1
Projekt rozporządzenia Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pozwala ustalać zawarcie małżeństwa na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, obejmując także związki osób tej samej płci.
2
Przepis dotyczyłby wyłącznie zasiłku opiekuńczego nad chorym małżonkiem oraz zasiłku niezrealizowanego po śmierci ubezpieczonego, lecz w praktyce uznaje związek jednopłciowy za małżeństwo.
3
Rzeczywistą motywacją wydaje się wyrok TSUE z 25 listopada 2025 r., choć projekt, jego uzasadnienie i Ocena Skutków Regulacji nie zawierają żadnych odniesień do tego orzeczenia.
4
Regulacja narusza art. 18 Konstytucji RP oraz art. 1 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którymi małżeństwo jest zawsze związkiem kobiety i mężczyzny.
5
Kwestia jest już przedmiotem dwóch postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym (sygn. K 10/26 i U 2/26); Ordo Iuris apeluje o usunięcie niekonstytucyjnego przepisu z projektu.
Instytut Ordo Iuris złożył w Ministerstwie Rodziny Pracy i Polityki Społecznej opinię w ramach konsultacji społecznych dotyczących projektu rozporządzenia w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (numer z wykazu: 105). Akt został opublikowany na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji 9 czerwca. Paragraf 9 projektu stanowi, że „zawarcie związku małżeńskiego, zgodnie z prawem właściwym państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, Konfederacji Szwajcarskiej lub Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, (–) ustala się również na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, będącego dowodem zawarcia związku małżeńskiego i jego rejestracji w danym państwie”. Zgodnie z tekstem uzasadnienia projektu, przepis ten miałby być stosowany „zarówno w przypadku małżeństw osób tej samej płci, jak i małżeństw osób płci przeciwnej”, chociaż w ograniczonym zakresie: „wyłącznie w celu uzyskania zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad chorym małżonkiem lub zasiłku niezrealizowanego w związku ze śmiercią ubezpieczonego”.
Formalny pretekst nowelizacji ustawy chorobowej
Zmiana rozporządzenia motywowana jest formalnie terminem (1 lipca) wejścia w życie nowelizacji ustawy chorobowej z 13 lutego 2026 r., jednak w nowelizacji tej nie znajduje się najmniejsza wzmianka dotycząca małżeństwa lub uznawania związków jednopłciowych zarejestrowanych za granicą za rzekome „małżeństwa”.Rzeczywistą motywacją może być wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 listopada 2025 r. i jego konsekwencje. Wyrok ten był już omawiany przez Instytut Ordo Iuris. Chociaż w samym projekcie rozporządzenia, jego uzasadnieniu oraz Ocenie Skutków Regulacji, brak jakichkolwiek odniesień do wyroku TSUE, to jednak odniesienie takie zostało wyraźnie wskazane ustnie przez ministra Sebastiana Gajewskiego podczas posiedzenia sejmowej podkomisji stałej do spraw wykonywania przez Polskę wyroków ETPCz i TSUE 9 czerwca 2026 r. – tego samego dnia, w którym omawiany projekt rozporządzenia został umieszczony na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji: „przeanalizowaliśmy wszelkie uprawnienia świadczeniowe, które są realizowane różnymi metodami, technikami zabezpieczenia społecznego w prawie polskim, a które w naszej ocenie mogłyby być potencjalnie zagwarantowane dla współmałżonków w tym kierunku, który wskazał TSUE”.
Naruszenie art. 18 Konstytucji RP
Projektowany przepis rozporządzenia, w praktyce uznający związek jednopłciowy za „małżeństwo”, narusza art. 18 Konstytucji RP, zgodnie z którym małżeństwo jest zawsze związkiem kobiety i mężczyzny. Uważna analiza przebiegu prac Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego nad tym konkretnym przepisem wskazuje, że jednoznaczną intencją jego twórców było uniemożliwienie instytucjonalizacji jakiejkolwiek formy wspólnego pożycia alternatywnej względem małżeństwa ze swojej natury będącego związkiem kobiety i mężczyzny. Wielokrotnie potwierdzał to również Trybunał Konstytucyjny, Sąd Najwyższy oraz Naczelny Sąd Administracyjny. Podobnie Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 1. § 1 zastrzega, że małżeństwo może zostać zawarte wyłącznie przez – jednocześnie obecnych – mężczyznę i kobietę. Tymczasem intencją projektowanego przepisu jest taka właśnie niekonstytucyjna instytucjonalizacja.
Sprawa przed Trybunałem Konstytucyjnym
Niezgodność z art. 18 Konstytucji RP przepisów nawet pośrednio umożliwiających instytucjonalizację związków homoseksualnych poprzez uznanie instytucjonalizacji zagranicznej (w tym przypadku: transkrypcję) jest obecnie przedmiotem dwóch postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym: sprawy o sygnaturze K 10/26 wszczętej wnioskiem grupy posłów z dnia 27 marca 2026 r. oraz sprawy o sygnaturze U 2/26 wszczętej wnioskiem grupy posłów z dnia 3 czerwca 2026 r. Zgodnie z informacjami dostępnymi na stronie internetowej Trybunału Konstytucyjnego, druga spośród tych spraw ma być przedmiotem rozprawy 28 lipca. Omawiany projekt rozporządzenia w obecnej postaci tym bardziej nie powinien być podpisywany ani ogłaszany.
Argumentacja Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jakoby dopuszczalność uznawania zagranicznej instytucjonalizacji związków jednopłciowych była zaledwie dopełnieniem dotychczasowych rozwiązań w zakresie uznawania aktów urodzenia dzieci wychowywanych przez pary jednopłciowe, nie zasługuje na aprobatę. Zarówno rodzicielstwo (art. 18 Konstytucji RP), jak i prawa dziecka (art. 72 Konstytucji RP), stanowią odrębny od małżeństwa przedmiot ochrony konstytucyjnej. Rzeczpospolita Polska celowo i świadomie nie dokonuje transkrypcji takich aktów urodzenia, uznając ich treść tylko w zakresie ograniczonym co do samego faktu urodzenia (nie uznając rzekomego „rodzicielstwa” innego niż rodzicielstwo matki biologicznej), i wyłącznie ze względu na nadrzędność obowiązku władz publicznych do uwzględnienia najlepszego interesu dziecka, co wyraźnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 2 grudnia 2019 r. (II OPS 1/19).
Oczywista niekonstytucyjność tej regulacji oraz jej sprzeczność z przepisami poszczególnych ustaw sprawia, że można się spodziewać, iż podmioty legitymowane na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji RP (w tym Prezydent RP, ale także grupa 50 posłów, 30 senatorów lub Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego) w trybie art. 188 ust. 3 wystąpią do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności tego rozporządzenia z Konstytucją RP oraz z ustawami.
– Nawet w zakresie ograniczonym do wybranych przypadków prawa ubezpieczeń społecznych, prawne zrównywanie związków jednopłciowych z małżeństwami jest sprzeczne z Konstytucją RP. Ministerstwo powinno usunąć z projektu rozporządzenia ten niekonstytucyjny przepis – zaznacza adw. Nikodem Bernaciak, starszy analityk Instytutu Ordo Iuris.
Zobacz też:
- Konstytucja nie pozwala na transkrypcję „małżeństw jednopłciowych”. Opinia Ordo Iuris dla Trybunału Konstytucyjnego
- Wyrok NSA w sprawie transkrypcji aktu tzw. małżeństwa jednopłciowego – niekonstytucyjna kapitulacja wobec unijnych ideologów
- Wzajemne uznawanie rodzicielstwa w UE: rząd Tuska przyznaje, że projekt rozporządzenia obejmuje adopcję przez pary jednopłciowe i surogację
Źródło zdjęcia okładkowego: iStock
