Surogacja to sprzedaż dzieci. Ordo Iuris w międzynarodowej koalicji apelującej do Komitetu Praw Dziecka ONZ

Instytut Ordo Iuris przystąpił do międzynarodowej koalicji organizacji, które w liście otwartym wzywają Komitet Praw Dziecka ONZ do uznania odpłatnej surogacji za sprzedaż dzieci i podjęcia działań chroniących dzieci przed tą praktyką.

Data publikacji: 8 września 2026

Autor: Ordo Iuris –

1

Instytut Ordo Iuris podpisał międzynarodowy list otwarty do Komitetu Praw Dziecka ONZ wzywający do uznania odpłatnej surogacji za sprzedaż dzieci w rozumieniu Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka.

2

Inicjatywę koordynuje Grupa Ekspertów Deklaracji z Casablanki, a list zostanie przekazany członkom Komitetu 10 września 2026 r.

3

Sygnatariusze powołują się na stanowiska specjalnych sprawozdawców ONZ oraz na znowelizowaną unijną dyrektywę „antyhandlową”, które od lat łączą surogację z handlem ludźmi i sprzedażą dzieci.

4

Autorzy listu przypominają, że przedmiotem umowy surogacyjnej nie jest wyłącznie „usługa”, lecz samo dziecko, które ma zostać wydane zleceniodawcom po urodzeniu.

5

List wzywa państwa do przyjęcia środków ustawodawczych chroniących dzieci przed surogacją oraz do podjęcia prac nad wiążącą konwencją międzynarodową, która zakazywałaby tej praktyki na całym świecie.

Dziecko jako przedmiot kontraktu

10 września do członków Komitetu Praw Dziecka ONZ trafi list otwarty przygotowany z inicjatywy Grupy Ekspertów Deklaracji z Casablanki, której rzeczniczką jest Olivia Maurel – francusko-amerykańska działaczka urodzona w wyniku surogacji, od lat świadcząca przed parlamentami i instytucjami międzynarodowymi na temat konsekwencji tej praktyki dla dzieci. Instytut Ordo Iuris znalazł się wśród organizacji, które postanowiły ten list poprzeć.

Sygnatariusze domagają się, aby Komitet wprost uznał, że odpłatna surogacja – niezależnie od nazwy nadanej umowie i jej szczegółowych warunków – stanowi sprzedaż dziecka w rozumieniu art. 2 Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii z 25 maja 2000 r. Argumentacja listu jest prosta: przedmiotem umowy surogacyjnej nigdy nie jest sama ciąża, lecz dziecko, które ma zostać przekazane zleceniodawcom po porodzie. Żaden zleceniodawca nie zgodziłby się na wynagrodzenie dla matki zastępczej wyłącznie za przebyty okres ciąży, gdyby dziecko nie miało zostać mu wydane. Autorzy listu podkreślają przy tym, że nawet tzw. surogacja altruistyczna często wiąże się z rekompensatami i zwrotami kosztów, które w praktyce stanowią ukrytą formę zapłaty.

Sprawozdawcy ONZ i prawo unijne już to potwierdzają

List przywołuje stanowiska, które od lat wskazują na ten sam kierunek. Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. sprzedaży i wykorzystywania seksualnego dzieci Maud de Boer-Buquicchio już w 2017 r. stwierdziła w raporcie, że praktyka komercyjnej surogacji „często równa się sprzedaży dzieci”, a rok później poświęciła temu zagadnieniu odrębny raport, analizujący, kiedy umowy surogacyjne wypełniają znamiona sprzedaży dziecka.

Na poziomie unijnym dyrektywa 2011/36/UE, znowelizowana dyrektywą (UE) 2024/1712, wprost wymienia „wyzysk związany z surogacją” wśród czynów, które państwa członkowskie mają obowiązek penalizować jako formy handlu ludźmi. Z kolei 10 października 2025 r. Specjalny Sprawozdawca ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt Reem Alsalem przedstawiła raport, w którym stwierdziła, że surogacja wiąże się z wyzyskiem i przemocą wobec kobiet i dzieci oraz że nawet w wariancie „altruistycznym” rzekomy zwrot kosztów najczęściej stanowi faktyczną zapłatę. Raport wezwał państwa do podjęcia kroków w kierunku wyeliminowania surogacji we wszystkich jej formach oraz do wypracowania wiążącego instrumentu międzynarodowego zakazującego tej praktyki.

Także sam Komitet Praw Dziecka wielokrotnie wyrażał zaniepokojenie związkiem między surogacją a sprzedażą dzieci w swoich zaleceniach końcowych kierowanych m.in. do Stanów Zjednoczonych, Indii, Meksyku i Izraela. W wytycznych z 10 września 2019 r. Komitet potwierdził, że surogacja „może również stanowić sprzedaż dzieci”. List proponuje, aby doprecyzować tę linię orzeczniczą: odpłatna surogacja, bezpośrednia lub pośrednia, ma z definicji stanowić sprzedaż dziecka.

Czego domaga się koalicja?

Sygnatariusze listu proszą Komitet Praw Dziecka o trzy działania: potwierdzenie, że odpłatna surogacja stanowi sprzedaż dzieci w rozumieniu Protokołu fakultatywnego, wezwanie państw-stron do przyjęcia środków ustawodawczych chroniących dzieci przed poddawaniem ich surogacji oraz zachęcenie do wypracowania instrumentu międzynarodowego zmierzającego do globalnego zniesienia tej praktyki. Autorzy listu zastrzegają przy tym, że każda surogacja – odpłatna czy nie – narusza prawa dziecka wynikające z Konwencji, jednak to właśnie element odpłatności dodatkowo czyni z niej sprzedaż dziecka i pogłębia krzywdę, jakiej dziecko doświadcza.

– Coraz szersze grono podmiotów na forum międzynarodowym mówi dziś jednym głosem: surogacja sprowadza dziecko do roli przedmiotu kontraktu, a to jest nie do pogodzenia z jego godnością i podmiotowością prawną. Poparcie tego listu przez Instytut Ordo Iuris to naturalna kontynuacja naszego dotychczasowego zaangażowania w prace Komitetu Praw Dziecka i Specjalnej Sprawozdawczyni ONZ ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt. Nie chodzi o tworzenie nowego prawa, lecz o egzekwowanie zobowiązań, które państwa już przyjęły, ratyfikując Konwencję o prawach dziecka i jej Protokół fakultatywny – zaznacza Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

W dniach 12–13 września ukraińska firma BioTexCom planuje zorganizowanie w Warszawie konferencji, której celem jest promowanie programów oferujących macierzyństwo zastępcze oraz zapłodnienie in vitro. Firma zaprasza zainteresowanych na indywidualne spotkania z jej przedstawicielami, oferując pakiety surogacyjne, których wartość sięga niemal 65 tysięcy euro. Wobec tego Instytut Ordo Iuris przygotował petycję do Prokuratora Generalnego o objęcie sprawy zwierzchnim nadzorem służbowym i wszczęcie przeciwko BioTexCom postępowania z art. 211a Kodeksu karnego oraz art. 88 ustawy o leczeniu niepłodności oraz podjęcie czynności zmierzających do niedopuszczenia do wydarzenia w zapowiedzianej formie.

Zobacz też:

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock

Czytaj więcej