1
Raport „Przemoc wobec starszych kobiet” przygotowany przez Specjalnego Sprawozdawcę ONZ ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt wprost broni prawa starszych kobiet do przestrzeni zarezerwowanej dla nich w placówkach opiekuńczych oraz krytykuje eutanazję i wspomagane samobójstwo jako formę przemocy wobec najbardziej bezbronnych.
2
Dokument krytykuje przepisy oparte na „samoidentyfikacji płci” jako pomijające różnice biologiczne między kobietami a mężczyznami.
3
Znaczną część raportu zajmuje krytyczna analiza praktyk eutanazji i wspomaganego samobójstwa wobec starszych kobiet, wskazująca m.in., że w Wielkiej Brytanii aż 78% ofiar tzw. zabójstw „z litości” nie było w stanie terminalnym, lecz jedynie niepełnosprawne, starsze lub schorowane.
4
Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris przygotowało obszerną analizę dokumentu, doceniając jego trafne diagnozy, a zarazem wskazując na ryzyka związane z postulatem nowego, wiążącego traktatu ONZ o prawach osób starszych oraz z przyjętą w nim bardzo szeroką definicją „przemocy”.
Raport Specjalnego Sprawozdawcy ONZ
Sekretarz Generalny ONZ przekazał Zgromadzeniu Ogólnemu raport A/81/133 pt. „Przemoc wobec starszych kobiet”. Dokument przygotowała Reem Alsalem – Specjalny Sprawozdawca ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt, jej przyczyn i konsekwencji. Raport został złożony w ramach punktu porządku obrad „Poprawa sytuacji kobiet” (ang. Advancement of women). Dokument powstał na podstawie 108 zgłoszeń nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia uwag (w tym 20 od państw), a także konsultacji z 58 ekspertami.
Raport przywołuje dane demograficzne wskazujące na skalę zjawiska: liczbę kobiet w wieku 60 lat i więcej szacuje się w 2025 r. na 664 miliony, z prognozą wzrostu do 1,13 miliarda do 2050 r. Kobiety stanowią już dziś 54% osób powyżej 60. roku życia i 62% osób powyżej 80. roku życia – zjawisko określane w dokumencie jako „feminizacja starzenia się” (ang. feminization of ageing).
Kobiety mają prawo do przestrzeni zarezerwowanej dla nich
Najbardziej znaczącym elementem raportu jest sekcja krytykująca przepisy dopuszczające „samoidentyfikację płci” jako rozwiązanie błędnie rozróżniające faktyczną płeć biologiczną i „tożsamość płciową” oraz pomijające różnice między kobietami a mężczyznami – co ma być szczególnie problematyczne w placówkach opieki długoterminowej. Specjalny Sprawozdawca wskazuje, że starsze kobiety często nie mają egzekwowalnego prawa do odmowy intymnej opieki osobistej ze strony mężczyzn identyfikujących się jako kobiety, co może być re-traumatyzujące dla ofiar przemocy seksualnej. Konsekwencją tej diagnozy jest rekomendacja wzywająca państwa do zagwarantowania starszym kobietom dostępu do przestrzeni zarezerwowanej dla nich, w szczególności w placówkach instytucjonalnych.
Jak podkreśla Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris w swojej analizie, sformułowania na temat konfliktu między prawem opartym na płci biologicznej a politykami samoidentyfikacji płciowej pojawiają się w oficjalnych dokumentach ONZ rzadko, a w tak jednoznacznej formie – wyjątkowo. Jest to stanowisko zbieżne z tym, które od lat prezentuje Ordo Iuris w debacie krajowej i międzynarodowej dotyczącej definicji płci w prawie.
Eutanazja jako forma przemocy, a nie wyraz autonomii
Drugim obszernym wątkiem raportu jest krytyczna analiza praktyk eutanazji i wspomaganego samobójstwa. Dokument wskazuje, że zaniedbanie opieki zdrowotnej i paliatywnej sprawia, iż starsze kobiety mogą czuć presję, by częściej godzić się na eutanazję, której normalizacja grozi utrwaleniem szkodliwego przekonania o mniejszej wartości osób wymagających wzmożonej opieki. Raport dokumentuje przypadki, w których zabójstwo starszej kobiety uzasadniano chęcią „zakończenia cierpienia”, choć – jak wskazują przywołane dane z Wielkiej Brytanii – zdecydowana większość (78%) ofiar takich zabójstw nie była w stanie terminalnym. Sprawozdawca odnotowuje też, że kobiety stanowią 69–77% przypadków tzw. eutanazji psychiatrycznej, a dane z Ontario wskazują, że 47% osób wnioskujących o eutanazję jako jeden z głównych powodów podawało obawę przed byciem ciężarem dla rodziny.
Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris zwraca uwagę, że to rzadki przypadek, w którym oficjalny raport specjalnego mandatu ONZ ds. praw kobiet stawia tak wyraźną tezę: normalizacja i poszerzanie dostępu do eutanazji nie jest postępem w ochronie autonomii kobiet, lecz może być formą przemocy wobec nich. Stanowisko to jest w pełni zbieżne z opowiadaniem się przez Ordo Iuris za rozwojem opieki paliatywnej jako alternatywy wobec legalizacji i poszerzania dostępu do eutanazji.
Nowy traktat ONZ i wątpliwości Ordo Iuris
W rekomendacjach raport wzywa państwa do poparcia prac nad nowym, prawnie wiążącym traktatem ONZ o prawach osób starszych, prowadzonych przez międzyrządową grupę roboczą powołaną rezolucją Rady Praw Człowieka 58/13. Dokument przyjmuje przy tym bardzo szerokie rozumienie „przemocy” obejmujące m.in. politykę oszczędnościową, zadłużenie państw oraz jednostronne środki przymusu, takie jak sankcje Stanów Zjednoczonych wobec Kuby.
Analiza Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris wskazuje, że z perspektywy zasady pomocniczości i suwerenności państw ten fragment raportu zasługuje na szczególną uwagę: regionalne instrumenty, takie jak Międzyamerykańska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka Osób Starszych czy afrykański Protokół o Prawach Osób Starszych, pokazują, że ochronę tej grupy można skutecznie regulować na poziomie dostosowanym do lokalnych systemów prawnych i kulturowych, bez konieczności tworzenia nowego traktatu uniwersalnego.
– Raport Specjalnego Sprawozdawcy ONZ zasługuje na uważną lekturę nie tylko ze względu na wagę problemu przemocy wobec starszych kobiet, ale przede wszystkim dlatego, że rzadko zdarza się, by oficjalny dokument ONZ poświęcony prawom kobiet tak wyraźnie bronił znaczenia płci biologicznej dla bezpieczeństwa kobiet w placówkach opieki oraz tak otwarcie nazywał eutanazję i wspomagane samobójstwo zagrożeniem dla najsłabszych, a nie wyrazem ich autonomii. To stanowiska, które Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris od dawna konsekwentnie prezentuje – podkreśla Julia Książek, analityk Ordo Iuris.
Zobacz też:
- „Prawa seksualne i reprodukcyjne” w traktacie dotyczącym osób starszych? Prace w ONZ trwają
- Ordo Iuris do ONZ: rozszerzanie prawa do wspomaganego samobójstwa zagraża prawu do życia niepełnosprawnych
- Rada Praw Człowieka ONZ: kolejna sesja pod znakiem ideologii i jeden ważny sukces
- Problemy ze zdefiniowaniem płci. Sprawozdawca ONZ krytycznie o polityce Wielkiej Brytanii
- ONZ-owski spór o płeć
Źródło zdjęcia okładkowego: iStock
