejszości narodowej i etnicznej.

W doktrynie podkreśla się, że katalog ten nie wyczerpuje wszystkich form działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły[12]. W każdym razie ustawodawca w żaden sposób nie różnicuje statusu tychże zajęć, stąd nie ma podstaw prawnych do tego, aby poszczególne formy działalności dydaktyczno-wychowawczej były różnicowane, np. ze względu na ich szczególną ekspozycję w podziale godzin lekcyjnych bądź umieszczenia ich jedynie w określonych porach dnia. Tezę tę potwierdzają unormowania dotyczące tworzenia harmonogramu pracy szkoły.

Z punktu widzenia zasad umieszczania lekcji religii w szkolnym bądź przedszkolnym podziale godzin kluczowe znaczenie ma § 1 pkt 1a wspomnianego rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w przedszkolach zajęcia religii uwzględnia się w ramowym rozkładzie dnia. W szkołach zaś zajęcia religii i etyki uwzględnia się w tygodniowym rozkładzie zajęć. Przepis ten został wprowadzony na mocy nowelizacji z 7 czerwca 2017 r.[13], a za podstawowe uzasadnienie jego dodania prawodawca podał konieczność dostosowania przepisów rozporządzenia do kompleksowych zmian dokonanych w prawie oświatowym.

Zgodnie z Prawem oświatowym szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w danym roku szkolnym określa arkusz organizacji szkoły i przedszkola (art. 110 ust. 1). Na jego podstawie dyrektor szkoły, z uwzględnieniem zasad ochrony zdrowia i higieny pracy, ustala tygodniowy rozkład zajęć określający organizację zajęć edukacyjnych (art. 110 ust. 4). Natomiast zgodnie z § 12 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 marca 2017 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli[14] organizację pracy przedszkola określa ramowy rozkład dnia ustalony przez dyrektora przedszkola na wniosek rady pedagogicznej, z uwzględnieniem uwzględnieniem zasad ochrony zdrowia i higieny nauczania, wychowania i opieki, potrzeb, zainteresowań i uzdolnień dzieci, rodzaju niepełnosprawności dzieci oraz oczekiwań rodziców. Jednocześnie na podstawie ramowego rozkładu dnia nauczyciel lub nauczyciele, którym powierzono opiekę nad danym oddziałem, ustalają dla tego oddziału szczegółowy rozkład dnia, z uwzględnieniem potrzeb i zainteresowań dzieci (§ 12 ust. 5).

Warto pamiętać, że przy wykładni przepisów Prawa oświatowego należy wziąć pod uwagę preambułę tej ustawy, w której wyraźnie wskazano, iż nauczanie i wychowanie ma respektować chrześcijański system wartości za podstawę przyjmując uniwersalne zasady etyki. Stąd zarówno brzmienie obowiązujących przepisów prawa oświatowego, jak i dyrektywy ich wykładni wynikające z przywołanej preambuły w żaden sposób nie uprawniają do dyskryminacji lekcji religii w stosunku do innych przedmiotów bądź zajęć szkolnych, np. poprzez umieszczanie ich w planie zajęć jedynie na początku lub końcu zajęć danego dnia.

W związku z tym konstruując podział godzin lekcyjnych uprawnione do tego podmioty muszą wziąć pod uwagę zarówno uwarunkowania konstytucyjne dotyczące prowadzenia lekcji religii w szkołach publicznych, jak i wskazane powyżej normy prawa oświatowego.

W pierwszym zakresie należy brać pod uwagę przede wszystkim ścisły związek uczestnictwa w lekcjach religii z korzystaniem z prawa do wolności sumienia i religii oraz prawem rodziców do wychowania dzieci w zgodzie ze swoimi przekonaniami. Dlatego jakiekolwiek ograniczenia w tym względzie czy utrudnianie uczestnictwa w tego typu zajęciach stanowią pogwałcenie jednego z fundamentalnych – i chronionych konstytucyjnie – praw człowieka. Poza tym takie postępowanie władz szkolnych – będących „władzami publicznymi” – należy rozpatrywać pod kątem ich zgodności z zasadą bezstronności światopoglądowej władz publicznych. Sprzeczne z tą zasadą – co zostało już wykazane – są rozstrzygnięcia władz publicznych oparte o stosunek obywateli np. do religii. Dlatego decydowanie o umieszczeniu lekcji religii na danej godzinie lekcyjnej tylko i wyłącznie na podstawie „wyznaniowego” charakteru tego przedmiotu jest sprzeczne z zasadą bezstronności światopoglądowej władz publicznych.

Konieczność równouprawnienia lekcji religii nakazuje stosowanie do umieszczania tychże zajęć w rozkładzie lekcji na takich samych zasadach, jak wobec wszystkich innych przedmiotów szkolnych[15]. Stąd przesądzające znaczenie o ich umieszczeniu w rozkładzie mają okoliczności wskazane przez prawodawcę, jak zasady ochrony zdrowia i higieny nauczania, wychowania i opieki, potrzeb, zainteresowań i uzdolnień dzieci. Tezę tę potwierdza § 1 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warunków i sposobie organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, zgodnie z którym „uczestniczenie lub nieuczestniczenie w przedszkolnej albo szkolnej nauce religii lub etyki nie może być powodem dyskryminacji przez kogokolwiek i w jakiejkolwiek formie”. Za taką zaś dyskryminację należy uznać planowanie lekcji religii w podziale godzin ze względu na jej w dominującej mierze wyznaniowy charakter.

  1. Ekspresja religijna w szkole publicznej

Jak już zostało wspomniane, szkoła, jako miejsce publiczne, jest przestrzenią, w której uprawniona jest ekspresja religijna, a na jej władzach – zgodnie z zasadą bezstronności – spoczywa obowiązek zapewnienia swobody jej organizowania. Stąd takie inicjatywy, jak organizacja jasełek, modlitwy na terenie szkoły czy wizyta duchownych, np. biskupa Kościoła Katolickiego, pozostają w pełnej zgodzie z obowiązującą ustawą zasadniczą oraz innymi aktami normatywnymi polskiego systemu prawa.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 4a Prawa oświatowego szkoła publiczna musi realizować programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego. Zgodnie z obowiązującą podstawową programową dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia[16] uczeń, np. w ramach lekcji historii, musi zgłębiać zagadnienia z zakresu religii chrześcijańskiej. Jednak, co ważniejsze, podstawa programowa w zakresie kształcenia ogólnego na tym etapie nauczania przewiduje m.in. kształtowanie u uczniów postawy poszanowania tradycji i kultury własnego narodu. Jak wynika z preambuły – będącej integralną, a więc również normatywną częścią obowiązującej Konstytucji – kultura ta jest „zakorzeniona w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu”, a więc organizowanie przez szkołę akademii czy innych wydarzeń związanych ze świętami chrześcijańskimi jest wypełnianiem obowiązków wynikających nie tylko wprost z podstawy programowej, lecz również odpowiada podstawom aksjologicznym porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Warto w tym miejscu przypomnieć, iż zgodnie z art. 5 Konstytucji Rzeczpospolita Polska m.in. strzeże dziedzictwo narodowe. Nie sposób wypełnić tego ważnego, konstytucyjnego obowiązku abstrahując od podkreślania wagi i znaczenia chrześcijańskiego dziedzictwa Narodu.

Ważnym argumentem za możliwością organizowania tego typu wydarzeń na terenie szkoły jest § 12 wielokrotnie już przywoływanego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. Zgodnie z tym przepisem w szkole może być zawieszony krzyż, jak również organizowana przed i po zajęciach modlitwa. Skoro dozwolone są tego typu praktyki, to tym bardziej zorganizowanie jasełek czy wizyty biskupa.

Jasełka to tradycyjne przedstawienie opisujące – historycznie potwierdzony – fakt narodzin Jezusa z Nazaretu, odwołujące się w swoim przebiegu przede wszystkim do przekazów biblijnych oraz ludowych tradycji polskich. Istotą tego przedstawienia jest prezentacja istoty i źródła Świąt Bożego Narodzenia, a więc faktu narodzenia Jezusa. Poza tym przedstawienie to realizuje ważny wymiar dydaktyczny, gdyż pozwala zapoznać uczniów z tradycjami kultury polskiej związanymi z celebracją tego wydarzenia, jak np. śpiewem kolęd. W tym kontekście organizacja jasełek w przestrzeni publicznej w żaden sposób nie może zostać uznana za przejaw indoktrynacji czy niedozwolonego prozelityzmu. Nie ma potrzeby przywoływać tu historycznych świadectw narodzenia Jezusa z Nazaretu i jego działalności, czy zasadniczego wpływu, jaki Biblia wywarła na rozwój kultury światowej. Stąd też zapoznawanie uczniów z tego typu treściami stanowi realizację podstawowego zadania nałożonego na szkołę – zapewnienie oświaty i wychowania.

Jednocześnie – zgodnie z ustawą z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty – szkoła lub placówka publiczna ma umożliwiać uczniom podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej, językowej i religijnej (art. 13 ust. 1). Komentatorzy podkreślają, że przepis ten kreuje obowiązek szkoły umożliwienia uczniom zachowania ich tożsamości m.in. w wymiarze religijnym[17]. Ustawodawca nie stworzył wyczerpującego katalogu działań, które szkoła ma podejmować w tym obszarze. Stąd szkoła powinna wywiązywać się z tego obowiązku poprzez różne formy, np. organizowanie spotkań z przedstawicielami wspólnot wyznaniowych, do której należą uczniowie – w tym także w ramach zajęć lekcyjnych.

Skoro system oświaty publicznej otwarty jest na obecność praktyk religijnych, a obowiązek wizytacji lekcji religii (będących częścią polskiemu systemu edukacji, zgodnie z art. 53 ust. 4 Konstytucji i art. 12 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisanym w Warszawie 28 lipca 1993 r. oraz w świetle art. 2 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r.[18]) powierza osobom upoważnionym przez biskupa, to tym bardziej dopuszczalne i zasadne jest zorganizowanie spotkania z biskupem, które obok charakteru religijnego (który wcale nie musi mieć prymarnego charakteru), posiada niezwykle istotne walory edukacyjne – zwłaszcza w zakresie przekazywania uniwersalnych wartości etycznych, którymi powinna kierować się szkoła w swojej działalności edukacyjnej i wychowawczej.

Podsumowując warto przypomnieć, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II CSK 1/13, jednoznacznie stwierdził, że osoba, która deklaruje się, jako niewierząca, nie może oczekiwać, że nie będzie miała kontaktu z osobami wierzącymi, ich praktykami i symbolami religijnymi, bo byłoby to równoznaczne z ograniczeniem swobody sumienia osób wierzących.

                              

Podsumowanie

 

  1. Zgodnie z Konstytucją RP religia kościoła lub związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole. Gwarancję tę potwierdza także Konkordat zawarty przez Polskę ze Stolicą Apostolską.
  2. Korzystanie z lekcji religii jest przejawem wykonywania – gwarantowanych konstytucyjnie – wolności religii oraz prawa rodziców do wychowania dzieci zgodnie ze swoimi przekonaniami.
  3. Jakiekolwiek ograniczenia w wykonywaniu prawa do korzystania z edukacji religijnej w ramach systemu oświaty mogą mieć miejsce jedynie na podstawie ustawy oraz gdy są one niezbędne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób.
  4. Żaden przepis obowiązującego w Polsce prawa nie upoważnia organów prowadzących szkoły czy ich dyrektorów do odgórnego ustalania lekcji religii „przed” lub „po” pozostałych zajęciach lekcyjnych.
  5. Religia stanowi przedmiot równouprawniony w stosunku do innych przedmiotów szkolnych, stąd przy układaniu planu zajęć należy wziąć go pod uwagę na takich samych zasadach, jak wszystkie inne zajęcia.
  6. Wyznaczanie określonego miejsca w podziale godzin lekcyjnych tylko na podstawie wyznaniowego charakteru lekcji religii jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą bezstronności światopoglądowej władz publicznych.
  7. Szkoła – jako przestrzeń publiczna – jest w pełni otwarta na wszelkiego rodzaju ekspresję religijną. Począwszy od wykonywania praktyk religijnych, np. w formie modlitwy, aż po organizację różnego rodzaju wydarzeń mających obok charakteru wyznaniowego także wymiar edukacyjny (organizacja jasełek, spotkanie z katolickim hierarchą).
  8. Na szkole spoczywa obowiązek dbania o zachowanie polskiej kultury, a ta – zgodnie z Konstytucją RP – oparta jest na chrześcijańskim dziedzictwie Narodu, z czego m.in. wynika obowiązek zapoznawania uczniów z tymże dziedzictwem w ramach publicznego systemu oświaty.

Autorzy: Dr Marcin Olszówka, Konrad Dyda


[1] Kolejny atak na religię w szkołach, http://www.radiomaryja.pl/informacje/kolejny-atak-na-religie-w-szkolach/, (dostęp 15.06.2019 r.).

[2] Odpowiedź Prezydenta m.st. Warszawy na interpelację nr 245 z 14 stycznia 2019 r. radnej Agaty Diduszko-Zyglewskiej dotyczącej organizacji nieobowiązkowych lekcji religii w warszawskich podstawowych i średnich szkołach publicznych dostępna na stronie: https://bip.warszawa.pl/NR/rdonlyres/00157bc5/ogqltdtppaslbgvgenbrchrrqfrcwujp/0245_odp_05_02_2019_Diduszko_Zyglewska.pdf.

[3] Ustawa indywidualna (partykularna) jest to ustawa regulująca stosunki państwa z konkretnym związkiem religijnym. Co do braku obowiązku jej uchwalenia zob. D. Walencik, Realizacja art. 25 ust. 5 Konstytucji RP, „Państwo i Prawo”, 6(2010), s. 44.

[4] Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r.; Dz.U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318.

[5] Już przed wejściem w życie Konstytucji RP z 1997 r. w orzeczeniu z 30 stycznia 1991 r., sygn. akt K 11/90, Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że nieodzownym elementem uniwersalnych praw człowieka, tj. wolności sumienia i wyznania oraz prawa rodziców do wychowania dzieci jest prawo do nauczania religii w szkole.

[6] Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 2 grudnia 2009 r., sygn. akt U 10/07.

[7] D. Dudek, Obecność krzyża w przestrzeni publicznej a zasada bezstronności światopoglądowej władz publicznych w Rzeczypospolitej Polskiej, w: Obecność krzyża w przestrzeni publicznej. Doświadczenia niektórych państw europejskich, red. P. Stanisz, M. Zawiślak, M. Ordon, Lublin 2016, s. 187.

[8] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 26 listopada 2014 r., sygn. akt V ACa 729/14; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I ACa 608/13.

[9] Dz.U. z 2018 r. poz. 1457.

[10] Dz.U. z 1992 r. Nr 36, poz. 155 z późń. zm.

[11] Dz.U. z 2018 r. poz. 996.

[12] M. Pilich, Objaśnienia do art. 109 ustawy Prawo oświatowe, w: Prawo oświatowe oraz przepisy wprowadzające. Komentarz, red. M. Pilich, Lex 2018, pkt 1.

[13] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, Dz.U. z 2017 r. poz. 1147.

[14] Dz.U. poz. 649.

[15] A. Mezglewski, Polski model edukacji religijnej w szkołach publicznych. Aspekty prawne, Lublin 2009, s. 77–88; A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2008, s. 162.

[16] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia, Dz.U. z 2018 r. poz. 467.

[17] J. Kokot, Objaśnienia do art. 13 ustawy o systemie oświaty, w: A. Balicki, M. Pyter, J. Kokot, Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, Legalis 2016, uwaga 1.

[18] Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm. Warto podkreślić, iż Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, iż „Artykuł 2 Protokołu nr 1 nie pozwala na rozróżnianie pomiędzy nauczaniem religii a nauczaniem innych przedmiotów” (Article 2 of Protocol No. 1 does not permit a distinction to be drawn between religious instruction and other subjects) – wyrok Wielkiej Izby z 29 czerwca 2007 r, w sprawie Folgerø i in. przeciwko Norwegii, skarga nr 15472/02, p. 84.

Edukacja

Opinia prawna w sprawie ekspozycji krzyży w szkole na wniosek grupy osób

Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, przestrzegającym zasady legalizmu (art. 2 i 7 Konstytucji RP z 1997 r.), zgodnie z którą organy i instytucje publiczne, w tym szkoły, mają obowiązek przestrzegania obowiązującego porządku prawnego, co wyraża się w działaniu na podstawie i w granicach prawa.

Czytaj Więcej

Edukacja

Bezprawność zachęcania rodziców do ubrania swoich dzieci do szkoły w spódnice

W Polsce co raz częściej dochodzi do sytuacji, w których różnego rodzaju akcje o charakterze ideologicznym – zwłaszcza związane z ideologią LGBT – próbuje się organizować na terenie szkoły. Bardzo często tego rodzaju inicjatywy próbuje się przeprowadzić pod pozorem obowiązkowych zajęć edukacyjnych czy innych wydarzeń wychowawczych organizowanych bez wyraźnej zgody każdego rodzica, którego dziecko miałoby brać udział w tego rodzaju akcjach. Należy więc pamiętać, że każde przedsięwzięcie niemieszczące się wprost w zakresie obowiązkowych zajęć wymaga zgody rodziców, a ich przeprowadzenie może odbyć się tylko w ramach określonych przez prawo. W tym kontekście należy oceniać wydarzenia, do których miało dojść w Szkole Podstawowej w Poznaniu. 
Czytaj Więcej

Edukacja

Analiza prawna dotycząca obecności religii w szkole – komentarz do wniosku radnej m. st. Warszawy Agaty Diduszko-Zyglewskiej o udzielenie informacji publicznej przez dyrektorów warszawskich szkół

W połowie września br. radna m. st. Warszawy Agata Diduszko-Zyglewska rozesłała do dyrektorów warszawskich szkół w trybie dostępu do informacji publicznej, ankietę zawierającą sześć pytań dotyczących organizacji lekcji religii i etyki oraz form ekspresji religijnej w szkole[1]. Jak wskazano we wniosku władze m. st. Warszawy zwróciły się do dyrektorów szkół z prośbą o uwzględnienie podczas tworzenia planu lekcji na kolejny rok szkolny ich rekomendacji dotyczących umieszczania lekcji religii i etyki jedynie na początku lub końcu dnia zajęć. Ponadto, w ocenie radnej „powyższe rekomendacje stanowią realizację obowiązującego w Polsce prawa, zgodnie z którym nikt nie może być zobowiązany do ujawniania swoich przekonań religijnych lub wyznania. Umieszczanie zajęć z religii w środku planu lekcji sprawia, że wiedza o przynależności religijnej każdej rodziny, należąca do zbioru danych wrażliwych, staje się wiedzą publiczną, a więc stanowi złamanie art. 53 pkt.7 konstytucji”.
Czytaj Więcej

Edukacja

Opinia nt. uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie ustalenia kierunków działania dla Prezydenta Miasta Krakowa dotyczących prowadzenia działalności informacyjnej i edukacyjnej w zakresie profilaktyki ciąż wśród nastolatek, chorób przenoszonych drogą płciową

Opinia nt. uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie ustalenia kierunków działania dla Prezydenta Miasta Krakowa dotyczących prowadzenia działalności informacyjnej i edukacyjnej w zakresie profilaktyki ciąż wśród nastolatek, chorób przenoszonych drogą płciową, w tym profilaktyki HIV

Czytaj Więcej