Ministerstwo Rodziny naciska na instytucje i służby, by uznawały zagraniczne związki jednopłciowe za „małżeństwa”

1

Po wyrokach TSUE i NSA oraz rozporządzeniu z 22 maja 2026 r. kilka urzędów stanu cywilnego przeprowadza transkrypcje zagranicznych aktów stanu cywilnego zawierających dane osób tej samej płci.

2

Wiceminister Sebastian Gajewski już 23 marca wystąpił do prezesa ZUS o przyznawanie świadczeń małżeńskich osobom w takich związkach, a 28 maja analogiczne pismo skierował do KRUS, ZER MSWiA, MON i Służby Więziennej.

3

Na posiedzeniu sejmowej podkomisji 9 czerwca wiceminister przyznał, że stanowisko uzgodnił z Centralą ZUS i osobiście „uczulał” dyrektorów oddziałów ZUS na potrzebę jego stosowania.

4

Wywierana presja dotyczy blisko 50 tysięcy pracowników instytucji emerytalno-rentowych, a w kolejce czekają już pracodawcy prywatni wobec zgłoszeń do ubezpieczenia zdrowotnego.

Instytut Ordo Iuris ujawnia kolejne dokumenty potwierdzające, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej systemowo naciska na instytucje zabezpieczenia społecznego – Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Wojskowe Biuro Emerytalne oraz Biuro Emerytalne Służby Więziennej – by przyznawały świadczenia małżeńskie osobom, które zawarły sformalizowane związki jednopłciowe za granicą.

Tło prawne: wyroki TSUE i NSA

Sprawa ma swój początek w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 listopada 2025 r. (sygn. C-713/23), w którym Trybunał orzekł, że Polska ma obowiązek uznać za „małżeństwo” związek osób tej samej płci oznaczony w prawie obcym jako małżeństwo.

W jego następstwie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 marca 2026 r. (sygn. II OSK 216/21) nakazał kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego m.st. Warszawy transkrypcję zagranicznego aktu tzw. małżeństwa jednopłciowego. 22 maja 2026 r. Minister Cyfryzacji oraz Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podpisali rozporządzenie wprowadzające nowe wzory aktów małżeństwa, które faktycznie umożliwiło urzędom stanu cywilnego dokonywanie takich transkrypcji.

Wystąpienia wiceministra Gajewskiego do ZUS i innych instytucji

Na tym jednak nie zakończyła się aktywność Ministerstwa. Jak wynika z dokumentów uzyskanych przez Ordo Iuris, już 23 marca 2026 r. podsekretarz stanu dr hab. Sebastian Gajewski skierował do Prezesa ZUS wystąpienie (znak DUS-I.0211.1.2026.KO), w którym – powołując się na nadzór ministra nad ZUS – zalecił „jednolite stosowanie przepisów” wobec osób tej samej płci uznawanych za granicą za „małżonków”, obejmujące m.in. zasiłek opiekuńczy, rentę rodzinną, zasiłek pogrzebowy, zgłaszanie do ubezpieczenia zdrowotnego oraz wypłatę środków z subkonta. 28 maja 2026 r. analogiczne pismo (DUS-II.070.37.2026) trafiło do prezesa KRUS, dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA, dyrektora Departamentu Spraw Socjalnych MON oraz dyrektora Biura Emerytalnego Służby Więziennej – z żądaniem dostosowania praktyki tych instytucji do stanowiska ministerstwa.

W obu wystąpieniach wiceminister Gajewski powołał się nie tylko na orzecznictwo TSUE i NSA, ale również na art. 34 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, dotyczący prawa do zabezpieczenia społecznego osób przemieszczających się w granicach Unii, a w piśmie do KRUS, ZER MSWiA, MON i Służby Więziennej – dodatkowo na art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wskazując na potrzebę „jednolitej wykładni przepisów prawa w obszarze zabezpieczenia społecznego, niezależnie od organu przyznającego świadczenia”. W ten sposób minister właściwy do spraw rodziny, niedysponujący kompetencją nadzorczą wobec większości adresatów tych pism, próbuje ujednolicić praktykę całej administracji emerytalno-rentowej w kraju.

Ujawnienia z sejmowej podkomisji

Skalę i sposób prowadzenia tych działań ujawnił sam wiceminister Gajewski podczas posiedzenia sejmowej Podkomisji stałej do spraw wykonywania przez Polskę wyroków ETPC i TSUE zorganizowanego 9 czerwca. Poinformował wówczas, że wspólnie z zespołem Centrali ZUS „przeanalizował wszelkie uprawnienia świadczeniowe”, które mogłyby zostać przyznane parom jednopłciowym, a stanowisko ZUS zostało wcześniej „uzgodnione” z ministrem. Wiceminister przyznał również, że dzień po posiedzeniu podkomisji miał spotkanie „ze wszystkimi dyrektorami oddziałów i członkami zarządu ZUS”, na którym zamierzał „bardzo uczulić” ich na potrzebę dostosowania praktyki poszczególnych oddziałów, inspektoratów i biur terenowych do stanowiska resortu.

Odpowiedź ministerstwa na wniosek Ordo Iuris

W związku z tymi ustaleniami Ordo Iuris złożył 17 czerwca wniosek o udostępnienie informacji publicznej, żądając m.in. pełnej treści analizy przygotowanej z zespołem Centrali ZUS, wystąpień do szefów wymienionych instytucji oraz przebiegu spotkania z kierownictwem ZUS. W odpowiedzi z 1 lipca 2026 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przekazało kopie obu wystąpień do prezesa ZUS oraz do szefów KRUS, ZER MSWiA, MON i Służby Więziennej, jednocześnie odmawiając – powołując się na art. 4 ust. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej – udostępnienia pełnej treści analizy i listy jej autorów, argumentując, że resort nie jest w ich posiadaniu. Ministerstwo poinformowało też, że nie dysponuje odpowiedziami ZUS ani innych instytucji na przywołane pisma.

Uzyskane dokumenty jednoznacznie potwierdzają, że resort rodziny próbuje narzucać instytucjom zabezpieczenia i zaopatrzenia społecznego interpretację prawa sprzeczną z art. 18 Konstytucji, art. 1 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego i art. 107 ustawy prawo o aktach stanu cywilnego, które to przepisy nie zostały w żaden sposób zmienione. Sprawa wykracza więc poza spór o wykładnię wyroków TSUE i NSA, które dotyczyły wyłącznie transkrypcji aktu stanu cywilnego – i przenosi się na grunt praktyki administracyjnej wymuszanej odgórnie na urzędnikach. W praktyce oznacza to naciski na sumienia niemal 50 tysięcy pracowników ZUS, KRUS, ZER MSWiA, Wojskowego Biura Emerytalnego i Biura Emerytalnego Służby Więziennej, którzy mają obowiązek stosować interpretację pozbawioną podstawy w obowiązującym ustawodawstwie.

Instytut Ordo Iuris zwraca uwagę, że opisany mechanizm nie jest epizodem. W kolejce czekają już pracodawcy prywatni, od których – w ślad za stanowiskiem ZUS – zaczyna się oczekiwać zgłaszania do ubezpieczenia zdrowotnego partnerów z zagranicznych związków jednopłciowych jako „członków rodziny” pracownika. Ordo Iuris będzie na bieżąco monitorował odpowiedzi szefów KRUS, ZER MSWiA, MON i Służby Więziennej na wystąpienie wiceministra Gajewskiego oraz podejmował dalsze kroki prawne w celu ochrony konstytucyjnej definicji małżeństwa i wolności sumienia urzędników zobowiązanych do stosowania prawa.

Zobacz też:

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock