główne PUNKTY
1
Instytut Ordo Iuris przygotował projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego oraz niektórych innych ustaw.
2
To kompleksowa odpowiedź na nasilające się próby przenoszenia do polskiego porządku prawnego skutków zagranicznych aktów, w których związki jednopłciowe określa się mianem „małżeństwa”.
3
Projekt nowelizuje cztery ustawy, zamykając cztery odrębne drogi – rejestrową, adopcyjną, kolizyjną i pobytową – którymi takie skutki mogą przenikać do krajowego prawa.
4
Wszystkie zmiany zmierzają do wzmocnienia ustawowych gwarancji zasady z art. 18 Konstytucji RP, zgodnie z którą małżeństwo to związek kobiety i mężczyzny.
Na co odpowiada projekt?
Choć treść art. 18 Konstytucji RP nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, w ostatnim czasie wyraźnie przyspieszył proces nadawania przepisom ustawowym – w drodze wykładni sądowej – znaczenia sprzecznego z ich brzmieniem i ze standardem konstytucyjnym.
Punktem zwrotnym stał się wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 listopada 2025 r. w sprawie C-713/23 (Cupriak-Trojan, Trojan przeciwko Wojewodzie Mazowieckiemu), w którym TSUE – wykraczając poza kompetencje przyznane Unii w Traktatach – uznał, że państwo członkowskie ma obowiązek „w jakiś sposób” uznać „małżeństwo” zawarte przez osoby tej samej płci w innym kraju członkowskim. Podążając za tym orzeczeniem, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 marca 2026 r. (II OSK 216/21) zobowiązał kierownika urzędu stanu cywilnego do przeniesienia do polskiego rejestru aktu „małżeństwa” zawartego w Berlinie między dwoma mężczyznami – wbrew uchwale siedmiu sędziów NSA z 2 grudnia 2019 r. (II OPS 1/19). W ślad za tym Minister Cyfryzacji zmienił rozporządzenie określające wzór aktu małżeństwa, co stanowi rażące naruszenie art. 92 Konstytucji RP, ponieważ akt wykonawczy nie może modyfikować ustawy, a tym bardziej Konstytucji.
Co jest celem projektu?
Projekt zamyka cztery odrębne drogi, którymi skutki zagranicznych aktów „małżeństw” jednopłciowych lub rodzicielstwa osób tej samej płci mogą przenikać do krajowego porządku prawnego. Każdej z nich odpowiada nowelizacja jednej z czterech ustaw.
Droga rejestrowa – Prawo o aktach stanu cywilnego (rdzeń projektu). Projekt przewiduje cztery zasadnicze rozwiązania:
- likwidację zaświadczenia o stanie cywilnym (art. 1 pkt 1–4) – wprowadzonego w 2015 r. substytutu zaświadczenia o braku przeszkód do zawarcia małżeństwa, który ułatwiał zawieranie związków jednopłciowych za granicą;
- zniesienie tzw. transkrypcji obligatoryjnej (art. 1 pkt 5) – przepisu (art. 104 ust. 5), który bywał błędnie interpretowany jako zmuszający urzędnika do przepisania zagranicznego aktu do polskiego rejestru;
- wprowadzenie zamkniętego, kategorycznego katalogu sytuacji, w których urzędnik ma obowiązek odmówić transkrypcji (art. 1 pkt 6). Chodzi o sytuacje, gdy zagraniczny dokument stwierdza: zawarcie małżeństwa przez osoby tej samej płci, zawarcie małżeństwa przez więcej niż dwie osoby, zawarcie małżeństwa, w którym przynajmniej jedna z osób nie spełnia wymogu pełnoletności albo gdy rodzicami dziecka są osoby tej samej płci lub więcej niż dwie osoby;
Droga adopcyjna – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Projekt wprowadza zakaz przysposobienia dziecka przez osobę pozostającą w związku jednopłciowym – zarówno sformalizowanym za granicą („małżeństwo”, zarejestrowane partnerstwo), jak i nieformalnym. Przewidziano przy tym ochronną regulację dowodową: kandydat składa oświadczenie, a sąd weryfikuje je wyłącznie przy uzasadnionych wątpliwościach i bez badania orientacji seksualnej kogokolwiek.
Droga kolizyjna – Prawo prywatne międzynarodowe. Nowy art. 48 ust. 2 wyłącza stosowanie obcego prawa dotyczącego stosunków rodzinnych lub opiekuńczych między osobami tej samej płci oraz uznawanie w Polsce orzeczeń sądów zagranicznych wydanych na jego podstawie.
Droga pobytowa – ustawa o cudzoziemcach. Projekt zastępuje nieostre pojęcie „życia rodzinnego” precyzyjnymi pojęciami pokrewieństwa i powinowactwa w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Projekt zawiera też przepis przejściowy (art. 5): brak skutków prawnych obejmie również akty „małżeństw” już wpisane do rejestru przed wejściem ustawy w życie. Pozostaną one w rejestrze jako wpisy historyczne, lecz nie będą wywoływać skutków prawnych przewidzianych dla aktu stanu cywilnego. Ustawa ma wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.
Wszystkie proponowane zmiany służą harmonizacji ustawodawstwa zwykłego z Konstytucją RP, która jasno chroni tożsamość małżeństwa i rodziny opartej na trwałym związku kobiety i mężczyzny. Projekt nie narusza przy tym prawa Unii Europejskiej – materia prawa małżeńskiego i rodzinnego pozostaje w wyłącznej kompetencji państw członkowskich, a wyrok TSUE z 25 listopada 2025 r., wydany ultra vires (poza zakresem kompetencji), nie jest objęty zasadą pierwszeństwa prawa unijnego.
– Sednem problemu jest dziś to, że przepisom ustawowym nadaje się, w drodze wykładni, znaczenie sprzeczne z ich brzmieniem. Naszą odpowiedzią jest projekt precyzyjnych interwencji w cztery ustawy, z których każda zamyka inną drogę przenikania do polskiego prawa skutków zagranicznych dokumentów uznających pary jednopłciowe za „małżeństwa”. Doświadczenie uczy bowiem, że gdy zatrzasnąć jedne drzwi, ideologia szuka okna. Nasza propozycja zamyka je wszystkie naraz – wskazuje mec. Rafał Dorosiński, członek Zarządu Instytutu Ordo Iuris.
Przeczytaj też:
- Konstytucja nie pozwala na transkrypcję „małżeństw jednopłciowych”. Opinia Ordo Iuris dla Trybunału Konstytucyjnego
- Wyrok NSA w sprawie transkrypcji aktu tzw. małżeństwa jednopłciowego – niekonstytucyjna kapitulacja wobec unijnych ideologów
- Transkrypcje niezgodne z prawem. Ordo Iuris pomaga samorządowcom
Źródło zdjęcia okładkowego: iStock
