Bez trwałych małżeństw nie będzie wzrostu dzietności – eksperci o kryzysie demograficznym

W przestrzeni publicznej żywą dyskusję wywołuje temat sposobów rozwiązania kryzysu demograficznego. Temu zagadnieniu poświęcona była konferencja „Małżeństwo, rodzicielstwo czy samotność? – między kulturą, ekonomią i demografią”, zorganizowana przez Instytut Ordo Iuris w Klubie Stańczyka w Warszawie. Wydarzenie zgromadziło ekspertów z dziedzin psychologii, teologii, socjologii i prawa – w tym członków Rady Rodziny i Demografii przy Prezydencie RP. Celem konferencji była wielowymiarowa analiza kryzysu polskiej rodziny: jego przyczyn kulturowych, ekonomicznych i aksjologicznych, a także poszukiwanie możliwych dróg wyjścia.

Mieczysław Guzewicz: religijność jako fundament małżeństwa

Pierwszym z prelegentów był dr hab. Mieczysław Guzewicz – teolog i współzałożyciel Instytutu Badań nad Rodziną. Czerpiąc z ponad trzydziestoletniego doświadczenia w poradnictwie rodzinnym, mówił o tym, jak religijność wpływa na gotowość do założenia rodziny, na trwałość małżeństwa oraz na postawę poświęcenia i służby, która jest niezbędna dla wspólnego życia. Wskazywał, że wiara nie jest jedynie wymiarem prywatnym, lecz realnym czynnikiem kształtującym najważniejsze decyzje życiowe.

Dr Szymon Grzelak: wychowanie decyduje o wyborach prokreacyjnych

Dr Szymon Grzelak, psycholog i prezes Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej, a zarazem członek Rady Rodziny i Demografii przy Prezydencie RP, przedstawił wyniki badań swojego Instytutu dotyczące związku między wcześniejszą formacją moralną i emocjonalną a późniejszymi decyzjami prokreacyjnymi. Podkreślał, że sposób wychowania – kształtowanie więzi, wartości i dojrzałości emocjonalnej – ma kluczowe znaczenie dla zdolności do zawarcia i utrzymania trwałego związku. To, co dzieje się w dzieciństwie i młodości, bezpośrednio przekłada się na decyzje o małżeństwie i rodzicielstwie w dorosłym życiu. Dr Grzelak skrytykował też likwidację przedmiotu szkolnego wychowanie do życia w rodzinie.

Adw. Rafał Dorosiński: małżeństwo jako punkt startu, nie meta

Adwokat Rafał Dorosiński z Zarządu Ordo Iuris, również członek Rady Rodziny i Demografii, poddał analizie kulturowy wymiar współczesnego kryzysu małżeństwa. Diagnozował zjawisko odkładania ślubu na koniec trzeciej dekady życia – dziś średni wiek zawarcia pierwszego małżeństwa przez kobietę w Polsce wynosi 29 lat, czyli o 7 lat więcej niż w 1990 r. Wskazywał na dwa główne mechanizmy prowadzące do tej sytuacji: ekonomiczny (dłuższa edukacja i potrzeba stabilizacji zawodowej) oraz kulturowy, polegający na traktowaniu małżeństwa jako „ukoronowania” osiągnięć życiowych, a nie jako fundamentu, od którego dorosłe życie się zaczyna. Mówił o poważnych demograficznych skutkach opóźniania małżeństwa – w tym o biologicznych ograniczeniach płodności i rosnącej skali bezdzietności. Przedstawił także dane potwierdzające, że małżeństwa są trwalsze niż powszechnie się sądzi (po 15 latach rozwiodło się jedynie 16% par), oraz że to właśnie w małżeństwach dzietność zbliża się do poziomu zastępowalności pokoleń (ok. 2 dzieci na kobietę). Dorosiński postulował konkretne działania: ochronę tożsamości małżeństwa w prawie, powszechne kursy przedmałżeńskie, reformę edukacji wychowawczej oraz zakaz mediów społecznościowych dla dzieci.

Michał Kot: diagnoza i rekomendacje

Michał Kot z Fundacji Instytut Pokolenia i prezydenckiej Rady Rodziny i Demografii przedstawił kompleksową analizę czynników warunkujących dzietność Polaków. Wskazał, że aspiracje rodzicielskie Polaków są wyższe niż rzeczywista liczba posiadanych dzieci – luka ta wynika m.in. z kultury bezdzietności, „dzieciofobii”, konsumpcjonizmu i rozkładu myślenia wspólnotowego. Czynniki sprzyjające wyższej dzietności to natomiast religijność, patriotyzm lokalny, znajomość szczęśliwych rodzin wielodzietnych i zaangażowanie ojców w wychowanie. W obszarze relacji i związków Kot mówił o rekordowej samotności młodych Polaków, rosnącym odsetku kobiet bezdzietnych (szacowany na ok. 29% wśród rocznika 1982–1984) oraz negatywnym wpływie smartfonów, pornografii i aplikacji typu Tinder. Przedstawił też 10 rekomendacji politycznych – od zasady „family mainstreaming” w ustawodawstwie, przez bon mieszkaniowy i wydłużenie urlopów rodzicielskich, po powszechną edukację o trwałych relacjach małżeńskich i program repatriacji.

Mateusz Łakomy: bez małżeństw nie ma dzietności

Mateusz Łakomy, autor książki „Demografia jest przyszłością. Czy Polska ma szansę odwrócić negatywne trendy”, omówił zależność między liczbą zawieranych małżeństw a poziomem dzietności. Przytoczył dane pokazujące, że między 2019 a 2025 rokiem doszło w Polsce do znacznego zaniżenia liczby zawieranych małżeństw – w grupie wieku najlepszej do posiadania dzieci odsetek osób żyjących w małżeństwie spadł niemal o połowę. Wskazał zarazem, że dzietność w małżeństwach konsekwentnie zbliża się do poziomu zastępowalności pokoleń (ok. 2,0 dziecka na kobietę), podczas gdy związki nieformalne i samotność korelują z radykalnie niższą dzietnością. Przedstawił też model wsparcia dla budowania trwałych związków w całym cyklu życia – od dzieciństwa, przez dorastanie, aż po zabezpieczenie małżeństwa i wychowania. Postulował m.in. powszechne kursy przedmałżeńskie, zmniejszenie luki edukacyjnej między dziewczętami a chłopcami, higienę cyfrową (zakaz smartfonów w szkołach, skuteczna blokada pornografii) oraz dostępność przestrzeni do bezpośrednich spotkań rówieśniczych.

Krzysztof Żydziak: gdzie dzietność jest wysoka?

Krzysztof Żydziak, autor książki „Koniec świata? O kryzysie demograficznym i depopulacji”, skoncentrował się na mentalnych barierach hamujących rozwój dzietności. Zwrócił uwagę, że tam, gdzie te bariery są przezwyciężane – przede wszystkim we wspólnotach o silnej religijności – dzietność pozostaje wyraźnie wyższa niż w ogóle społeczeństwa. Przekonywał, że kulturowe i mentalne uwarunkowania decyzji prokreacyjnych są równie ważne jak czynniki ekonomiczne, a ich zmiana jest warunkiem koniecznym trwałej poprawy sytuacji demograficznej.

Panel dyskusyjny

Konferencję zakończył panel dyskusyjny z udziałem wszystkich prelegentów. Poruszono w nim m.in. temat „mentalności antykoncepcyjnej”, która – separując seksualność od rodzicielstwa – nie sprzyja podejmowaniu decyzji o posiadaniu dzieci. Dyskutowano również o konkretnych inicjatywach mających na celu umożliwienie młodym ludziom budowania trwałych relacji – zarówno poprzez zmiany w polityce publicznej, jak i przez działania na poziomie lokalnych wspólnot.

Nagrania z konferencji wkrótce będą dostępne na kanale Ordo Iuris w serwisie YouTube.

Wydarzenie było częścią inicjatywy „Czas dla miłości”.