Amnestia dla setek tysięcy imigrantów? List Ordo Iuris do szefów rządów państw UE

Co zakłada projekt prawa procedowanego w Hiszpanii?

Instytut Ordo Iuris przekazał wszystkim 27 szefom rządów państw członkowskich UE list, w którym wskazuje na zagrożenia wynikające z masowej, niekontrolowanej migracji. Dokument jest reakcją na decyzję Hiszpanii, która przyjęła prawo przewidujące masową amnestię dla min. 500 – 700 tysięcy nielegalnych imigrantów. W liście prawnicy Instytutu uwypuklają zagrożenia wynikającego z niedawno przyjętego hiszpańskiego prawa.

Projekt dekretu królewskiego, przyjęty 27 stycznia bieżącego roku przez Radę Ministrów (Consejo de Ministros) Hiszpanii, przewiduje „nadzwyczajną regularyzację” (regularización extraordinaria) pobytu migrantów przebywających nielegalnie na terytorium państwa przed końcem 2025 roku. Przewiduje się, że w wyniku tej decyzji od pół miliona do nawet siedmiuset tysięcy osób uzyska prawo legalnego pobytu w Hiszpanii. Władze tego państwa uzasadniają swe działania względami humanitarnymi, potrzebami rynku pracy oraz potencjalnymi korzyściami fiskalnymi.

Projekt przewiduje formalne ograniczenia – obejmuje jedynie osoby bez przeszłości kryminalnej oraz takie, które nie stanowią zagrożenia dla porządku publicznego. Procedura ma charakter czasowy i opiera się na systemie wnioskowym, co, w założeniu, ma zapewnić kontrolę nad całym procesem. Rząd hiszpański podkreśla również, że wdrożone zostaną odpowiednie zabezpieczenia administracyjne.

Masowa migracja pociąga za sobą szereg negatywnych konsekwencji

W liście wysłanym do wszystkich 27 szefów rządów państw członkowskich Unii Europejskiej prawnicy Instytutu wskazują na daleko idące, negatywne konsekwencje działań hiszpańskich władz, zarówno odniesieniu do krajów UE, jak i samej Unii Europejskiej. W tym kontekście eksperci Ordo Iuris podkreślają praktyczne problemy związane z możliwością rozpatrzenia tak dużej liczby wniosków oraz uwypuklają negatywne skutki tej decyzji, wykraczające poza granice Hiszpanii. Uzyskanie prawa pobytu w jednym państwie członkowskim UE automatycznie otwiera bowiem drogę do przemieszczania się w obrębie strefy Schengen. Oznacza to, że skutki polityki migracyjnej Madrytu mogą być odczuwalne w całej Unii Europejskiej.

Zwracając uwagę na konkretne zagrożenia, prawnicy Ordo Iuris w pierwszej kolejności wskazują, że decyzja hiszpańskiego rządu, masowo legalizująca pobyt kilkuset tysięcy imigrantów, może stanowić silny czynnik zachęcający dla kolejnych rzesz migrantów. W ocenie ekspertów Instytutu, perspektywa przyszłych amnestii może bowiem zwiększyć prawdopodobieństwo podejmowania prób nielegalnego przekroczenia granic. W rezultacie Europa może zostać narażona na kolejną falę migracyjną, zanim zdąży w pełni poradzić sobie z konsekwencjami poprzednich kryzysów.

W liście zaznaczono również, że deklarowana przez hiszpański rząd weryfikacja setek tysięcy osób pod kątem ich przeszłości kryminalnej jest zadaniem niezwykle trudnym logistycznie. Szczególne problemy pojawiają się w odniesieniu do dokumentów z krajów pochodzenia migrantów, gdzie administracja publiczna często bywa niewydolna lub dotknięta korupcją. Instytut wskazuje, że w praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której decyzje będą podejmowane na podstawie niepełnych lub niewiarygodnych danych. W rezultacie hiszpańskie władze mogą być ostatecznie zmuszone do rezygnacji ze skutecznej weryfikacji tego wymogu i zamiast tego polegać wyłącznie na niemożliwych do zweryfikowania oświadczeniach migrantów dotyczących niekaralności.

Prawnicy Instytutu podkreślają, że decyzja władz Hiszpanii stanowi zagrożenie dla porządku publicznego. Biorąc pod uwagę spodziewane setki tysięcy wnioskodawców oraz wskazane powyżej możliwe problemy dotyczące ustalenia danych odnośnie przeszłości kryminalnej imigrantów ubiegających się o legalizację pobytu, jest bardzo mało prawdopodobne, aby hiszpańska policja i służby bezpieczeństwa były w stanie przeprowadzić skuteczną weryfikację przeszłości każdego z nich.

W liście akcentuje się, iż zjawisko masowej migracji nie ogranicza się tylko do problematyki przestępczości. Problemem jest także kwestia integracji tak dużej liczby osób ze społeczeństwem hiszpańskim. Nawet przy dobrej woli władz lokalnych może dojść do przeciążenia systemów opieki społecznej, edukacji czy rynku pracy. Istnieje również ryzyko powstawania zamkniętych enklaw społecznych, które utrudniają budowanie spójności kulturowej i społecznej.

Decyzja hiszpańskiego rządu jest sprzeczna z prawem UE

Prawnicy Instytutu sygnalizują jednocześnie, iż działania hiszpańskich władz pozostają w sprzeczności z prawem Unii Europejskiej. W tym kontekście wskazują oni, iż masowa legalizacja pobytu setek tysięcy imigrantów narusza zasadę lojalnej współpracy określoną w art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), która nakłada na państwa członkowskie obowiązek uwzględniania interesów całej wspólnoty przy podejmowaniu decyzji o istotnym znaczeniu. Działania jednostronne, takie jak masowa amnestia dla migrantów, mogą być także postrzegane jako sprzeczne z art. 3 ust. 2 TUE, ustanawiającym obszar wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, oraz z art. 79 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który reguluje wspólną politykę migracyjną i działania mające przeciwdziałać nielegalnej imigracji.

Ponadto autorzy dokumentu akcentują, że decyzja rządu Hiszpanii będzie również oddziaływała na wspólną politykę migracyjną Unii Europejskiej, której celem jest przeciwdziałanie nielegalnej migracji oraz handlowi ludźmi. Masowa amnestia może bowiem podważać skuteczność tych działań, wysyłając sprzeczny sygnał co do konsekwencji naruszania przepisów. W rezultacie państwa członkowskie mogą zostać zmuszone do podjęcia działań ochronnych, takich jak przywracanie kontroli granicznych czy inicjowanie sporów prawnych na forum unijnym. Równolegle pojawia się potrzeba intensyfikacji dialogu politycznego, aby zapobiec eskalacji napięć i ograniczyć ryzyko kolejnego kryzysu migracyjnego.

Apel do szefów rządów państw UE

Instytut apeluje do szefów rządów UE do obrony bezpieczeństwa swoich państw przed niekontrolowaną masową imigracją. W tym kontekście Ordo Iuris wskazuje, że ani Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, ani żaden inny traktat międzynarodowy nie gwarantują nikomu „prawa do imigracji”. Jednocześnie prawnicy Ordo Iuris przypominają o odpowiednich postanowieniach prawa pierwotnego UE, które odnoszą się do problematyki migracji. W liście powołują się na art. 3 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, zgodnie z którym Unia ma zapewnić swoim obywatelom obszar wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości bez wewnętrznych granic, w którym swoboda przemieszczania się osób jest połączona z odpowiednimi środkami dotyczącymi kontroli granic zewnętrznych, azylu, polityki migracyjnej oraz zapobiegania i zwalczania przestępczości. Wskazują także, że, zgodnie z art. 79 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, UE powinna prowadzić wspólną politykę migracyjną, mającą na celu zapobieganie nielegalnej imigracji oraz wzmacnianie działań w zakresie zwalczania handlu ludźmi.

– Decyzja władz Hiszpanii, przewidująca masową legalizację setek tysięcy nielegalnych migrantów, może spowodować daleko idące i negatywne konsekwencje, zarówno dla wszystkich państw członkowskich jak i dla samej Unii Europejskiej. Takie jednostronne działania nie tylko podważają prawo Unii, ale też stwarzają realne zagrożenie dla bezpieczeństwa, porządku publicznego i stabilności społecznej w całej Europie. Dlatego Instytut zdecydował się przygotować list, w którym apeluje do europejskich przywódców o ochronę swych państw przed negatywnymi skutkami masowej, niekontrolowanej migracji – komentuje Patryk Ignaszczak z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.