główne PUNKTY
1
Przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu toczą się dwa postepowania, w ramach których mężczyźni, którzy zawarli tzw. małżeństwa jednopłciowe domagają się ich uznania przez inne kraje.
2
Jedna ze spraw dotyczy Monako, druga Bułgarii. W obu państwach instytucje odmówiły skarżącym uznania ich „małżeństw”.
3
Instytut Ordo Iuris złożył w obydwu sprawach opinie „przyjaciela sądu”, wskazując, że najważniejsze akty prawa międzynarodowego przyznają prawo do zawarcia małżeństwa wyłącznie związkom kobiety i mężczyzny.
Instytut Ordo Iuris przystąpił w charakterze „przyjaciela sądu” do dwóch postępowań przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, dotyczących prób wymuszenia uznania tzw. małżeństw jednopłciowych przez państwa członkowskie Rady Europy. Obie sprawy – przeciwko Monako oraz Bułgarii – wpisują się w szerszy spór o zakres ochrony instytucji małżeństwa na gruncie prawa międzynarodowego oraz granice kompetencji Trybunału w Strasburgu.
Pierwsza ze spraw dotyczy dwóch mężczyzn ze Stanów Zjednoczonych, którzy po zawarciu „małżeństwa” w swoim kraju wystąpili o jego uznanie w Księstwie Monako. Tamtejszy urząd stanu cywilnego odmówił, wskazując, że byłoby to sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym. W Monako szczególną rolę odgrywa bowiem religia katolicka, która – zgodnie z konstytucją – posiada status religii państwowej. Władze podkreśliły jednocześnie, że system prawny przewiduje możliwość sformalizowania relacji jednopłciowych w innej formie – poprzez zawarcie umowy o solidarności cywilnej (contrat civil de solidarité).
Skarżący nie zaakceptowali tej możliwości i wnieśli skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zarzucając naruszenie prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, gwarantowanego przez art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Sprawą zajmuje się V Sekcja Trybunału.
Drugie postępowanie dotyczy Bułgarii. Dwaj mężczyźni, którzy zawarli „małżeństwo” w Niemczech, wystąpili o jego uznanie przez bułgarskie władze. Wniosek został odrzucony przez urząd stanu cywilnego, a następnie decyzję tę podtrzymały sądy administracyjne. Podstawą odmowy był przepis konstytucji Bułgarii, który wprost stanowi, że małżeństwo jest dobrowolnym związkiem mężczyzny i kobiety. Decyzja została podtrzymana przez sądy administracyjne.
Skarżący skierowali sprawę do Trybunału w Strasburgu, zarzucając naruszenie art. 12 Konwencji (prawo do zawarcia małżeństwa) oraz art. 14 (zakaz dyskryminacji). Sprawa ta ma charakter precedensowy, ponieważ po raz pierwszy istnieje realna możliwość, że Trybunał dokona reinterpretacji art. 12 Konwencji w celu objęcia nim par jednopłciowych. O ile w dotychczasowym orzecznictwie ETPC jednoznacznie uznawał możliwość sformalizowania związku jednopłciowego za prawo człowieka, to jak dotąd pozostawiał państwom członkowskim swobodę w wyborze nazwy takiej instytucji, nie wymagając, aby było to małżeństwo. Postępowanie toczy się przed III Sekcją Trybunału.
W obu sprawach Centrum Prawa Międzynarodowego Instytutu Ordo Iuris uzyskało zgodę przewodniczących właściwych sekcji Trybunału na przedstawienie opinii amicus curiae. W swoich stanowiskach Instytut przypomniał, że zarówno Europejska Konwencja Praw Człowieka (art. 12), jak i inne kluczowe akty prawa międzynarodowego – w tym Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (art. 16) oraz Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (art. 23) – przyznają prawo do zawarcia małżeństwa wyłącznie „kobietom i mężczyznom”.
Instytut podkreślił również, że małżeństwo jest jedną z najstarszych instytucji prawnych, głęboko zakorzenioną w europejskich tradycjach konstytucyjnych. 32 państwa członkowskie Rady Europy zdecydowały się na jego szczególną ochronę na poziomie ustawy zasadniczej, a 14 wprost definiuje je jako związek kobiety i mężczyzny. W opinii Instytutu, zastrzeżenie nazwy „małżeństwo” dla związku kobiety i mężczyzny nie stanowi przejawu arbitralnej dyskryminacji, lecz znajduje racjonalne uzasadnienie w argumentach historycznych, społecznych i prawnych.
Europejski Trybunał Praw Człowieka poinformował Instytut o przekazaniu przedstawionych opinii stronom obu postępowań oraz o ich włączeniu do akt spraw. Terminy wydania wyroków nie są jeszcze znane. Oba rozstrzygnięcia mogą mieć istotne znaczenie dla dalszego kierunku orzecznictwa Trybunału w sprawach dotyczących instytucji małżeństwa w Europie.
Przeczytaj też:
Źródło zdjęcia okładkowego: iStock
