Prezydent zawetował ustawę o „statusie osoby najbliższej”. Konstytucja obroniona

1

Prezydent RP skorzystał z prawa weta wobec uchwalonych 29 maja 2026 r. ustaw: o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu oraz Przepisów wprowadzających tę ustawę, zmieniających aż 238 obowiązujących ustaw.

2

Instytut Ordo Iuris od niemal dwóch lat wskazywał, że projekt jest sprzeczny z art. 18 Konstytucji RP – od opinii w konsultacjach publicznych w 2024 r., przez udział w pracach komisji sejmowej, po opinię przekazaną Prezydentowi 2 lipca 2026 r. z wnioskiem o odmowę podpisania ustaw.

3

Ustawa – wbrew narracji projektodawców – nie usuwała żadnej „luki w prawie”. Najważniejsze kwestie praktyczne: zdrowotne, majątkowe, spadkowe i bankowe są od lat dostępne dla osób żyjących w związkach nieformalnych.

4

Weto zatrzymuje mechanizm „prawa małych kroków”: sami autorzy projektu otwarcie deklarowali, że jest on jedynie etapem na drodze do „równości małżeńskiej”, a doświadczenie 22 państw europejskich pokazuje, że wszędzie związki partnerskie poprzedziły redefinicję małżeństwa.

Prezydent RP skorzystał z prawa weta (art. 122 ust. 5 Konstytucji RP) i zawetował ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2110) oraz ustawę Przepisy wprowadzające (druk sejmowy nr 2111), uchwalone przez Sejm 29 maja 2026 r. i przekazane głowie państwa 26 czerwca 2026 r. Obie ustawy wracają teraz do Sejmu, gdzie do odrzucenia weta potrzebna byłaby większość 3/5 głosów – większość, której obecna koalicja nie posiada.

Decyzja Prezydenta jest zgodna z jego wcześniejszymi deklaracjami. Już 20 października 2025 r. Karol Nawrocki zapowiadał: „nie podpiszę żadnej ustawy, która podważy status małżeństwa, które jest chronione Konstytucją”. 27 maja 2026 r., w przeddzień sejmowego głosowania, Kancelaria Prezydenta przedstawiła stanowisko, w którym wprost wskazano logikę procesu: „pierwszym krokiem jest wprowadzenie związków partnerskich, drugim krokiem jest transkrypcja zagranicznych małżeństw jednopłciowych, a następnie prowadzi to do kolejnych kroków: do przysposobienia i adopcji dzieci”.

Dwa lata pracy Instytutu

Instytut Ordo Iuris towarzyszył temu procesowi legislacyjnemu od samego początku – merytorycznie, konsekwentnie i na każdym jego etapie:

• Październik–listopad 2024 r. – Instytut złożył krytyczną opinię w konsultacjach publicznych pierwotnej wersji projektu (wówczas jeszcze „ustawy o rejestrowanych związkach partnerskich”), wskazując, że projekt „powinien zostać definitywnie odrzucony jako ewidentnie sprzeczny z Konstytucją RP”.
• 17 października 2025 r. – w dniu, w którym Lewica i PSL ogłosiły „nowy” projekt pod zmienioną nazwą, Instytut zorganizował konferencję prasową, demaskując kosmetyczny charakter zmian, oraz opublikował obszerną analizę pt. „Pozorna równość, realna destrukcja”.
• 10 marca 2026 r. – przedstawiciele Instytutu uczestniczyli w posiedzeniu sejmowej komisji nadzwyczajnej, przypominając, że Sąd Najwyższy od ponad 20 lat konsekwentnie uznaje tego typu projekty za sprzeczne z Konstytucją.
• 27 maja 2026 r. – Instytut opublikował komentarz do sejmowego wystąpienia Minister Katarzyny Kotuli, rozkładając na czynniki pierwsze najczęściej powtarzane hasła i slogany zwolenników ustawy.
• 2 lipca 2026 r. – Instytut przekazał Prezydentowi RP opinię o obu ustawach autorstwa adw. Rafała Dorosińskiego, kończącą się jednoznacznym wnioskiem o skorzystanie z prawa weta.

Równolegle trwała obywatelska mobilizacja – apel do Prezydenta o zawetowanie ustawy podpisały tysiące Polaków na stronie stopzwiazkompartnerskim.pl.

Dlaczego ustawa zasługiwała na weto

Żadnej „luki w prawie” nie było. Najważniejsze kwestie praktyczne – zdrowotne, majątkowe, spadkowe czy bankowe – są od lat dostępne dla osób żyjących w związkach nieformalnych. Już dziś mogą one m.in. upoważnić się wzajemnie do informacji o stanie zdrowia i dokumentacji medycznej, sporządzić testament, prowadzić wspólny rachunek bankowy, zaciągnąć wspólnie kredyt, wskazać partnera jako uposażonego z ubezpieczenia, wstąpić w stosunek najmu po zmarłym partnerze czy odmówić zeznań obciążających partnera. Spór nie toczył się więc o „ochronę”, lecz o coś zupełnie innego: o utworzenie drugiej, konkurencyjnej wobec małżeństwa instytucji.

Sprzeczność z Konstytucją. Deklarowaną wprost intencją twórców art. 18 Konstytucji RP było uprzywilejowanie małżeństwa i uniemożliwienie instytucjonalizacji związków do niego podobnych. Sąd Najwyższy – w wyroku z 6 grudnia 2007 r. (sygn. IV CSK 301/07), w opiniach z 2011 i 2012 r. oraz ponownie w piśmie z 26 stycznia 2026 r. dotyczącym opiniowanych ustaw – konsekwentnie wskazywał, że brak regulacji związków pozamałżeńskich nie jest luką w prawie, lecz świadomym wyborem aksjologicznym ustrojodawcy, a przywilejów małżeńskich „nie można kwestionować z powołaniem na art. 32 Konstytucji”. Rząd tę jednolitą linię zarówno SN, jak i TK po prostu zignorował.

Destabilizacja rodziny. Ustawa wprowadzała model związku z góry projektowanego jako tymczasowy: bez domniemania trwałości (z możliwością jednostronnego rozwiązania umowy oświadczeniem przed notariuszem), bez wymogu wierności, zastąpionego „otwartymi i elastycznymi pojęciami lojalności i szacunku”. Państwo, które przyznaje podobne przywileje związkom trwałym i nietrwałym, wiernym i „otwartym”, komunikuje społeczeństwu, że trwałość i wierność są nieistotne.

Niesprawiedliwość. Ustawa była potrójnie niesprawiedliwa i dyskryminująca. Traktowała niesprawiedliwie:

1. małżeństwa względem związków jednopłciowych (przyznawanie przywilejów małżeńskich, istniejących ze względu na związek małżeństwa z dziećmi, relacjom które ze swej natury nigdy nie mogą mieć dzieci),
2. małżeństwa względem konkubentów (przyznawanie przywilejów małżeńskich tym, którzy mogliby, ale nie chcą przyjąć na siebie małżeńskich zobowiązań)
3. osoby pozostające w relacji zależności (wymagający opieki rodzic z dorosłym dzieckiem, niepełnosprawne rodzeństwo itp.) względem par jednopłciowych. Tym drugim miałyby przysługiwać przywileje, a tym pierwszym nie. Tymczasem jedyną różnicą między oboma typami relacji jest seksualny charakter tej ostatniej. Ponieważ jednak jest pozbawiony w ich przypadku jakiejkolwiek doniosłości społecznej, nie powinien być powodem takiego różnicowania. 

Cios w demografię. Pary niebędące w małżeństwie znacznie rzadziej decydują się na dzieci – to stała prawidłowość międzynarodowa. We Francji, na którą powoływali się projektodawcy, wśród 27-latków w małżeństwie dziecko posiada 68 proc., a wśród osób w związku partnerskim („PACS”) – już tylko 43 proc. Importując model francuski, importuje się także jego skutki: dalszy spadek liczby małżeństw i dalsze osłabienie dzietności.

Rosnące koszty dla wszystkich podatników. Według rządowej Oceny Skutków Regulacji łączny roczny koszt ustawy rósłby z każdym rokiem – od 105 mln zł w piątym roku do aż 2 mld 372 mln zł w dziesiątym roku obowiązywania. Całe społeczeństwo miało finansować przywileje dla związków, które nie przyjmują żadnych trwałych zobowiązań i nie wnoszą wkładu w ciągłość pokoleniową wspólnoty.

Rzekome „porozumienie”. Projekt przedstawiano jako kompromis. Tymczasem sama Minister Katarzyna Kotula mówiła w Sejmie o projekcie „dalekim od tego, z czym chcielibyśmy wyjść”, nie kryjąc, że jej „marzeniem” jest redefinicja małżeństwa. To nie byłby kompromis zamykający spór, lecz kompromis taktyczny – wyłom w polskim porządku prawnym, który miał być sukcesywnie poszerzany w imię „równości i niedyskryminacji”.

Co dalej

Weto Prezydenta nie kończy sporu o kształt polskiego prawa rodzinnego – należy spodziewać się kolejnych prób forsowania podobnych rozwiązań, pod tą lub inną nazwą. Instytut Ordo Iuris będzie nadal monitorował proces legislacyjny i stawał w obronie konstytucyjnej tożsamości małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny – fundamentu, na którym opiera się rodzina, ład społeczny i przyszłość demograficzna Polski. – zauważa mec. Rafał Dorosiński z Zarządu Instytutu Ordo Iuris.

Zobacz też:

• 8 powodów dla których nie wolno (i nie trzeba) wprowadzać w Polsce „związków partnerskich”
• Projekt ustawy o „osobie najbliższej” to „związki partnerskie” pod inną nazwą
• Konkurencja dla małżeństwa wbrew Konstytucji. Pierwsze czytanie projektu o „statusie osoby najbliższej”
• Ustawa o „homozwiązkach” przyjęta przez Sejm. Czas na weto Prezydenta