1
Adw. Nikodem Bernaciak z Ordo Iuris uczestniczył w międzynarodowej konferencji zorganizowanej w Wilnie, poświęconej polityce rodzinnej.
2
Reprezentant Instytutu wygłosił referat pod tytułem „Czy państwo może chronić trwałość małżeństwa w dobie paradygmatu liberalnego? Wpływ regulacji rozwodowych na liczbę zawieranych małżeństw na przykładzie Polski i innych państw europejskich”.
3
Podczas wystąpienia przywołane zostały przykłady z Polski, gdzie ustawy z 2003 i 2005 r. pociągnęły za sobą rekordową liczbę rozwodów w 2006 r., oraz z Portugalii, Hiszpanii, Włoch i Francji, w których to krajach wprowadzenie „rozwodów ekspresowych” poskutkowało nie tylko technicznym przyspieszeniem procedury, ale także obniżeniem trwałości małżeństw w ogóle.
4
Jako pozytywne postulowane rozwiązania adw. Bernaciak wskazał m.in. pozostawienie skonfliktowanym parom czasu do namysłu, bezpłatną terapię małżeńską oraz przywrócenie instytucji takiej jak posiedzenie pojednawcze (która zainspiruje do dalszych działań) oraz usunięcie z systemu prawnego ukrytych „kar” za pozostawanie w małżeństwie, m.in. w obszarze świadczeń socjalnych i podatków.
5
Organizatorem wydarzenia była litewska partia polityczna – Unia Chrześcijańska „Litwa dla wszystkich”, a wśród prelegentów znaleźli się eksperci z Litwy, Polski, Łotwy i Słowacji.

W piątek 13 listopada adw. Nikodem Bernaciak, starszy analityk Instytutu Ordo Iuris, uczestniczył w międzynarodowej konferencji pt. „Litwa codziennie traci 55 osób. Proponujemy plan naprawczy”, zorganizowanej w Wilnie przez litewską, nowoutworzoną partię Unia Chrześcijańska „Litwa dla wszystkich” (Krikščionių sąjunga „Lietuva – visų”). Wydarzenie, mające miejsce w siedzibie wileńskiej Rady Miejskiej, poświęcone było trwającej na Litwie katastrofie demograficznej oraz propozycjom odwrócenia jej negatywnych konsekwencji, proponowanym przez ekspertów z Litwy, Polski, Łotwy i Słowacji.
Konferencję otworzyli dotychczasowi liderzy obu partii, które weszły w skład nowego organizmu politycznego – Aleksandras Nemunaitis (dotychczasowy lider „Litwy – dla wszystkich”) oraz Rimantas Jonas Dagys (dotychczasowy lider Unii Chrześcijańskiej). Wśród gości, oprócz przedstawiciela Instytutu Ordo Iuris, znaleźli się także: Inga Bite (była wiceprzewodnicząca łotewskiego Sejmu w latach 2011-2012), Agnese Irbe (doktor filozofii i redaktor naczelna łotewskiego czasopisma Telos), Michał Michalski (doktor habilitowany, prof. Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, prezes polskiej fundacji IWORIS – Instytut Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie), Birutė Obelenienė (doktor teologii, prof. Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie), Helena Hlubocká (sekretarz generalny, ekspert ds. ochrony zdrowia i demografii w słowackiej partii Konzervatívci – Kresťanská únia) oraz Simonas Streikus (kierownik projektu „Rodzina 2050” w litewskim Narodowym Stowarzyszeniu Rodzin i Rodziców).
Wystąpienie reprezentanta Ordo Iuris zostało zatytułowane „Czy państwo może chronić trwałość małżeństwa w dobie paradygmatu liberalnego? Wpływ regulacji rozwodowych na liczbę zawieranych małżeństw na przykładzie Polski i innych państw europejskich”. Analityk Instytutu w swojej prezentacji najpierw porównał artykuł 18 polskiej Konstytucji („Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”) z artykułem 38 ust. 1-3 Konstytucji litewskiej („Podstawą społeczeństwa i państwa jest rodzina. Państwo chroni i otacza opieką rodzinę, macierzyństwo, ojcostwo oraz dzieciństwo. Małżeństwo jest wynikiem wolnej woli mężczyzny i kobiety”) oraz wskazał na trwającą obecnie na Litwie inicjatywę referendalną nr XVP-1322 mającą na celu doprecyzowanie tego przepisu ustawy zasadniczej, by rodzinne stosunki prawne wynikały wyłącznie z małżeństwa kobiety i mężczyzny oraz z macierzyństwa i ojcostwa. Następnie Nikodem Bernaciak przywołał trzy podstawowe wyróżniki małżeństwa – heteroseksualność, trwałość i otwartość na potomstwo. Potem wskazał na podstawowe dane demograficzne dotyczące ostatnich 35 lat – liczba zawieranych w Polsce małżeństw spadła w latach 1990-2025 z ok. 255 tysięcy do ok. 133 tysięcy, a liczba rozwodów wzrosła z ok. 28 tysięcy do ok. 61 tysięcy, z rekordowymi 72 tysiącami w 2006 r. Prelegent wytłumaczył uczestnikom konferencji, że jedną z przyczyn dramatycznego wzrostu liczby rozwodów było uchwalenie przez zdominowany przez lewicę Sejm IV kadencji (2001-2005) dwóch ustaw – ustawy z 28 listopada 2003 r. przyznającej znaczne korzyści finansowe samotnym rodzicom kosztem małżeństw (Trybunał Konstytucyjny uchylił jej obowiązywanie, wykazując jej niekonstytucyjność w wyroku z 18 maja 2005 r., K 16/04) oraz ustawy z 28 lipca 2005 r., likwidującej istniejącą od 60 lat instytucję nieodpłatnych, obowiązkowych posiedzeń pojednawczych, które – dopóki funkcjonowały właściwie – pomagały uratować przynajmniej część skonfliktowanych małżeństw. Adw. Bernaciak zauważył, że ustawa z druku nr 2121, uchwalona przez obecną większość sejmową 13 marca 2026 r., a zawetowana 30 kwietnia przez Prezydenta RP Karola Nawrockiego, miałaby podobnie katastrofalne skutki dla liczby małżeństw i rozwodów w Polsce. Przypomniał również doświadczenia innych krajów europejskich, które wprowadziły u siebie „rozwody ekspresowe” (np. Portugalia, Hiszpania, Włochy i Francja), a także badania naukowe pokazujące, że wprowadzenie takiego rozwiązania przyczynia się nie tylko do technicznego przyspieszenia procedury, ale także do obniżenia trwałości małżeństw w ogóle.
Przedstawiciel Ordo Iuris zwrócił uwagę na dotychczasowy dorobek Instytutu w odniesieniu do problematyki rozwodów, który nie poprzestaje na samym wyrażaniu sprzeciwu, lecz wskazuje zarazem na ich genezę oraz proponuje środki zaradcze:
- Pakiet propozycji legislacyjnych „W kierunku prawa przyjaznego rodzinie” (2019), którego elementem był projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, przewidujący przywrócenie instytucji nieodpłatnego posiedzenia pojednawczego,
- Opinia dotycząca przygotowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości projektu ustawy wprowadzającego rodzinne postępowanie informacyjne w miejsce zlikwidowanej w 2005 r. instytucji posiedzenia pojednawczego (2021),
- Opinia dotycząca przygotowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości projektu ustawy wprowadzającej tzw. „rozwody ekspresowe” (2025),
- Kolejna opinia dotycząca rządowego projektu ustawy o „rozwodach ekspresowych” (2026),
- Opinia pt. „Rozwody pozasądowe – konsekwencje dla trwałości i stabilności instytucji małżeństwa” (2026).
W odpowiedzi na tytułowe pytanie („czy państwo może chronić trwałość małżeństwa w ramach paradygmatu liberalnego”) prelegent stwierdził, że jest to możliwe, pod kilkoma warunkami – (1) pozostawienie decyzji o rozwodzie w sądzie zamiast przenoszenia jej do urzędu lub notariusza, (2) pozostawienie skonfliktowanym parom czasu do namysłu, bezpłatnej terapii małżeńskiej oraz przywrócenie instytucji takiej jak posiedzenie pojednawcze, która zainspiruje do dalszych działań, (3) usunięcie z systemu prawnego ukrytych „kar” za pozostawanie w małżeństwie, m.in. w obszarze świadczeń socjalnych i podatków.
Wystąpienie zostało zakończone cytatem ze św. Tomasza z Akwinu, odnoszącym trwałość małżeństwa do porządku prawa naturalnego: „skoro zaś wychowanie oraz wykształcenie potomstwa przez rodziców wymaga długiego czasu, dlatego prawo naturalne wymaga, aby ojciec i matka żyli razem przez długi czas, aby spełnić te zadania wobec potomstwa” (Suma Teologiczna, Suppl., q. 65, a. 3.).
– Zarówno polska, jak i litewska Konstytucja zawierają zasadę ochrony i opieki nad małżeństwem jako związkiem kobiety i mężczyzny. Oba nasze państwa muszą jednak nauczyć się, jak chronić trwałość małżeństwa także na poziomie konkretnych rozwiązań w ustawach i aktach wykonawczych – zaznaczył adw. Nikodem Bernaciak.
Zobacz też:
- Prezydent zawetował ustawę o „rozwodach ekspresowych”, zgodnie z rekomendacjami Ordo Iuris
- Bez trwałych małżeństw nie będzie wzrostu dzietności – eksperci o kryzysie demograficznym
- „Związki partnerskie” na biurku Prezydenta. Opinia Ordo Iuris i apel o weto
- Ustawą uderzają w małżeństwo. Czas na kluczową bitwę w obronie rodziny!
Źródło zdjęcia okładkowego: x.com/BernaciakNkdm











