Ochrona dzieci i młodzieży przed indoktrynacją niezgodna z prawem Unii Europejskiej – TSUE orzeka w sprawie Węgier

Ustawa mająca chronić dzieci

We wtorek zapadł wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdzający, że Węgry naruszyły prawo Unii Europejskiej, przyjmując ustawę zakazującą propagowania wśród dzieci transseksualizmu i homoseksualizmu. Orzeczenie dotyczy aktu przyjętego przez węgierskie Zgromadzenie Narodowe (Országgyűlés) 15 czerwca 2021 roku. Na mocy Ustawy nr LXXIX o zaostrzeniu środków wobec sprawców przestępstw pedofilskich oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony dzieci w tamtejszym prawodawstwie wprowadzono szereg daleko idących zmian, polegających m.in. na:

1. wprowadzeniu zakazu udostępniania małoletnim treści (w tym reklam), które promują lub prezentują odejście od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, „zmianę płci” lub homoseksualizm;
2. zobowiązaniu dostawców usług medialnych do nadawania tego typu programów wyłącznie w godzinach 22.00 – 5.00;
3. zobowiązaniu Médiatanács (Radę ds. Mediów) do zwrócenia się do państwa członkowskiego, którego jurysdykcji podlega dostawca usług medialnych, o przyjęcie skutecznych środków i podjęcie działań w celu położenia kresu stwierdzonym przez Radę naruszeniom
4. wprowadzeniu przepisu zakazującego, by zajęcia dotyczące kultury seksualnej, życia seksualnego, orientacji seksualnej i rozwoju seksualnego miały na celu promowanie odejścia od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, „zmiany płci” lub homoseksualizmu;
5. rozszerzeniu dostępu do węgierskiego rejestru karnego, tak aby osoby upoważnione mogły uzyskiwać informacje o sprawcach przestępstw seksualnych wobec dzieci.

W lipcu 2021 roku Komisja Europejska skierowała do rządu Węgier wezwanie do usunięcia uchybień, w którym poinformowała o zamiarze wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia zobowiązań państwa członkowskiego przez Węgry, w związku z przyjęciem Ustawy. W wezwaniu KE zarzucała Węgrom naruszenie art. 2 TUE (wartości UE), art. 56 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (zakaz ograniczenia swobody świadczenia usług) oraz art. 1 (godność człowieka), art. 7 (poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego), art. 11 (wolność wypowiedzi i informacji) oraz art. 21 (zakaz dyskryminacji) Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

W 2022 roku Komisja Europejska skierowała sprawę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W następnych miesiącach do sprawy, po stronie KE, przyłączyło się kilkanaście e członkowskich oraz Parlament Europejski. Żadne z państw członkowskich nie zdecydowało się dołączyć do postępowania po stronie Węgier.

We wniosku do TSUE KE zarzuciła Węgrom naruszenie przepisów TUE, TFUE oraz KPP, wskazanych w wezwaniu z lipca 2021 roku oraz szeregu przepisów prawa wtórnego, w tym postanowień:

1. dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym);
2. dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym;
3. dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych);
4. Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).

TSUE: Węgry naruszyły prawo

W wyroku z 21 kwietnia 2026 roku TSUE stwierdził, że skarga jest zasadna w odniesieniu do wszystkich zarzutów. Trybunał orzekł, iż przepisy Ustawy zakazujące udostępniania małoletnim treści prezentujących homoseksualizm, „zmianę płci” lub odejście od „tożsamości płciowej” są niezgodne z prawem UE. W ocenie TSUE, stanowi to dyskryminację ze względu na orientację seksualną i „tożsamość płciową” (art. 21 Karty). Trybunał wskazał również na naruszenie wolności wypowiedzi i informacji (art. 11 Karty) oraz brak proporcjonalności ograniczenia swobody świadczenia usług (art. 56 TFUE).

– Wyrok ma charakter przełomowy, ponieważ po raz pierwszy w historii, w sprawie przeciwko państwu członkowskiemu, TSUE stwierdził uchybienie zobowiązania państwa poprzez naruszenie art. 2 TUE. Mówiąc innymi słowy, po raz pierwszy Trybunał w swym orzecznictwie uznał, że wskazany przepis może stanowić samodzielną podstawę stwierdzenia naruszenia prawa Unii. W tym kontekście należy także podkreślić ogólny charakter wartości UE, wyrażonych w art. 2 TUE, bowiem pojęcia takie jak „równość”, „demokracja” czy „państwo prawne” nie są ściśle określone w prawie pierwotnym, przez co podlegają interpretacji, co otwiera drogę do nadużyć – podkreśla Patryk Ignaszczak, analityk Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

TSUE stwierdził, iż ograniczenie reklam prezentujących lub promujących homoseksualizm lub „zmianę płci” zostało uznane za sprzeczne z prawem UE, ponieważ prowadzi do nierównego traktowania treści i pośredniej stygmatyzacji określonych grup. Trybunał wskazał naruszenie art. 11 i 21 Karty Praw Podstawowych UE, a także nieuzasadnione ograniczenie swobody działalności gospodarczej dostawców usług reklamowych.

TSUE uznał również, iż wymóg emitowania takich audycji wyłącznie w godzinach nocnych (22:00–5:00) jest środkiem nieproporcjonalnym w rozumieniu art. 56 TFUE. W wyroku wskazano, że regulacja ta ogranicza swobodę świadczenia usług medialnych w sposób wykraczający poza to, co konieczne dla ochrony małoletnich i prowadzi do dyskryminacji treści ze względu na ich tematykę.

Przepis zobowiązujący węgierską radę ds. mediów (Médiatanács) do wzywania innych państw członkowskich do reagowania na naruszenia został uznany za niezgodny z zasadą swobodnego świadczenia usług w UE. TSUE wskazał, że mechanizm ten może prowadzić do obejścia systemu jurysdykcji przewidzianego w dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych i zakłóca jednolite stosowanie prawa UE. Zdaniem Trybunału, zakaz prowadzenia zajęć dotyczących seksualności, orientacji seksualnej i tożsamości płciowej w sposób „promujący” określone postawy narusza art. 11 Karty (wolność wypowiedzi i informacji) oraz art. 21 Karty (zakaz dyskryminacji). TSUE podkreślił, że regulacja prowadzi do stygmatyzacji „osób LGBT” i ogranicza dostęp do rzetelnej edukacji, co narusza również art. 14 Karty (prawo do nauki).

Przepis umożliwiający szeroki dostęp do danych z rejestru karnego dotyczących sprawców przestępstw seksualnych wobec dzieci został uznany za naruszający art. 10 RODO oraz art. 8 Karty praw podstawowych UE. TSUE wskazał, że przetwarzanie szczególnie chronionych danych osobowych nie spełnia wymogu proporcjonalności i nie ogranicza się do tego, co niezbędne dla ochrony interesu publicznego, jakim jest bezpieczeństwo dzieci.

Trybunał w wyroku stwierdził, iż poprzez Ustawę Węgry naruszyły art. 2 TUE, określający wartości Unii Europejskiej. W ocenie TSUE, wynika to z naruszenia wskazanych uprzednio postanowień KPP – „stygmatyzacja i marginalizacja, które sprowadzają się do wywołania, utrzymania lub wzmocnienia społecznej „niewidoczności” części członków społeczeństwa, są sprzeczne z wartościami poszanowania godności osoby ludzkiej, równości i poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości w rozumieniu art. 2 TUE” (pkt 555). Trybunał podkreślił, że Ustawa stoi w sprzeczności z „samą tożsamością Unii jako wspólnego porządku prawnego w społeczeństwie opartym na pluralizmie” (pkt 556).

Orzeczenie istotne nie tylko dla Węgier

TSUE nie uwzględnił w tym wypadku zasady poszanowania tożsamości narodowej państw członkowskich, wyrażonej w art. 4 ust. 2 TUE, na które powoływały się Węgry. Trybunał wskazał, że nawet jeśli Unia jest zobowiązana do poszanowania tożsamości narodowej państw członkowskich to w żaden sposób nie wynika z tego, że obowiązki wypływające z art. 2 TUE mogły być różne dla poszczególnych państw członkowskich.

Na mocy wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE, Węgry są zobowiązane do zmiany przepisów ograniczających dostęp do treści propagujących postulaty ruchu LGBT, tak aby były zgodne z prawem Unii. W przeciwnym razie, na mocy art. 260 TFUE, mogą zostać obciążone karami finansowymi na wniosek Komisji Europejskiej.

– Wyrok ma znaczenie wykraczające poza same Węgry, ponieważ wyznacza standard interpretacji prawa UE dla wszystkich państw członkowskich: potwierdza, że regulacje ograniczające dostęp do treści związanych z orientacją seksualną lub „tożsamością płciową” mogą naruszać zarówno zasady niedyskryminacji, jak i swobody rynku wewnętrznego, a także wartości zapisane w art. 2 TUE. Biorąc pod uwagę dotychczasowe wykorzystywanie „wartości Unii Europejskiej” określonych w art. 2 TUE oraz ich interpretowanie w duchu „progresywnym”  w celu stopniowego ograniczania suwerenności i wywierania wpływu na państwa członkowskie, można uznać, iż niedawny wyrok TSUE to kolejny „krok naprzód” w procesie przejmowania kompetencji przez instytucje UE – dodaje Patryk Ignaszczak.