Tylko Stolica Apostolska przeciwko eutanazji. Debata na forum ONZ

W trakcie 11. posiedzenia Trzeciego Komitetu ONZ, w ramach punktu 25 porządku obrad „Awans kobiet”, miał miejsce dialog interaktywny z Reem Alsalem – Specjalnym Sprawozdawcą ONZ ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt. Alsalem przedstawiła na nim raport A/81/133 o przemocy wobec starszych kobiet, którego treść – w tym krytykę ustaw o tzw. samoidentyfikacji płci i ostrzeżenie przed eutanazją – Instytut Ordo Iuris omówił 10 września. W tej samej części obrad wystąpiły również przewodnicząca Komitetu ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet (CEDAW), przewodnicząca Grupy Roboczej ds. dyskryminacji kobiet i dziewcząt, a także przedstawicielki UN Women (podmiotu Organizacji Narodów Zjednoczonych na rzecz Równości Płci i Wzmocnienia Kobiet) i Funduszu Ludnościowego Narodów Zjednoczonych (UNFPA), dlatego część delegacji kierowała pytania do kilku podmiotów jednocześnie.

Ostatnie wystąpienie przed końcem mandatu

Reem Alsalem poinformowała, że po raz ostatni występuje przed Trzecim Komitetem. Jej mandat wygasa w lipcu 2027 r., a w czerwcu 2027 r. przedstawi jeszcze raporty Radzie Praw Człowieka, natomiast raport końcowy w październiku 2027 r. zaprezentuje już jej następca. Przypomniała, że w ciągu pięciu lat skierowała do państw 458 komunikatów oraz przeprowadziła siedem oficjalnych wizyt krajowych i trzy wizyty techniczne.

Wystąpienie otworzyła odwołaniem do art. 1 ust. 3 Karty Narodów Zjednoczonych, który wśród celów Organizacji wymienia popieranie poszanowania praw człowieka „bez względu na różnice rasy, płci, języka lub wyznania”. Powtarzając tezy raportu, ostrzegła przed wymazywaniem płci z danych i polityk publicznych oraz przed poddawaniem starszych kobiet eutanazji bez ich wolnej i świadomej zgody. Zaapelowała o spójność stanowisk państw i organów ONZ – „bez wybiórczości, bez instrumentalizacji, bez upolitycznienia”.

Nowymi elementami wystąpienia były odniesienia do trwającego wyboru Sekretarza Generalnego i do reformy ONZ. Jako Specjalny Sprawozdawca z zadowoleniem przyjęła perspektywę objęcia tego stanowiska po raz pierwszy przez kobietę, nazywając ten krok „od dawna spóźnionym”. Wezwała państwa, by rozważając łączenie mandatów procedur specjalnych, brały pod uwagę skutki dla ochrony praw człowieka, a nie wyłącznie oszczędności. Odrębny mandat ds. przemocy wobec kobiet nazwała „niezbędnym” i zwróciła uwagę na ataki i kampanie oszczerstw wymierzone w osoby sprawujące mandaty specjalne.

Stolica Apostolska: eutanazja wzmacnia postrzeganie starszych jako ciężaru

Stolica Apostolska była jedyną delegacją, która w dialogu podjęła wątek eutanazji. Przypomniała, że – jak wskazano w raporcie – wiele społeczeństw postrzega osoby starsze, a zwłaszcza starsze kobiety, jako ciężar. Zapytała Specjalnego Sprawozdawcę, czy wspomagane samobójstwo i eutanazja nie grożą utrwaleniem tych szkodliwych postaw, i podkreśliła, że Stolica Apostolska stanowczo sprzeciwia się tym praktykom jako naruszeniom godności człowieka. Wiążącym standardem w tym zakresie pozostaje art. 6 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, zgodnie z którym każda istota ludzka ma przyrodzone prawo do życia, chronione przez ustawę.

Przedstawicielka Unii Europejskiej w swoim wystąpieniu zadeklarowała poparcie dla wszystkich mandatów, odnotowała uwagi raportu o krzyżujących się formach dyskryminacji starszych kobiet i zapytała Specjalnego Sprawozdawcę, jak przełamywać stereotypy płciowe i szkodliwe normy społeczne wobec tej grupy. Do eutanazji ani do kwestii płci w danych się nie odniosła.

Żadne z państw członkowskich UE, które zabrały głos we własnym imieniu, nie wyłamało się z tej linii. Portugalia pytała o systematyczne uwzględnianie starszych kobiet w politykach i usługach publicznych, Słowenia, podkreślając, że starsze kobiety „nie są grupą jednorodną”, pytała o to, co w zakresie przemocy wobec starszych kobiet powinien obejmować prawnie wiążący instrument o prawach osób starszych, nad którym trwają prace w ONZ, Cypr – o wymianę dobrych praktyk, Grecja – o wykluczenie cyfrowe starszych kobiet, a Włochy – o dalsze środki ochrony i poprawę danych. Reprezentanci Austrii, Belgii, Niemiec, Chorwacji i Hiszpanii skupili się na przemocy z wykorzystaniem technologii i kobietobójstwie. Przedstawiciel Irlandii, pytając o sytuację starszych kobiet z niepełnosprawnościami, w ogólnej części wystąpienia uznał powszechny dostęp do „kompleksowych usług w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego” za niezbędny. Z kolei delegat Francji mówił o prawach kobiet i dziewcząt „w całej ich różnorodności”.

Polskę reprezentowała w dialogu młodzieżowa przedstawicielka, która mówiła o bezpieczeństwie platform internetowych i udziale kobiet w kształtowaniu przestrzeni cyfrowej. Do raportu o przemocy wobec starszych kobiet polska delegacja się nie odniosła.

W imieniu Danii, Estonii, Finlandii, Islandii, Litwy, Łotwy, Norwegii i Szwecji wystąpił zastępca stałego przedstawiciela Łotwy przy ONZ Olegs Ilgis. Oświadczenie państw nordycko-bałtyckich dotyczyło przemocy wobec starszych kobiet „w całej ich różnorodności”, zwłaszcza tych, które potrzebują opieki w domu lub w instytucjach. Państwa te zwróciły uwagę na niedostateczną dostępność danych z podziałem na grupy wiekowe. O danych według płci ani o eutanazji oświadczenie nie wspominało. Wśród rekomendowanych działań wymieniono szkolenia dla pracowników ochrony zdrowia, opieki społecznej i policji oraz udział starszych kobiet w kształtowaniu polityk publicznych.

Kanada przeciw „koncepcjom opartym na płci”

Wprost przeciwne stanowisko w sprawie płci zajęła Kanada. Jej delegacja oświadczyła, że jest zaniepokojona „dyskryminującymi koncepcjami opartymi na płci”, ponieważ przemoc wobec kobiet „nie opiera się wyłącznie na płci biologicznej”. Mówiła również o przemocy wobec kobiet i dziewcząt „w całej ich różnorodności” oraz o dostępie do tzw. zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. Wielka Brytania, nie zwracając się bezpośrednio do Specjalnego Sprawozdawcy, opowiedziała się za ochroną tzw. zdrowia oraz praw seksualnych i reprodukcyjnych. Pytania kanadyjskiej delegacji do Specjalnego Sprawozdawcy dotyczyły gromadzenia danych o przemocy wobec starszych kobiet oraz przeciwdziałania nakładającym się formom dyskryminacji.

Na przeciwległym biegunie znalazła się Federacja Rosyjska, która – bez bezpośredniego odniesienia do raportu – sprzeciwiła się zastępowaniu „powszechnie przyjętego terminu płeć (sex) słowem gender”. Etiopia zapytała Specjalnego Sprawozdawcę, jak pogodzić ochronę i autonomię dzieci, zwłaszcza dziewcząt, z zachowaniem prawowitej roli, odpowiedzialności i władzy rodziców.

Najostrzejszą krytykę przedstawiły Indie. Delegacja stanowczo potępiła zawarte w raporcie twierdzenie, że przyspieszanie śmierci osób starszych jest indyjskim rytuałem, i zarzuciła pominięcie działań rządu podejmowanych od 2022 r. na rzecz wdów z Vrindavanu. Zakwestionowała też podstawę empiryczną raportu, wskazując, że nie można oceniać 1,4 mld ludzi na podstawie dyskusji grupowej z udziałem 22 osób i czterech wywiadów pogłębionych.

Papua-Nowa Gwinea zapytała, dlaczego w jednym z przypisów raportu powołano się na zagraniczne źródło medialne. Japonia uznała, że określenie „kobiet pocieszycielek” mianem niewolnictwa seksualnego jest sprzeczne z faktami. Izrael zarzucił Specjalnemu Sprawozdawcy „wybiórczą empatię” i wezwał do uznania ofiar przemocy seksualnej Hamasu z 7 października 2023 r., w tym starszych kobiet.

Inne państwa przyjęły raport przychylnie. Kolumbia zgodziła się, że nakładanie się dyskryminacji ze względu na wiek i płeć prowadzi do przemocy wobec kobiet, Egipt pytał o sytuację starszych kobiet na obszarach wiejskich i okupowanych, a Tunezja poparła kontynuację działań Specjalnego Sprawozdawcy. Brazylia, popierając skupienie raportu na prawach starszych kobiet, oświadczyła, że nie może poprzeć proponowanego w ramach reformy ONZ połączenia UN Women i UNFPA.

Co dalej?

Zgodnie z programem prac Trzeciego Komitetu, termin składania projektów rezolucji w punkcie 25 „Awans kobiet” upłynął 21 października, a głosowania nad projektami przewidziano w dniach 9–20 listopada. W tym punkcie negocjowane są m.in. rezolucje w sprawie zapobiegania przemocy wobec kobiet i dziewcząt w środowisku cyfrowym, handlu kobietami i dziewczętami, okaleczania żeńskich narządów płciowych oraz przetoki położniczej. W negocjacjach okaże się, czy do tekstów Zgromadzenia Ogólnego trafią sformułowania o danych z podziałem na płeć i o ochronie starszych kobiet przed presją na zakończenie życia, czy też formuły dotyczące tzw. zdrowia oraz praw reprodukcyjnych i seksualnych.

– Ostrzeżenie przed eutanazją starszych kobiet pada z ust osoby sprawującej mandat ONZ, a nie organizacji pro-life, a mimo to w całej debacie podjęła je tylko Stolica Apostolska. Eutanazja kobiety, która nie wyraziła wolnej zgody albo zgodziła się pod presją biedy, samotności czy braku opieki, nie jest przejawem autonomii, lecz formą przemocy i naruszeniem prawa do życia gwarantowanego w art. 6 Paktu. Podobnie skuteczna ochrona kobiet wymaga, by płeć biologiczna pozostała podstawową kategorią w statystyce i politykach publicznych – stanowisko Kanady pokazuje, jak łatwo ją zatrzeć. Wymowne jest milczenie w tych dwóch sprawach Unii Europejskiej i wszystkich państw członkowskich, które zabrały głos. Oczekujemy, że polska delegacja w negocjacjach rezolucji Trzeciego Komitetu stanie w obronie życia i biologicznego rozumienia płci, zamiast godzić się na kolejne formuły dotyczące tzw. praw reprodukcyjnych i seksualnych – zaznacza Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

Zobacz też:

• Stereotypy na celowniku ONZ: od aborcji po kontrolę influencerów i sędziów
• Problemy z reformą ONZ. Obrona „praw reprodukcyjnych i seksualnych” ważniejsza niż zmiany administracyjne
• Krytyka „samoidentyfikacji płci” i eutanazji – raport Specjalnego Sprawozdawcy ONZ o przemocy wobec starszych kobiet
• Staruszka uśmiercona wbrew własnej woli. Dramatyczne doniesienia z Kanady
• „Prawa seksualne i reprodukcyjne” w traktacie dotyczącym osób starszych? Prace w ONZ trwają