Komisja Europejska nie może działać w nietransparentny sposób. Opinia Ordo Iuris w sprawie “Strategii UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego”

W czerwcu bieżącego roku Komisja Europejska poinformowała o rozpoczęciu konsultacji publicznych w sprawie prac nad „Strategią na rzecz społeczeństwa obywatelskiego” (EU Civil Society Strategy). Celem Strategii jest wzmocnienie konstruktywnego zaangażowania we współpracę z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, zajmującymi się szerokim zakresem polityk UE oraz ochrony takich organizacji. Ma to nastąpić poprzez promowanie dialogu z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, tak aby zostały one skutecznie włączone w opracowywanie i wdrażanie polityki UE oraz zapewnienie tym organizacjom wsparcia i ochrony potrzebnych do tego, by mogły wykonywać swoją pracę, w ramach podejścia uwzględniającego całe społeczeństwo.

W związku z rozpoczęciem konsultacji Instytut Ordo Iuris zdecydował się przedstawić Komisji Europejskiej opinię dotyczącą Strategii UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego. W dokumencie Ordo Iuris wskazuje preferowane możliwe elementy Strategii.

Potrzeba większej transparentności

Ordo Iuris wskazało, iż kluczową kwestią jest zwiększenie transparentności finansowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego, działających na terenie Unii Europejskiej. Instytut zasugerował działania legislacyjne, mające na celu podniesienie standardu transparentności finansowania organizacji pozarządowych, zwłaszcza w odniesieniu do pozyskiwania przez nie środków pochodzących z innych państw, także w ramach przepływów pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Ponadto eksperci Ordo Iuris wskazali na możliwość wprowadzenia obowiązku sprawozdawczego w zakresie finansowania dla organizacji pozarządowych z państw trzecich lub innych państw UE czy zmianę przepisów dotyczących dostępu do informacji publicznej w kontekście działalności szeroko pojmowanych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, np. poprzez ułatwienie dostępu do takich danych.

Równość traktowania

Ordo Iuris podkreśliło również potrzebę przyjęcia rozwiązań nakierunkowanych na równe traktowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza w odniesieniu do podmiotów finansowanych ze środków Unii Europejskiej. Zdaniem ekspertów Instytutu koniecznym jest, aby wszelkie legalnie działające organizacje społeczeństwa obywatelskiego, niezależnie od profilu ideowego i podejmowanej działalności, miały możliwość ubiegania się i otrzymywania środków z budżetu Unii Europejskiej na równych warunkach i zasadach. 

W opinii dla Komisji Europejskiej zwrócono również uwagę na kwestie finansowania przez KE podmiotów lobbujących za propozycjami legislacyjnymi tego gremium. Instytut przywołał ostanie doniesienia medialne, zgodnie z którymi Komisja miała wspierać finansowo organizacje określane jako ekologiczne, które zajmowały się publicznym krytykowaniem państw UE za opieszałą politykę klimatyczną (opieszałość we wdrażaniu unijnego Zielonego Ładu). Finansowane podmioty oraz aktywiści je tworzący mieli m.in. doprowadzić do procesów sądowych przeciw niemieckim elektrowniom węglowym czy podejmować działania lobbingowe w odniesieniu do deputowanych do Parlamentu Europejskiego. W ocenie Instytutu opisane powyżej wydarzenia implikują potrzebę ustanowienia nowych regulacji, dotyczącej wykorzystywania środków finansowych na promowanie i wspieranie celów oraz programów realizowanych w różnych instytucjach Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem Komisji Europejskiej. Instytut Ordo Iuris zaproponował wprowadzenie dodatkowych reguł jawności w przypadku finansowania z budżetu UE, zarówno bezpośredniego jak i pośredniego, różnych podmiotów z sektora organizacji społeczeństwa obywatelskiego w celu realizowania polityk i programów instytucji Unii Europejskiej. Zaproponował również ustanowienie mechanizmów monitorowania i oceny finansowania, które zagwarantują, że wspierane organizacje działają w interesie publicznym, a ich działalność nie będzie sprzyjała wyłącznie określonym interesom politycznym. 

Postulat wspierania małych organizacji

Instytut zasugerował również potrzebę ustanowienia mechanizmów finansowego wsparcia dla mniejszych i lokalnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, wskazując przy tym, iż tego typu podmioty często napotykają na znaczne trudności związane z dostępem do funduszy, co ogranicza ich możliwości działania i rozwijania inicjatyw na poziomie lokalnym. W ramach zaproponowanych działań na rzecz mniejszych organizacji Instytut przedstawił propozycję wprowadzenia dedykowanych programów finansowego wsparcia takich podmiotów czy ustanowienia specjalnych programów szkoleń.

Komentarz naszego eksperta

– Działalność organizacji społeczeństwa obywatelskiego jest istotnym elementem funkcjonowania systemu demokratycznego. Należy jednak pamiętać, iż tego typu podmioty, z których część posiadają znaczne zasoby finansowe i wpływy na polityków oraz innych aktorów życia publicznego, powinny podlegać określonym zasadom, z przejrzystością ich działań na czele. Dlatego też Instytut w opinii przesłanej Komisji Europejskiej w pierwszej kolejności wskazał na potrzebę przyjęcia rozwiązań mających na celu zwiększenie transparentności finansowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego, działających na terenie Unii Europejskiej – podkreśla Patryk Ignaszczak z Centrum Prawa Międzynarodowego.