Unijny Komitet: odmowa aborcji to przemoc, trzeba finansować organizacje proaborcyjne

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EESC) 21 stycznia przyjął opinię (SOC/848-EESC-2025) z inicjatywy własnej zatytułowaną „My Voice, My Choice: Za bezpieczną i dostępną aborcją”. Decyzja została poprzedzona pracami w Sekcji Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, która zaakceptowała projekt dokumentu 26 listopada 2025 r. Sprawozdawcą opinii był José Antonio Moreno Díaz, a prace wspierały doradczynie reprezentujące Grupę II i Grupę III EESC. Opinia została przyjęta stosunkiem głosów 195 za, przy 12 głosach przeciw i 11 wstrzymujących się. Dokument stanowi reakcję EESC na europejską inicjatywę obywatelską „My Voice, My Choice”.

W części zatytułowanej „Wnioski i zalecenia” EESC wyraża uznanie dla europejskiej inicjatywy obywatelskiej jako – w ocenie Komitetu – pragmatycznego narzędzia służącego zapewnieniu kobietom w Unii Europejskiej dostępu do aborcji. Komitet stwierdza, że inicjatywa mieści się w kompetencjach pomocniczych UE i może stanowić podstawę do dalszych działań na poziomie unijnym. W punktach 1.2–1.4 opinii EESC formułuje tezę, że aborcja jest prawem człowieka, które łączy w sobie wiele innych praw, w tym prawo do zdrowia, prywatności, autonomii cielesnej, równości i niedyskryminacji. Komitet podkreśla, że korzystanie z tego prawa powinno być rzeczywiste i skuteczne oraz uwzględniać perspektywę odnoszącą się do sytuacji kobiet znajdujących się w szczególnie trudnym położeniu społecznym lub zdrowotnym.

W dalszej części wniosków EESC wzywa Komisję Europejską do przedstawienia propozycji wsparcia finansowego dla państw członkowskich. Zgodnie z punktem 2.3-2.7 opinii środki te miałyby umożliwić kobietom, które nie mają dostępu do tzw. bezpiecznej i legalnej aborcji w swoim kraju, skorzystanie z niej w innym państwie członkowskim, zgodnie z obowiązującym tam prawem. Komitet wskazuje możliwość stworzenia mechanizmu typu „opt-in”, do którego państwa mogłyby przystępować dobrowolnie.

W punktach 1.6–1.8 EESC stwierdza, że odmowa lub utrudnianie dostępu do opieki aborcyjnej stanowi formę przemocy instytucjonalnej ze względu na płeć w rozumieniu konwencji stambulskiej oraz dyrektywy (UE) 2024/1385. W związku z tym, Komitet zaleca, aby państwa członkowskie uwzględniały dostęp do aborcji w swoich systemach zapobiegania przemocy motywowanej płcią oraz w publicznych systemach opieki zdrowotnej.

Opinia wielokrotnie odwołuje się do traktatów UE i Karty praw podstawowych. W punktach 3.4–3.7 EESC wskazuje, że art. 2 i 8 Traktatu o Unii Europejskiej, odpowiednie postanowienia Traktatu o funkcjonowaniu UE oraz art. 1, 3, 21 i 35 Karty praw podstawowych UE mają – w interpretacji Komitetu – potwierdzać obowiązek Unii w zakresie zapewnienia dostępu do tzw. bezpiecznej i legalnej aborcji jako elementu ochrony godności, integralności i równości kobiet.

W części „Uwagi ogólne” (pkt 2.1–2.7) EESC opisuje społeczne i ekonomiczne konsekwencje braku dostępu do aborcji. Komitet wskazuje, że ograniczenia w tym zakresie mają – według przedstawionej argumentacji – negatywny wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne kobiet, a także prowadzą do zwiększonej presji ekonomicznej i społecznej, zwłaszcza w przypadku kobiet znajdujących się w niestabilnej sytuacji życiowej.

EESC podkreśla również znaczenie edukacji seksualnej. W punktach 1.8–1.12 Komitet powołuje się na art. 14 konwencji stambulskiej, strategię UE na rzecz praw dziecka oraz wytyczne UNESCO, wskazując na potrzebę wprowadzenia kompleksowej, dostosowanej do wieku edukacji seksualnej do programów szkolnych. Zdaniem EESC edukacja ta ma zapobiegać niechcianym ciążom, promować równość płci oraz przeciwdziałać przemocy seksualnej.

W „Uwagach szczegółowych” (pkt 3.1–3.18) EESC przedstawia szeroką argumentację na rzecz uznania aborcji za prawo człowieka. Komitet odwołuje się do Powszechnej deklaracji praw człowieka, Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych, Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, konwencji stambulskiej oraz Konwencji o prawach dziecka.

W punktach 3.6–3.9 EESC przywołuje stanowiska organów traktatowych ONZ, w tym Komitetu Praw Człowieka oraz Komitetu CEDAW, wskazując, że kryminalizacja aborcji została przez te organy uznana za naruszenie praw kobiet i formę przemocy ze względu na płeć. Komitet wskazuje również na cele zrównoważonego rozwoju ONZ, w szczególności cele 3.7 i 5.6, jako element międzynarodowego kontekstu politycznego.

W dalszych punktach (3.10–3.14) EESC zwraca uwagę na zróżnicowany dostęp do aborcji w państwach członkowskich, wskazując na bariery geograficzne, ekonomiczne i kulturowe, które – zdaniem Komitetu – utrudniają kobietom korzystanie z tego świadczenia nawet tam, gdzie jest ono formalnie legalne.

Opinia zawiera także odniesienia do sytuacji międzynarodowej. W punktach 3.15–3.18 EESC wyraża zaniepokojenie globalnym ograniczaniem finansowania „usług z zakresu planowania rodziny i zdrowia reprodukcyjnego” oraz wzywa UE do wzmocnienia swojej roli na arenie międzynarodowej w tym obszarze.

W końcowej części dokumentu EESC postuluje zwiększenie finansowania dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego działających na rzecz dostępu do aborcji, ochronę prawną osób zaangażowanych w świadczenie takich usług oraz gromadzenie danych statystycznych przez EIGE i Eurostat. Opinia kończy się wezwaniem do Komisji Europejskiej o zatwierdzenie inicjatywy „My Voice, My Choice”, zapewnienie jej realizacji oraz przedstawienie harmonogramu dalszych działań.

– Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego pokazuje, w jaki sposób organ doradczy UE podejmuje próbę utrwalenia kontrowersyjnych interpretacji prawa międzynarodowego i unijnego bez zmiany obowiązujących traktatów. Szczególnie istotne jest konsekwentne przedstawianie aborcji jako prawa człowieka oraz jako zobowiązania Unii Europejskiej, mimo braku jednoznacznych podstaw w wiążących źródłach prawa. Dokument ten wpisuje się w szerszy proces wykorzystywania instrumentów „soft law” do wywierania presji politycznej i finansowej na państwa członkowskie w obszarach pozostających w ich kompetencji – zauważa Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.