Ministerstwo Sprawiedliwości zgadza się z Ordo Iuris: ochrona dzieci przed pornografią wymaga definicji

STOP NARKOTYKOWI PORNOGRAFII – ZAAPELUJ DO POSŁÓW

Jutro (23 kwietnia) przedmiotem obrad Stałego Komitetu Rady Ministrów ma być przygotowany przez Ministerstwo Cyfryzacji projekt ustawy o ochronie małoletnich przed dostępem do treści pornograficznych w Internecie (numer z wykazu: UD 179). W związku z tym, na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji zostały udostępnione uwagi poszczególnych resortów do projektu. Wśród nich znajdują się uwagi Ministerstwa Sprawiedliwości, datowane na 16 kwietnia, podpisane przez wiceministra Arkadiusza Myrchę. Resort sprawiedliwości, wśród licznych uwag dotyczących projektu Ministerstwa Cyfryzacji, wskazuje, że należałoby „ponownie przenalizować także problem braku w projektowanej regulacji definicji «treści pornograficznych» stanowiącej podstawę zmiany kognicji sądów administracyjnych na sądy powszechne. Brak takiej definicji niewątpliwe będzie skutkować ocennym i uznaniowym stosowaniem środków przewidzianych w ustawie, jak również powodować istotne trudności interpretacyjne przy ustalaniu kręgu podmiotów obowiązanych do wdrożenia mechanizmów weryfikacji wieku oraz niepewność samych obowiązanych, co do zakresu treści objętych obowiązkiem weryfikacji wieku. Powyższe przełoży się niewątpliwe na liczbę sprzeciwów od każdej zablokowanej domeny, która w ocenie Prezesa UKE nie zapewnia ustawowo określonej ochrony małoletnich przed dostępem do treści pornograficznych w internecie, a następnie na liczbę skarg wnoszonych do sądu powszechnego. W sprawach tych sąd powszechny będzie natomiast zobligowany każdorazowo dokonywać oceny, korzystając z opinii biegłego sądowego odnośnie do tego, czy dana treść jest treścią pornograficzną”.

Uwagi te są zbieżne ze stanowiskiem Instytutu Ordo Iuris, który konsekwentnie wskazuje na ten problem już od niemal dwóch lat. W uzasadnieniu projektu obywatelskiego złożonego w Sejmie 20 grudnia 2024 r. (ale przygotowanego przez Ordo Iuris dla komitetu inicjatywy ustawodawczej już w sierpniu 2024 r.) podkreślono, że „koniecznym było umieszczenie w projekcie definicji pornografii i tym samym udzielenie odpowiedzi na pytania: co podlega ograniczeniom wiekowym? Przed czym dokładnie ustawa chroni dzieci?”. Ponadto podczas wysłuchania publicznego 12 marca 2025 r. Instytut wskazał na konieczność zawarcia w projekcie rządowym „definicji ustawowej pojęcia «treści pornograficzne», opartej – podobnie jak w projekcie obywatelskim – o definicję z art. 9 ust. 2 Konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości z 2001 r. oraz projektu Stowarzyszenia Twoja Sprawa z 2019 r.”

Z kolei w opinii do projektu rządowego złożonej 26 marca 2025 r. w toku konsultacji publicznych Ordo Iuris zaznaczyło, że „brak jednoznacznego, precyzyjnego zdefiniowania pojęcia „«treści pornograficznych» doprowadziłby wyłącznie do gigantycznej przewlekłości w rozpatrywaniu spraw związanych choćby pośrednio z egzekwowaniem przepisów tak skonstruowanej ustawy”. Co więcej, w opinii do projektu rządowego złożonej 1 października 2025 r. w toku ponownych konsultacji publicznych Instytut zauważył, że „brak definicji pojęcia «treści pornograficzne» w projekcie rządowym (o tym, czym są «treści pornograficzne», miałby orzekać każdorazowo sąd) narusza zasadę pewności prawa”.

Także w wypowiedziach towarzyszących złożeniu pisma do Marszałka Sejmu 5 lutego 2026 r. Ordo Iuris wskazało, że „projekt obywatelski, w odróżnieniu od rządowego, posiada jasną definicję «treści pornograficznych» i jest już na etapie prac sejmowych. Z tego względu wskazane jest priorytetowe przejście do prac właśnie nad tym projektem i niezwłoczne przyjęcie go przez Sejm”. Również przy okazji posiedzenia połączonych komisji 11 marca 2026 r., dotyczącego projektu obywatelskiego, Instytut przekonywał, że „bez precyzyjnej definicji, o tym, co jest, a co nie jest «treścią pornograficzną», będzie musiał każdorazowo rozstrzygać sąd w oparciu np. o opinie biegłych, co dramatycznie wydłużyłoby wdrażanie nowego systemu ochrony małoletnich i wydaje się rażąco sprzeczne z zasadą pewności prawa”.

W odróżnieniu od projektu rządowego, projekt obywatelski od samego początku zawiera precyzyjną definicję pojęcia „treści pornograficzne” – nawiązuje ona do art. 9 ust. 2 Konwencji Rady Europy o zapobieganiu cyberprzestępczości z dnia 23 listopada 2001 r., która obowiązuje także w Polsce od 1 czerwca 2015 r. Wcześniej nawiązywało do niej także Stowarzyszenie Twoja Sprawa w 2019 r. Aprobatę dla takiej definicji wyraziło także sejmowe Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji, podkreślając jej zgodność z prawem unijnym w swojej opinii z 26 lutego 2025 r. Obecne uwagi Ministerstwa Sprawiedliwości wskazują jasno, że zdefiniowanie tego kluczowego pojęcia na poziomie ustawowym jest postulatem racjonalnym i uzasadnionym, popieranym także przez część rządu Koalicji Obywatelskiej, Polskiego Stronnictwa Ludowego, Lewicy, Polski 2050 oraz Centrum. To ewidentna polemika ze stanowiskiem np. wiceministra Michała Gramatyki, który przyznawał podczas wspólnego posiedzenia Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii oraz Komisji do Spraw Dzieci i Młodzieży, (które miało miejsce 11 marca), iż „uznaliśmy, że pornografii w polskim systemie prawnym definiować nie trzeba, dlatego że jest cała masa orzecznictwa, które pozwala przeprowadzić bardzo wyraźną linię podziału pomiędzy materiałami, które pornografią są, i tymi, które pornografią nie są”. Stanowisko to, w świetle uwag resortu sprawiedliwości, należy zatem, w ocenie Ordo Iuris, uznać za błędne.

Wciąż aktualne pozostają zatem konsekwentne apele Instytutu oraz pozostałych podmiotów zaangażowanych w prace obywatelskiego komitetu ustawodawczego „Stop Narkotykowi Pornografii”, aby – wbrew niesprawiedliwej rekomendacji wyrażonej 11 marca przez posłów sejmowych komisji – wspólnie procedować dalej projekt rządowy oraz obywatelski, podpisany przez 212 tys. Polaków. Brak precyzyjnej definicji „treści pornograficznych” w projekcie rządowym nie jest wadą drugorzędną, możliwą do poprawienia na poziomie rozporządzenia czy wytycznych, ale wadą kardynalną, której pozostawienie w przepisach uczyniłoby ich stosowanie głęboko dysfunkcjonalnym. Aby nieprzerwanie wywierać presję na przedstawicieli partii tworzących koalicję rządową, cały czas otwarta do podpisywania pozostaje społeczna petycja „Stop Narkotykowi Pornografii”, będąca kontynuacją inicjatywy ustawodawczej.

Co więcej, pierwsza wersja rządowego projektu, opublikowana jeszcze w lutym 2025 r., budziła realne obawy dotyczące wolności słowa, ponieważ dotyczyła szeroko rozumianych „treści szkodliwych” bez definicji ustawowej. Jednak po konsultacjach publicznych – z udziałem m.in. Instytutu Ordo Iuris – ograniczono go wyłącznie do „treści pornograficznych”.

– W 2025 roku udało się zablokować próbę przymusowego połączenia zagadnienia ochrony dzieci z zamachem na wolność słowa w Internecie. Teraz, rok później, musimy walczyć dalej, by nowe przepisy były oparte na konkretnej definicji ustawowej, której wciąż brakuje projektowi rządowemu – podkreśla adw. Nikodem Bernaciak, starszy analityk Instytutu Ordo Iuris.

Przeczytaj też:

• 212 tys. podpisów za ochroną dzieci przed pornografią trafi do kosza? Koalicja rządowa przeciwko projektowi
• Milowy krok w pracach nad ustawą o ochronie dzieci przed pornografią. Komitet wzywa posłów do dalszego procedowania