główne PUNKTY
1
Instytut Ordo Iuris skierował do Komitetu ONZ ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet (CEDAW) opinię prawną dotyczącą realizacji przez Czechy postanowień Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet.
2
Opinia odnosi się do zarzutów formułowanych wobec Czech w związku z odmową ratyfikacji Konwencji Stambulskiej oraz do postulatów poszerzenia prawnej możliwości wykonywania aborcji, w tym dla imigrantek.
3
Eksperci Instytutu Ordo Iuris wskazują, że Czechy zapewniają skuteczną ochronę kobiet przed przemocą w oparciu o krajowe instrumenty prawne i instytucjonalne, a brak ratyfikacji Konwencji Stambulskiej stanowi suwerenną decyzję państwa, chroniącą porządek konstytucyjny i rodzinę przed ideologizacją prawa.
4
Wśród rekomendacji Ordo Iuris znalazło się wezwanie do poszanowania suwerenności Republiki Czeskiej, powstrzymania się przez Komitet CEDAW od nacisków na ratyfikację Konwencji Stambulskiej oraz do promowania realnego wsparcia kobiet w ciąży i matek zamiast rozszerzania prawnej możliwości wykonywania aborcji.
Procedura CEDAW i granice kompetencji Komitetu ONZ
Instytut Ordo Iuris przekazał Komitetowi ONZ ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet (CEDAW) opinię w związku z prowadzoną procedurą oceny realizacji Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet przez Republikę Czeską. Mechanizm ten polega na analizie okresowych raportów składanych przez państwa-strony oraz na uwzględnianiu stanowisk organizacji pozarządowych, które mają uzupełniać lub weryfikować informacje przedstawiane przez rządy. Celem procedury jest przygotowanie zaleceń dla państw, jednak – jak podkreśla Ordo Iuris – Komitet CEDAW nie posiada kompetencji do tworzenia nowych norm prawa międzynarodowego ani do narzucania państwom rozwiązań sprzecznych z ich konstytucyjną tożsamością.
W przypadku Czech część organizacji pozarządowych zakwestionowała decyzję o nieratyfikowaniu Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, czyli tzw. Konwencji Stambulskiej. W ich ocenie, brak ratyfikacji miałby świadczyć o niewystarczającej ochronie kobiet przed przemocą. Jednocześnie formułowane są postulaty rozszerzenia prawnej możliwości wykonywania aborcji, w szczególności poprzez zapewnienie szerszego dostępu do aborcji dla migrantek i nierezydentek (kobiet mających miejsce zamieszkania za granicą), co przedstawiane jest jako rzekomy wymóg wynikający z art. 12 Konwencji CEDAW.
Konwencja Stambulska jako instrument ideologiczny
Eksperci Ordo Iuris wskazują, że narracja ta wprowadza w błąd. Republika Czeska dysponuje skutecznymi krajowymi mechanizmami przeciwdziałania przemocy wobec kobiet (obejmującymi przepisy prawa karnego, które zostały w ostatnich latach zaostrzone), krajowe plany działań na rzecz zwalczania przemocy domowej oraz rozbudowaną sieć schronisk i ośrodków interwencji kryzysowej. Brak ratyfikacji Konwencji Stambulskiej nie oznacza zatem braku ochrony kobiet, lecz świadomą decyzję o niewprowadzaniu do krajowego porządku prawnego dokumentu o wyraźnie ideologicznym charakterze.
Ordo Iuris podkreśla, że zasadniczy sprzeciw wobec Konwencji Stambulskiej dotyczy zawartej w niej definicji „płci społeczno-kulturowej” oraz założeń, zgodnie z którymi źródłem przemocy wobec kobiet mają być tradycyjne role kobiet i mężczyzn. Konwencja zobowiązuje państwa do ich systemowej eliminacji poprzez edukację oraz polityki publiczne, przyjmując koncepcję konfliktu płci. Zdaniem ekspertów Instytutu, takie podejście prowadzi do podważenia rodziny, która w prawie międzynarodowym uznawana jest za naturalną i fundamentalną jednostkę społeczeństwa, wymagającą szczególnej ochrony ze strony państwa.
Analiza praktyki stosowania Konwencji Stambulskiej pokazuje, że jej elementy ideologiczne są nierozerwalnie związane z mechanizmami monitorującymi. Raporty i rekomendacje GREVIO (organu Rady Europy monitorującego wprowadzanie Konwencji) regularnie wzywają państwa-strony do wdrażania perspektywy genderowej w prawie, edukacji i życiu publicznym, co prowadzi do trwałych zmian kulturowych i prawnych, często sprzecznych z konstytucyjną tożsamością państw. Ordo Iuris wskazuje, że sprzeciw wobec Konwencji Stambulskiej jest widoczny także na arenie międzynarodowej – dokument ten spotkał się z krytyką w różnych państwach, w tym również ze strony środowisk lewicowych i feministycznych, które zwracały uwagę na nieprecyzyjne definicje, zagrożenie dla suwerenności oraz brak dowodów na jego większą skuteczność w porównaniu z krajowymi rozwiązaniami.
„Prawo do aborcji” nie istnieje
Drugim kluczowym zagadnieniem poruszonym w opinii jest kwestia aborcji. Ordo Iuris stanowczo sprzeciwia się próbom interpretowania Konwencji CEDAW jako podstawy do ustanowienia tzw. prawa do aborcji lub do uznania jej za element ochrony zdrowia kobiet. Eksperci Instytutu przypominają, że dokumenty przyjęte w ramach systemu ONZ – w szczególności Program Działania Międzynarodowej Konferencji ds. Ludności i Rozwoju z 1994 r. oraz Platforma Pekińska – jednoznacznie wzywają państwa do ograniczania liczby aborcji oraz do podejmowania działań mających pomóc kobietom jej uniknąć. Aborcja nie powinna być promowana jako metoda planowania rodziny ani jako narzędzie realizacji praw kobiet.
Ordo Iuris podkreśla, że żaden wiążący akt prawa międzynarodowego nie ustanawia prawa do aborcji, natomiast prawo do życia podlega powszechnej ochronie, również w fazie prenatalnej. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych gwarantuje prawo do życia każdej istoty ludzkiej, a Konwencja o prawach dziecka wskazuje na konieczność zapewnienia dziecku odpowiedniej ochrony prawnej zarówno przed, jak i po urodzeniu. Aborcja nie stanowi procedury leczniczej, lecz celowe zakończenie życia dziecka nienarodzonego, co powinno być uwzględniane w każdej rzetelnej analizie prawnej.
Zamiast rozszerzenia możliwości wykonywania aborcji Ordo Iuris rekomenduje rozwój kompleksowych systemów wsparcia dla kobiet w ciąży i matek znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, w tym matek dzieci z niepełnosprawnościami, samotnych matek oraz kobiet doświadczających konsekwencji zdrowotnych i psychologicznych po aborcji. Eksperci Instytutu wskazują również na konieczność poszanowania klauzuli sumienia pracowników ochrony zdrowia oraz promocji adopcji jako realnej alternatywy.
W swojej opinii Ordo Iuris apeluje do Komitetu CEDAW o powstrzymanie się od formułowania zaleceń, które naruszałyby suwerenność Republiki Czeskiej, jej konstytucyjną tożsamość oraz system wartości. Komitet – jak podkreśla Instytut – posiada wyłącznie kompetencje rekomendacyjne i powinien respektować fakt, że kwestie dotyczące ochrony życia i regulacji zagadnienia aborcji pozostają w wyłącznej kompetencji ustawodawców krajowych.
– Próby wykorzystywania Konwencji CEDAW do wywierania presji na państwa w celu ratyfikacji Konwencji Stambulskiej lub poszerzenia prawnych możliwości wykonywania aborcji stanowią przykład ideologicznej reinterpretacji prawa międzynarodowego. Tego rodzaju działania wykraczają poza mandat Komitetu i podważają zasadę suwerenności państw, na której opiera się cały system ochrony praw człowieka – zaznacza Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.
Przeczytaj też:
Źródło zdjęcia okładkowego: Adobe Stock
