Instytut Ordo Iuris interweniuje w sprawie wystawy „Nasi Chłopcy” w Muzeum Gdańska

Wystawa „Nasi chłopcy. Mieszkańcy Pomorza Gdańskiego w armii III Rzeszy” została przygotowana przez Muzeum Gdańska razem z Polską Akademią Nauk oraz Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Wywołała ona znaczne oburzenie polskiej opinii publicznej. Komentatorzy oraz politycy zarzucali jej m.in. relatywizację odpowiedzialności Niemców za hekatombę II Wojny Światowej, jak również przyczynianie się do budowy fałszywego wizerunku Polaków jako narodu kolaborującego z niemieckim okupantem. W związku z tym, Instytut Ordo Iuris wystąpił z wnioskami o udostępnienie informacji publicznej. Miał on na celu ustalenie m.in. wewnętrznej procedury, na podstawie której wystawa została zatwierdzona, jaki był udział polityków w uroczystości jej otwarcia, jakie źródła historyczne zostały wykorzystane w pracach nad wystawą, a także jacy historycy angażowali się w prace nad nią. Ponadto Instytut zapytał o źródła finansowania wystawy, wydarzenia towarzyszące, planowane działania edukacyjne i promocyjne, w tym te mające na celu promocję wystawy w języku obcym. Prawnicy wystosowali również zapytanie o to, czy planowane są lub już odbyły się konsultacje merytoryczne z niemieckimi historykami lub ekspertami. 

Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Muzeum Gdańska, na wernisażu był obecny Piotr Adamowicz – Poseł na Sejm RP, przewodniczący Komisji Kultury i Środków Przekazu. Wystawa została oparta w oparciu o źródła pozyskane zarówno z zasobów własnych Muzeum Gdańska, jak i instytucji współpracujących, a także osób prywatnych. Pełen wykaz wykorzystanych źródeł historycznych (dokumentów, archiwaliów i eksponatów) ma zostać udostępniony w katalogu wystawy, którego publikacja planowana jest na wrzesień 2025 roku. W pracach nad wystawą brał udział zespół historyczny i kuratorski, w skład którego wchodziły następujące osoby: dr Andrzeja Hoja (główny kurator wystawy), dr Janusz Marszalec (kurator wystawy), Anna Czarnota (współpraca kuratorska) oraz Mateusz Jasik (współpraca kuratorska). 

Koszty związane z wystawą „Nasi Chłopcy”, według informacji przekazanych przez Muzeum, zostały pokryte wyłącznie ze środków własnych wypracowanych przez Muzeum Gdańska, bez zewnętrznych środków pozyskanych od innych podmiotów. W odpowiedzi na wniosek Ordo Iuris, Muzeum Gdańska przedstawiło również kosztorys wystawy.

Muzeum poinformowało również, że kolejne wydarzenia towarzyszące są planowane od września 2025 roku, a szczegółowy program wydarzeń zostanie udostępniony publicznie za pośrednictwem oficjalnych kanałów informacyjnych Muzeum Gdańska. Muzeum planuje rozwinięcie komponentu edukacyjnego towarzyszącego wystawie. 

Wystawa została przygotowana w dwóch wersjach językowych – polskiej i angielskiej. Muzeum poinformowało, że około 70% odwiedzających placówkę stanowią osoby posługujące się językiem polskim, zaś około 20% – językiem angielskim. Muzeum według przekazanych informacji nie prowadzi odrębnych działań promocyjnych wystawy w językach obcych poza standardową komunikacją instytucjonalną. Jednakże treść wystawy oraz towarzyszące jej zagadnienia zostaną zaprezentowane w opracowywanym dwujęzycznym katalogu. 

Muzeum Gdańska poinformowało również, że nie przeprowadzało oraz nie planuje przeprowadzać konsultacji merytorycznych z niemieckimi ekspertami i historykami. Nie jest przewidziana również organizacja seminariów lub konferencji w innych krajach. 

– Fakt otwarcia wystawy spotkał się z ogromnym oburzeniem opinii publicznej. Ponadto, jedynie do dnia 21 lipca 2025 roku do Muzeum Gdańska wpłynęły cztery formalne skargi i żądanie usunięcia wystawy „Nasi chłopcy. Mieszkańcy Pomorza Gdańskiego w armii III Rzeszy”. Ponieważ Instytut Ordo Iuris nigdy nie pozostaje obojętny wobec zagadnień istotnych dla debaty publicznej, zdecydowaliśmy się wystąpić z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej do Muzeum Gdańska, by szczegółowo wyjaśnić okoliczności powstania wystawy oraz plany z nią związane. Nie ulega wątpliwości, że kontrowersyjna nazwa wystawy wywołała zasadne oburzenie – podkreśla Bartosz Florek z Centrum Interwencji Procesowej Instytutu Ordo Iuris.