Realna pomoc dla matek i ochrona życia nienarodzonych dzieci – stanowisko Ordo Iuris dla Komisji ONZ ds. Statusu Kobiet

1

W marcu 2027 r. w Nowym Jorku obradować będzie Komisja ds. Statusu Kobiet ONZ — najważniejsze forum, na którym powstają międzynarodowe standardy dotyczące praw kobiet.

2

Tematem przewodnim sesji jest „przyspieszenie” realizacji Agendy 2030, a zagadnieniem przekrojowym — ubóstwo i sytuacja ekonomiczna kobiet.

3

Ordo Iuris wskazuje w stanowisku przekazanym Komisji, że ochrona rodziny i macierzyństwa jest wspólnym zobowiązaniem traktatów praw człowieka – od Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, przez oba Międzynarodowe Pakty, po Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW).

4

Instytut apeluje, by okresy nieodpłatnej opieki nad dziećmi były brane pod uwagę w regulacjach emerytalnych, a ochrona macierzyństwa realnie egzekwowana.

5

Ordo Iuris przypomina też, że uzgodniony konsensus ONZ z Kairu i Pekinu wprost pozostawia kwestię aborcji ustawodawcom krajowym — i zwraca się do Komisji o respektowanie go w rzeczywistym brzmieniu.

Tło sprawy

Instytut Ordo Iuris przekazał Komisji ONZ ds. Statusu Kobiet (CSW) stanowisko w związku ze zbliżającą się 71. sesją Komisji, która odbędzie się w Nowym Jorku w dniach 8-19 marca 2027 r. Tematem priorytetowym jest przyspieszenie realizacji równości płci i wzmocnienia pozycji kobiet i dziewcząt w kontekście Agendy 2030, a zagadnieniem przekrojowym ubóstwo i ekonomiczne wzmocnienie pozycji kobiet. Sesja zakończy się przyjęciem konkluzji uzgodnionych, negocjowanych przez wszystkie państwa członkowskie.

Formalnie nie są one prawnie wiążące, w praktyce jednak wyznaczają kierunek pracy agend ONZ i bywają przywoływane w debacie krajowej jako „standard międzynarodowy”, do którego Polska miałaby się dostosować. Organizacje pozarządowe posiadające status konsultatywny przy Radzie Gospodarczej i Społecznej ONZ (ECOSOC), której organem jest CSW, mogą przedstawiać Komisji swoje stanowiska w formie oświadczeń pisemnych i z tej możliwości skorzystał Instytut.

Opieka w rodzinie to praca o wartości społecznej

Stanowisko przypomina, że rodzina jest „naturalną i podstawową komórką społeczeństwa” uprawnioną do ochrony ze strony społeczeństwa i państwa. Tak stanowią art. 16 ust. 3 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, art. 23 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych. Macierzyństwu przysługuje szczególna opieka i pomoc, a Konwencja CEDAW już w preambule uznaje społeczne znaczenie macierzyństwa i wkład kobiet w dobro rodziny.

Instytut wskazuje na ciągłość tej linii: od traktatów, przez Pekińską Platformę Działania, po cel 5.4 Agendy 2030. Ten ostatni zobowiązuje państwa do uznania i docenienia nieodpłatnej pracy opiekuńczej i domowej, w tym przez promowanie wspólnej odpowiedzialności w gospodarstwie domowym i w rodzinie. Opieka sprawowana w rodzinie jest więc w świetle uzgodnionych zobowiązań pracą o wartości społecznej, którą państwa same zadeklarowały się wspierać.

Egzekwować to, co już obowiązuje

Kluczowy argument stanowiska dotyczy wdrażania. Art. 11 ust. 2 Konwencji CEDAW zakazuje zwolnień kobiet z powodu ciąży lub urlopu macierzyńskiego i nakazuje wprowadzić płatny urlop macierzyński. Art. 10 ust. 2 Paktu gospodarczego przewiduje szczególną ochronę matek przed porodem i po nim.

Instytut przekonuje, że największym „przyspieszeniem” będzie skuteczne egzekwowanie tych przepisów. Chodzi o dostępne środki ochrony przed dyskryminacją związaną z ciążą, prawo powrotu do pracy i realną dostępność płatnego urlopu. Za wspólną płaszczyznę porozumienia stanowisko uznaje także zdrowie matek, w tym ograniczenie śmiertelności okołoporodowej (cel 3.1) i zapewnienie wykwalifikowanej opieki położniczej.

Polityka rodzinna jako narzędzie walki z ubóstwem

W części poświęconej zagadnieniu przekrojowemu Instytut wskazuje, że problematyka ubóstwa kobiet częściowo wynika z faktu, że nierzadko gospodarka nie mierzy i nie ubezpiecza pracy polegającej na opiece nad dziećmi. Art. 10 ust. 1 Paktu gospodarczego wymaga udzielenia rodzinie możliwie najszerszej ochrony i pomocy, zwłaszcza gdy odpowiada ona za opiekę nad dziećmi na utrzymaniu. W tym samym kierunku zmierzają cele 1.3, 5.4 i 8.5 Agendy 2030.

Z tego wynikają konkretne propozycje: świadczenia rodzinne, uwzględnienie osób na utrzymaniu w systemie podatkowym, elastyczne formy zatrudnienia i równa płaca. Szczególne miejsce zajmuje zaliczanie okresów opieki do świadczeń emerytalnych, tak aby lata poświęcone rodzinie nie oznaczały ubóstwa na starość. Wzmocnienie ekonomiczne kobiet powinno, zdaniem Instytutu, poszerzać ich wybór, a nie zmuszać do wyboru między rodziną a dochodem.

Ochrona życia i sumienia

Stanowisko wskazuje także na konieczność ochrony obszarów, które opierają się na szeroko uznanych normach, jakimi są bezpieczne macierzyństwo i ograniczenie śmiertelności matek, ochrona dzieci nienarodzonych przed aborcją (w tym aborcją wymuszoną bądź dokonywaną ze względu na płeć) oraz wolność sumienia pracowników medycznych.

W kwestii samej aborcji Instytut odwołuje się do tego, co faktycznie stanowi międzynarodowy konsensus. Pkt 8.25 Programu Działania Międzynarodowej Konferencji na rzecz Ludności i Rozwoju (Kair 1994) stanowi, że aborcja nie powinna być promowana jako metoda planowania rodziny, a wszelkie rozwiązania w tym zakresie mają być określane na szczeblu krajowym, w krajowym procesie legislacyjnym. Stanowisko to potwierdziła Pekińska Platforma Działania.

– Spór o kierunek prac Komisji bywa przedstawiany jako wybór między prawami kobiet a ochroną rodziny. To fałszywa alternatywa, a najmocniejszym argumentem przeciwko niej są same dokumenty ONZ. Nie domagamy się niczego, co wykraczałoby poza system. Upominamy się jedynie o wykonanie zobowiązań, jakie państwa już przyjęły. Kobieta, która przez kilka lat opiekowała się dziećmi, nie powinna płacić za to niższą emeryturą, a decyzja o kształcie prawa chroniącego życie należy do polskiego ustawodawcy, nie do organu międzynarodowego – wskazuje Aleksandra Siwek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

Zobacz też:

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock

Czytaj więcej