Surogacyjne targi w sercu Warszawy. Ordo Iuris od lat mówi: to nie usługa, to handel ludźmi

1

Ukraińska firma BioTexCom zapowiada zorganizowanie we wrześniu w Warszawie konferencji promującej surogację, oferując możliwość „nabycia” dziecka za prawie 65 tysięcy euro. Sprawa trafiła już do prokuratury.

2

Od 2023 r. Ordo Iuris przekazuje opinie organom ONZ i instytucjom unijnym, argumentując, że surogacja spełnia znamiona handlu ludźmi i sprzedaży dzieci w rozumieniu prawa międzynarodowego.

3

Instytut współpracuje ze Specjalnym Sprawozdawcą ONZ Reem Alsalem, której raport o przemocy wobec matek wprost przywołał stanowisko Ordo Iuris, a sama Alsalem gościła na konferencji naukowej zorganizowanej przez Instytut w czerwcu 2026 r.

4

Ordo Iuris postuluje przyjęcie nowego Protokołu Fakultatywnego do Konwencji o Prawach Dziecka, który wprost zakazywałby surogacji, oraz przygotowało polskie tłumaczenia dwóch raportów ONZ dotyczących tego zjawiska.

5

W związku z wrześniową konferencją BioTexCom, Instytut przygotował petycję wzywającą do zablokowania wydarzenia jako promocji handlu ludźmi, skierowaną do Ministra Sprawiedliwości Waldemara Żurka. Apel dostępny jest na stronie niedlasurogacji.pl
 

Dziecko na zamówienie?

W dniach 12–13 września ukraińska firma BioTexCom planuje zorganizowanie w Warszawie konferencji, której celem jest promowanie programów oferujących macierzyństwo zastępcze oraz zapłodnienie in vitro. Firma zaprasza zainteresowanych na indywidualne spotkania z jej przedstawicielami, oferując pakiety surogacyjne, których wartość sięga niemal 65 tysięcy euro. W świetle polskiego prawa – w przeciwieństwie do prawa ukraińskiego – surogacja może zostać zakwalifikowana jako przestępstwo. Sprawa warszawskiej konferencji trafiła już do prokuratury.

To wydarzenie nie jest przypadkowym epizodem, lecz kolejnym przejawem szerszego zjawiska: Polska, obok innych krajów Europy Zachodniej i Środkowej pozbawionych własnych regulacji dotyczących surogacji, od lat staje się rynkiem zbytu dla zagranicznych tzw. firm reprodukcyjnych. Ttemat surogacji od lat znajduje się w centrum uwagi Centrum Prawa Międzynarodowego Instytutu Ordo Iuris – zarówno na poziomie krajowym, jak i na najważniejszych forach międzynarodowych.

Opinie i stanowiska na forum ONZ i Unii Europejskiej

Od 2023 r. Instytut regularnie przekazuje opinie i stanowiska organom działającym w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz instytucjom unijnym, konsekwentnie argumentując, że surogacja spełnia znamiona handlu ludźmi i sprzedaży dzieci w rozumieniu prawa międzynarodowego. W lutym 2023 r. eksperci Ordo Iuris opublikowali analizę wykazującą, że prawo Unii Europejskiej nie wymaga od państw członkowskich legalizacji surogacji. Gdy w grudniu 2024 r. Trzeci Komitet Zgromadzenia Ogólnego ONZ przyjął rezolucję w sprawie handlu kobietami i dziewczętami, która po raz pierwszy wprost odniosła się do zjawiska surogacji, Instytut skomentował to jako istotny precedens.

W 2025 r. aktywność ta znacząco się zintensyfikowała. W kwietniu Ordo Iuris przedstawiło opinię będącą wkładem w raport tematyczny ONZ poświęcony surogacji, w lipcu znalazło się w gronie organizacji wspierających stanowisko przedstawione przed Radę Praw Człowieka ONZ przeciwko legalizacji tej praktyki, a w październiku i listopadzie przedłożyło kolejne stanowiska – w tym obszerną opinię „Surogacja jako forma sprzedaży dzieci i naruszenia praw kobiet” skierowaną bezpośrednio do Specjalnego Sprawozdawcy ONZ. Rok 2026 przyniósł kolejne działania: w styczniu opinię dla Komisji Europejskiej postulującą uznanie każdej formy surogacji za handel ludźmi, w marcu udział w sesji Komisji ds. Statusu Kobiet, a w lipcu komentarz podsumowujący 62. sesję Rady Praw Człowieka ONZ, na której zaprezentowano raport o przemocy wobec matek.

Współpraca ze Specjalnym Sprawozdawcą ONZ

Szczególne miejsce w tych działaniach zajmuje współpraca z Reem Alsalem, Specjalnym Sprawozdawcą ONZ ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt, konsekwentnie broniącą w swoich raportach biologicznego rozumienia płci i macierzyństwa. Ordo Iuris brało udział w nieformalnych konsultacjach eksperckich prowadzonych przez Alsalem do obu jej kluczowych dokumentów – raportu o przemocy wobec kobiet w kontekście surogacji, przedłożonego Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ w październiku 2025 r. oraz raportu o przemocy wobec matek, zaprezentowanego Radzie Praw Człowieka w lipcu 2026 r. Co istotne, stanowisko Instytutu zostało wprost przywołane w tym drugim dokumencie – w części dotyczącej deprecjacji macierzyństwa we współczesnym dyskursie publicznym i instytucjonalnym.

Współpraca ta znalazła też wymiar bezpośredni: 3 czerwca 2026 r. Reem Alsalem osobiście wzięła udział – jako gość specjalny – w zorganizowanej przez Ordo Iuris na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego międzynarodowej konferencji naukowej „Macierzyństwo w XXI wieku”. Podczas panelu poświęconego surogacji przedstawiła wyniki swojego raportu, nakreślając profil kobiet zostających surogatkami – niemal wyłącznie ubogich, często samotnych matek lub imigrantek – oraz wzywając do modelu abolicji surogacji wzorowanego na abolicji prostytucji. Towarzyszyła jej Olivia Maurel, rzeczniczka międzynarodowej Deklaracji z Casablanki – koalicji ponad 150 ekspertów z 75 krajów opowiadających się za powszechnym zakazem surogacji – i sama urodzona w wyniku tej procedury, która podzieliła się poruszającym osobistym świadectwem.

Współpraca z inicjatorami Deklaracji z Casablanki

To nie pierwszy raz, gdy drogi Ordo Iuris i środowiska skupionego wokół Deklaracji z Casablanki się przecinają. Już w kwietniu 2024 r. Instytut uczestniczył w zorganizowanej przez inicjatorów Deklaracji międzynarodowej konferencji w Rzymie, poświęconej w całości zagadnieniu surogacji, a w komentarzu „Prawo do dziecka czy prawa dziecka?” odniósł się do jej ustaleń. Udział rzeczniczki Deklaracji w warszawskiej konferencji w czerwcu 2026 r. jest więc kontynuacją wieloletniej, bieżącej współpracy z tym środowiskiem, a nie jednorazowym epizodem.

Postulat nowego Protokołu Fakultatywnego do Konwencji o Prawach Dziecka

W swoich opiniach kierowanych do ONZ Instytut konsekwentnie formułuje konkretny postulat legislacyjny: przyjęcie nowego Protokołu Fakultatywnego do Konwencji o Prawach Dziecka, który wprost zakazywałby surogacji. Argumentacja prawna, rozwinięta zwłaszcza w listopadowej opinii dla Specjalnego Sprawozdawcy, odwołuje się do art. 35 Konwencji o Prawach Dziecka oraz art. 2 lit. a) istniejącego już Protokołu fakultatywnego w sprawie sprzedaży dzieci z 2000 r., którego definicja „sprzedaży dziecka” – zdaniem ekspertów Ordo Iuris – obejmuje również umowy surogacyjne, w ramach których dziecko przekazywane jest za wynagrodzeniem lub inną korzyścią.

Tłumaczenie raportów ONZ na język polski

Najnowszym elementem tej aktywności jest publikacja, do której doszło kilka dni temu. 25 sierpnia 2026 r. Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka opublikowało na swojej oficjalnej stronie polskie tłumaczenia obu wspomnianych raportów Reem Alsalem – o przemocy wobec kobiet w kontekście surogacji oraz o przemocy wobec matek. Oba przekłady przygotował Instytut Ordo Iuris. Dzięki temu polskojęzyczni prawnicy, dziennikarze, przedstawiciele administracji publicznej i organizacje pozarządowe zyskali bezpośredni dostęp do pełnej treści obu dokumentów – bez pośrednictwa fragmentarycznych cytatów i wtórnych relacji medialnych, w jakich raporty ONZ funkcjonowały dotąd w polskim dyskursie publicznym.

Zestawione powyżej działania – kilkanaście opinii i stanowisk dla ONZ i UE, udział w konsultacjach eksperckich Specjalnego Sprawozdawcy ONZ, własna międzynarodowa konferencja naukowa w Warszawie, współpraca z inicjatorami Deklaracji z Casablanki, postulat nowego traktatu międzynarodowego oraz przygotowanie oficjalnych tłumaczeń raportów ONZ – składają się na obraz systematycznego, wieloletniego zaangażowania Ordo Iuris w walkę z surogacją na poziomie krajowym i międzynarodowym. To właśnie na tym tle należy odczytywać zaplanowaną na 12–13 września konferencję ukraińskiej firmy BioTexCom w Warszawie. Instytut przygotował w tej sprawie petycję do Ministra Sprawiedliwości Waldemara Żurka, w której nawołuje do zablokowania tego wydarzenia.

– Konferencja, którą ukraińska firma planuje na wrzesień w Warszawie, nie jest neutralnym wydarzeniem informacyjnym, lecz akcją promocyjną komercyjnego biznesu reprodukcyjnego, który traktuje ciało kobiety jako środek produkcji, a dziecko jako produkt dostosowany do oczekiwań klienta. Polskie prawo nie przewiduje wprost przestępstwa surogacji, ale nie oznacza to prawnej próżni. Umowa, w ramach której dziecko jest przekazywane za wynagrodzeniem, może wyczerpywać znamiona handlu ludźmi, a organizowanie i promowanie takiego procederu na terytorium Rzeczypospolitej powinno spotkać się z reakcją odpowiednich organów. Ordo Iuris od lat dokumentuje mechanizmy wyzysku wpisane w komercyjną surogację: od Kolumbii, przez Ukrainę, po Stany Zjednoczone i konsekwentnie zabiega o to, by problem ten przestał być traktowany jako prywatna sprawa „rodziców zamawiających”, a zaczął być rozpoznawany jako to, czym w istocie jest: formą wyzysku ekonomicznego kobiet w trudnej sytuacji życiowej oraz naruszeniem podstawowych praw dziecka do tożsamości i więzi z matką, będącą osobą, która je urodziła – zaznacza Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

Zobacz też:

• Rada Praw Człowieka ONZ: 26 państw Unii Europejskiej skrytykowało raport ws. ochrony macierzyństwa. Włochy jedynym państwem UE, które nie przyłączyło się do stanowiska
• Rząd Tuska chce uznawać homoadopcję i surogację
• „Matka” zastąpiona przez „rodzica gestacyjnego”. Nowy Jork przyjmuje ustawę zmieniającą język prawa rodzinnego
• Nowy raport ONZ wzywa do globalnego zakazu surogacji, potępiając tę praktykę jako „wykorzystującą, nieetyczną i okrutną”
• Włochy rozszerzają prawny zakaz surogacji

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock